મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6307-6326

ઉચિતઃ પ્રણયો વરં વિહન્તં બહવઃ ખણ્ડનહેતવો હિ દૃષ્ટાઃ ।
ઉપચારવિધિર્મનસ્વિનીનાં ન તુ પૂર્વાભ્યધિકોઽપિ ભાવશૂન્યઃ ॥

ઉચિતકર્મ તનોતિ ન સંપદામ્ ઇતરદપ્યસદેવ વિવેકિનામ્ ।
ઇતિ નિરસ્તસમસ્તસુખાન્વયઃ કથમતો ન વિષીદતુ પણ્ડિતઃ ॥

ઉચિતગુણોત્ક્ષિપ્તા અપિ પુરતોઽપિ નિવેશિતે સુવર્ણલવે ।
ઝગિતિ પતન્તિ મુખેન પ્રકટપ્રમદા યથા ચ તુલાઃ ॥
ઉચિતવ્યયશીલસ્ય કૃશત્વમપિ શોભતે ।
દ્વિતીયશ્ચન્દ્રમા વન્દ્યો ન વન્દ્યઃ પૂર્ણચન્દ્રમાઃ ॥

ઉચિતામુપાસ્ય રુચિતામ્ અભિધેહિ ગિરં નિરન્તરાવહિતઃ ।
અપ્યાયતિમતિ પુરુષે પ્રભુણા કલુષેણ ભૂયતે કથિતે ॥

ઉચિતેન વિચારેણ ચારુતાં યાન્તિ સૂક્તયઃ ।
વેદ્યતત્ત્વાવબોધેન વિદ્યા ઇવ મનીષિણામ્ ॥

ઉચ્ચં પ્રદેશં ભષણોઽધિરુહ્ય ભષત્યભીક્ષ્ણં રવિમીક્ષમાણઃ ।
યદા તદાનીમચિરેણ વૃષ્ટિર્ અમ્ભોદમુક્તા ભવતિ પ્રભૂતા ॥

ઉચ્ચઃ સત્ફલદો યથાયમહમપ્યેતાદૃગેતાવતા સ્પર્ધાં મન્દ મદોદ્ધતઃ સ્વજનકેનાર્કેણ મા મા કૃથાઃ ।
દૂરાદેવ ભવાદૃશોઽસ્ય મહસા ધ્વસ્તાઃ સમસ્તાઃ સ્વયં નૈવેચ્છત્યયમત્યયં ગુણિસખઃ કસ્યાપિ તેજોનિધિઃ ॥

ઉચ્ચકુચકુમ્ભનિહિતો હૃદયં ચાલયતિ જઘનલગ્નાગ્રઃ ।
અતિનિમ્નમધ્યસંક્રમ- દારુનિભસ્ તરુણિ તવ હારઃ ॥

ઉચ્ચાત્ પ્રદેશાદવતીર્ય નિમ્નં યો યાતિ વામોઽથ સુખપ્રદોઽસૌ ।
નિમ્નપ્રદેશાત્ પુનરુચ્ચદેશં યક્ષો વ્રજન્ દક્ષિણગોઽપિ શસ્તઃ ॥

ઉચ્ચારણજ્ઞોઽથ ગિરાં દધાનમ્ ઉચ્ચા રણત્પક્ષિગણાસ્ તટીસ્ તમ્ ।
ઉત્કં ધરં દ્રષ્ટુમવેક્ષ્ય શૌરિમ્ ઉત્કં ધરં દારુક ઇત્યુવાચ ॥
ઉચ્ચારૂઢૈર્નરૈરાત્મા રક્ષણીયોઽતિયત્નતઃ ।
દૂરારોહપરિભ્રંશવિનિપાતઃ સુદુઃસહઃ ॥

ઉચ્ચાવચં જગદ્દૌઃસ્થ્યમ્ એક એવ નિષેધતિ ।
પ્રવિષ્ટમાત્રો નૃપતિઃ પ્રપઞ્ચમિવ નઃ શ્રુતિઃ ॥

ઉચ્ચાવચં ન કુરુત સ્વનિતં પત ગાસ્ તૂર્ણં મુખાનિ પશવો મુકુલીકુરુધ્વમ્ ।
કર્ણં પ્રદાય રસિકાઃ કલયન્તુ હર્ષં તારં તનોતિ રણિતં તરુણઃ પિકોઽયમ્ ॥

ઉચ્ચાવચકરાન્યાય્યાઃ પૂર્વરાજ્ઞાં યુધિષ્ઠિર ।
યથા યથા ન હીયેરંસ્ તથા કુર્યાન્ મહીમતિઃ ॥

ઉચ્ચાવચાનિ જનનાનિ ભવન્તિ યાવત્ કર્માણિ તાવદખિલાનિ લયં ન યાન્તિ ।
તત્ કર્મમૂલહનનાય યતધ્વમાર્યા યાવચ્છિરો ન વિરમેજ્ જલબન્ધરોગઃ ॥

ઉચ્ચાસનગતો નીચઃ નીચ એવ ન ચોત્તમઃ ।
પ્રસાદશિખરસ્થોઽપિ કાકઃ કિં ગરુડાયતે ॥

ઉચ્ચિત્યં પ્રથમમધઃ સ્થિતં મૃગાક્ષી પુષ્પૌઘં શ્રિતવિટપં ગ્રહીતુકામા ।
આરોઢું ચરણમદાદશોકયષ્ટેર્ આમૂલં પુનરપિ તેન પુષ્પિતોઽસૌ ॥

ઉચ્ચીકૃતગ્રીવમહો મુધૈવ કિં યાચસે ચાતકપોત મેઘમ્ ।
અત્યૂર્જ્જિતં ગર્જ્જિતમાત્રમસ્મિન્ન્ અમ્ભોધરે બિન્દુલવસ્ તુ દૂરે ॥

ઉચ્ચીયન્તે સ્મ વેશ્મન્યશનવિરહિતે યત્નતઃ શ્રોત્રિયાણાં યત્ર શ્યામાકબીજાન્યપિ ચટકવધૂચઞ્ચુકોટિચ્યુતાનિ ।
યસ્મિન્ દાતર્યકસ્માચ્ ચટુલવટુકરાકૃષ્ટમુક્તાવચૂલ- ભ્રષ્ટાસ્ તત્રૈવ દૃષ્ટા યુવતિભિરલસં ઘૂર્ણિતા મુક્તિકૌઘાઃ ॥

ઉચ્ચૈઃ કલ્યાણવાહી કરજિતવસુધઃ સર્વદા પૂર્ણકામો વિખ્યાતઃ કર્ણવૃત્ત્યા ન ચ વચસિ કટુશ્ચિત્રપાકાનુભાવી ।
કોષાપેક્ષી પરસ્માદુચિતબહુકથસ્ તત્પરઃ પુણ્યલોકે ચિત્રં રાજાધિરાજ ત્વમિવ તવ રિપુસ્ તત્ર કમ્પં પ્રતીમઃ ॥

ઉચ્ચૈઃ કુમ્ભઃ કપિશદશનો બન્ધુરસ્કન્ધસંધિઃ સ્નિગ્ધાતામ્રદ્યુતિનખમણિર્લમ્બવૃત્તોરુહસ્તઃ ।
શૂરઃ સપ્તચ્છદપરિમલસ્પર્ધિદાનોદકોઽયં ભદ્રઃ સાન્દ્રદ્રુમગિરિસરિત્તીરચારી કરીન્દ્રઃ ॥