મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6447-6466

ઉત્ક્ષિપ્યાલકમાલિકાં વિલુલિતામાપાણ્ડુગણ્ડસ્થલાદ્ વિશ્લિષ્યદ્વલયપ્રપાતભયતઃ પ્રોલ્લાસ્ય કિંચિત્ કરૌ ।
દ્વારસ્તમ્ભનિષણ્ણગાત્રલતિકા કેનાપિ પુણ્યાત્મના માર્ગાલોકનદત્તદૃષ્ટિરબલા તત્કાલમાલિ ગ્યતે ॥

ઉત્ક્ષિપ્યોચ્ચૈઃ પ્રસ્ફુરન્તં રદાભ્યામ્ ઈષાદન્તઃ કુઞ્જરં શાત્રવીયમ્ ।
શૃ ગપ્રોતપ્રાવૃષેણ્યામ્બુદસ્ય સ્પષ્ટં પ્રાપત્ સામ્યમુર્વીધરસ્ય ॥

ઉત્ખાતં નિધિશ કયા ક્ષિતિતલં ધ્માતા ગિરેર્ધાતવો નિસ્તીર્ણઃ સરિતાંપતિર્નૃપતયો યત્નેન સંસેવિતાઃ ।
મન્ત્રારાધનતત્પરેણ મનસા નીતાઃ શ્મશાને નિશાઃ પ્રાપ્તઃ કાણવરાટકોઽપિ ન મયા તૃષ્ણેઽધુના મા ભવ ॥

ઉત્ખાતચ્છિન્નસંધ્યારુણકમલવનો વ્યોમકાસારમધ્યં મન્યે મત્તો નિશીથાહ્વયવનમહિષો મ ક્ષ્વવિક્ષન્મિમ ક્ષુઃ ।
તત્કાલોદ્ભિદ્યમાનઃ સહ તનુપૃથુભિસ્ તારકાબુદ્બુદૌઘૈસ્ તસ્માદેવોજ્જિહીતે કલુષિતભુવનં ભીષણો ધ્વાન્તપ કઃ ॥

ઉત્ખાતદૈવતમિવાયતનં પુરારેર્ અસ્તાચલાન્તરિતસૂર્યમિવાન્તરિક્ષમ્ ।
હમ્મીરભૂભુજિ ગતે સુરવેશ્મ વિશ્વં પશ્યામિ હારમિવ નાયકરત્નશૂન્યમ્ ॥

ઉત્ખાતાન્ પ્રતિરોપયન્ કુસુમિતાંશ્ચિન્વંલ્લઘૂન્ વર્ધયન્ અત્યુચ્ચાન્ નમયન્ પૃથૂન્ વિદલયન્ વિશ્લેષયન્ સંહતાન્ ।
તીક્ષ્નાન્ કણ્ટકિનો બહિર્નિયમયન્ સ્વારોપિતાન્ પાલયન્ માલાકાર ઇવ પ્રયોગકુશલો રાજ્યે ચિરં તિષ્ઠતિ ॥

ઉત્ખાય ચિત્તોપવનાત્ સુમેધો- માલા કૃતા પુસ્તકનિષ્કુટેષુ ।
કાવ્યદ્રુમાણામધિરોપિતાનાં ફલં પરાં નિર્વૃતિમુન્નયામઃ ॥

ઉત્ખેલત્ત્રિવલીતર ગતરલા રોમાવલીશૈવલ- સ્ત્રગ્વલ્લિર્યુવતી ધ્રુવં જનમનોનિર્વાણવારાણસી ।
એતસ્યા યદુરસ્તટીપરિસરે યદ્બાલ્યચાપલ્યયોઃ સ્થાને યૌવનશિલ્પિકલ્પિતચિતાચૈત્યદ્વયં દૃશ્યતે ॥

