મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6467-6486

ઉત્તમકુલેઽપિ જાતઃ સેવાં વિદધાતિ નીચલોકસ્ય ।
વદતિ ચ વાચં નીચામ્ ઉદરેશ્વરપીડિતો મર્ત્યઃ ॥

ઉત્તમતરુણપ્રકૃતિઃ પુલકાદિકસૂચિતાન્યતનુસક્તિઃ ।
સ્ફુટસંનિહિતવિભાવો નિવાર્યતે કેન શૃ ગારઃ ॥

ઉત્તમપદાર્થરસિકાઃ સુલભા લોકે ભવન્તિ સર્વેઽપિ ।
દૂષિતપદાર્થરસિકસ્ ત્વમિવ મતસ્ ત્વં પુનઃ કરટ ॥

ઉત્તમભુજંગસંગમ- નિસ્પન્દનિતમ્બચાપલસ્તસ્યાઃ ।
મન્દરગિરિરિવ વિબુધૈર્ ઇતસ્તતઃ કૃષ્યતે કાયઃ ॥

ઉત્તમર્ણધનદાનશ કયા પાવકોત્થશિખયા હૃદિસ્થયા ।
દેવ દગ્ધવસના સરસ્વતી નાસ્યતો બહિરુપૈતિ લજ્જયા ॥

ઉત્તમર્ણમુખં પશ્યન્ન્ અધમર્ણો હ્રિયા નમન્ ।
મૃત્યુજીવિતયોર્યુદ્ધસંભ્રમં પરિલોકતે ॥

ઉત્તમવનિતૈકગતિઃ કરીવ સરસીપયઃ સખીધૈર્યમ્ ।
આસ્કન્દિતોરુણા ત્વં હસ્તેનૈવ સ્પૃશન્ હરસિ ॥

ઉત્તમશ્ ચિન્તિતં કુર્યાત્ પ્રોક્તકારી તુ મધ્યમઃ ।
અધમોઽશ્રદ્ધયા કુર્યાદ્ અકર્તોચ્ચરિતમ્ પિતુઃ ॥

ઉત્તમસ્તોષમાયાતિ તદ ગં પોષ્યતે યદિ ।
વૃક્ષઃ પ્રસીદતિ પ્રાયઃ પાદાભ્ય ગેન ન સ્વયમ્ ॥

ઉત્તમસ્ય ક્ષણં કોપો મધ્યસ્ય પ્રહરદ્વયમ્ ।
અધમસ્ય ત્વહોરાત્રં પાપિષ્ઠો નૈવ મુચ્યતે ॥

ઉત્તમસ્યાપિ વર્ણસ્ય નીચોઽપિ ગૃહમાગતઃ ।
પૂજનીયો યથાયોગ્યં સર્વદેવમયોઽતિથિઃ ॥

ઉત્તમસ્યાપિ વર્ણસ્ય નીચોઽપિ ગૃહમાગતઃ ।
બાલો વા યદિ વા વૃદ્ધઃ સર્વસ્યાભ્યાગતો ગુરુઃ ॥

ઉત્તમાઃ સ્વગુણૈઃ ખ્યાતા મધ્યમાશ્ચ પિતુર્ગુણૈઃ ।
અધમા માતુલસ્યાપિ શ્વશુરસ્યાધમાધમાઃ ॥

ઉત્તમાઃ સ્વાર્જિતૈર્દ્રવ્યૈઃ પિતુર્વિત્તેન મધ્યમાઃ ।
અધમા માતૃવિત્તેન સ્ત્રીવિત્તેનાધમાધમાઃ ॥

ઉત્તમા આત્મનઃ ખ્યાતાઃ પિતુઃ ખ્યાતાશ્ચ મધ્યમાઃ ।
અધમા માતુલાત્ ખ્યાતાઃ શ્વશુરાચ્ ચાધમાધમઃ ॥

ઉત્તમા ગોદ્ભવાજ્ જ્યૈષ્ઠ્યાદ્ બ્રહ્મણશ્ચૈવ ધારણાત્ ।
સર્વસ્યૈવાસ્ય સર્ગસ્ય ધર્મતો બ્રાહ્મણઃ પ્રભુઃ ॥

ઉત્તમાધમમધ્યાનાં શ્રોતવ્યં વચનં બુધૈઃ ।
તત્ર ચાત્મહિતં ગ્રાહ્યં વસ્તવાક્યં યથા નૃપઃ ॥

ઉત્તમાધમમધ્યાનિ બુદ્ધ્વા કાર્યાણિ પાર્થિવઃ ।
ઉત્તમાધમમધ્યેષુ પુરુષેષુ નિયોજયેત્ ॥

ઉત્તમાધમસંસક્તૌ જાનન્ સદૃશવૃત્તિતામ્ ।
નારીણાં શુચિબાહ્યાનામ્ અ ગનાખ્યાં વ્યધાદ્ વિધિઃ ॥

ઉત્તમાનાં સ્વભાવોઽયં પરદુઃખાસહિષ્ણુતા ।
સ્વયં દુઃખં ચ સંપ્રાપ્તં મન્યતેઽન્યસ્ય વાર્યતે ॥