ઉત્તંસઃ કેકિપિચ્છૈર્મરકતવલયશ્યામલે દોઃપ્રકાણ્ડે હારઃ સાન્દ્રેન્દ્રનીલૈર્મૃગમદરચિતો વક્ત્રપત્રપ્રપઞ્ચઃ ।
નીલાબ્જૈઃ શેખરશ્રીરસિતવસનતા ચેત્યભીકાભિસારે સંપ્રત્યેણેક્ષણાનાં તિમિરભરસખી વર્તતે વેષલીલા ॥

ઉત્તંસકૌતુકરસેન વિલાસિનીનાં લૂનાનિ યસ્ય ન નખૈરપિ પલ્લવાનિ ।
ઉદ્યાનમણ્ડનતરો સહકાર સ ત્વમ્ અ ગારકારકરગોચરતાં ગતોઽસિ ॥

ઉત્તંસિતં ભાતિ મુખપ્રભાભિર્ ન કિંચિદબ્જં યદહો તદસ્યાઃ ।
યુક્તં દૃશાવેવ વિધિર્વિધિજ્ઞઃ કર્ણદ્વયાલંકરણં ચકાર ॥

ઉત્તંસીકૃતચન્દ્રમાઃ સભુજગાન્ વીચીન્ પરાવર્તયન્ જ્યોત્સ્નાભસ્મવિલેપને નિરવધિસ્ફીતે મહિમ્નિ સ્થિતઃ ।
પ્રે કચ્છ કરોટિકોટિહનનૈઃ સ્વઃસિન્ધુમુદ્ઘોષયન્ન્ અત્યન્તં પથિ ગર્જિતાટ્ટહસિતો રુદ્રં હસત્યર્ણવઃ ॥

ઉત્તંસેષુ નનર્ત ન ક્ષિતિભુજાં ન પ્રેક્ષકૈર્લક્ષિતઃ સાકા ક્ષં લુઠિતો ન ચ સ્તનતટે લીલાવતીનાં ક્વચિત્ ।
કષ્ટં ભોશ્ચિરમન્તરેવ જલધેર્દૈવાદ્ વિશીર્ણોઽભવત્ ખેલદ્વ્યાલકુલા ગઘર્ષણપરિક્ષીણપ્રમાણો મણિઃ ॥

ઉત્તપ્તોઽયમુરંગમઃ શિખિતલચ્છાયાં સમાલમ્બતે વૈરં સાહજિકં વિહાય ચ શિખી મૂલં તરોર્ગચ્છતિ ।
યાચન્તે ચ જલં નિકુઞ્જભવને તૃષ્ણાતુરાઃ સારિકાસ્ તપ્તે વારિણિ પ કજાનિ મધુપાસ્ત્યક્ત્વા શ્રયન્તે લતાઃ ॥

ઉત્તમં પુષ્કરક્ષેત્રં તારાક્ષેત્રં ન મધ્યમમ્ ।
અધમં ચ કુરુક્ષેત્રં પ્રભાસં ત્વધમાધમમ્ ॥

ઉત્તમં પ્રણિપાતેન શૂરં ભેદેન યોજયેત્ । નીચમલ્પપ્રદાનેન સમશક્તિં પરાક્રમૈઃ ॥

ઉત્તમં સુચિરં નૈવ વિપદોઽભિભવન્ત્યલમ્ ।
રાહુગ્રસનસંભૂતિઃ ક્ષણં વિચ્છાયયેદ્ વિધુમ્ ॥

ઉત્તમં સ્વાર્જિતં વિત્તં મધ્યમં પિતુરર્જિતમ્ ।
અધમં ભ્રાતૃવિત્તં ચ સ્ત્રીવિત્તમધમાધમમ્ ॥

ઉત્તમઃ ક્લેશવિક્ષોભં ક્ષમઃ સોઢું ન હીતરઃ ।
મણિરેવ મહાશાણઘર્ષણં ન તુ મૃત્કણઃ ॥

ઉત્તમઃ ષટ્પદઃ પ્રોક્તો મધ્યમઃ પઞ્ચભિસ્ તથા ।
કનિષ્ઠસ્તુ ચતુર્ભિઃ સ્યાદ્ એવં સ્યુર્ધ્રુવકાસ્ ત્રિધા ॥