મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6287-6306

ઉક્તં દુર્વચનં મયા ન સુભગે હાસ્યેઽપિ દુઃખપ્રદં ત્યક્ત્વા ત્વામપિ ભાષિતૈરપિ મયા નાન્યા ગના લાલિતા ।
ત્વામેકામનવદ્યભૂષણભરૈઃ સંભાવયામિ ત્વયા હે નિષ્કારણકોપને વદ કૃતઃ કોપઃ કિમર્થં મયિ ॥

ઉક્તં પરસ્યામિષતામ્ અનુક્તં યાત્યદૃશ્યતામ્ ।
હૃદયે શલ્યતાં ધત્તે નિધને ધનિનાં ધનમ્ ॥

ઉક્તં યત્ કૃપણં વચો વિરચિતો ભૂયાન્ વસૂનાં વ્યયઃ સોઢાઃ કિં ચ વિયોગવજ્રતતયો દૂતી મુહુઃ પ્રેષિતા ।
બદ્ધોઽયં પ્રણયાઞ્જલિર્વિનિહિતે બાષ્પામ્બુધૌતે દૃશૌ નિષ્પીયાધરપલ્લવં મૃગદૃશઃ સર્વે સખે વિસ્મૃતમ્ ॥

ઉક્તસ્ (ઉત્તસ્) તે રુધિરેણાહં સ્પૃષ્ટં તે મસ્તકં મયા ।
ઇત્યેતાઞ્ શપથાન્ કૃત્વા સા વૈ ગમ્યા પુનઃ પુનઃ ॥

ઉક્તા ગચ્છતિ લજ્જિતા વિરમતિ પ્રેમ્ણા મનાગિક્ષતે કેશાંલ્લુઞ્ચતિ જૃમ્ભણં રચયતિ પ્રસ્તૌતિ ગાથાં મુહુઃ ।
આલિ ગત્યપરાં વિરૌતિ પરુષં ચુમ્બત્યસૌ બાલકં ગાત્રં ભઞ્જતિ જૃમ્ભતે વિહસતિ પ્રત્યુત્તરં યાચતે ॥

દોર્મૂલં ખલુ દર્શયેત્ સ્તનયુગે વસ્ત્રં સમાલમ્બતે અ ગુષ્ઠેન લિખેન્મહીં સ્મિતમુખી વ્રીડાં વિધત્તે મૃષા ।
દન્તેનાધરપલ્લવં વિદશતિ વ્યક્તં તથા ભાષતે ભાવૈરેભિરિહ સ્ફુટં મૃગદૃશાં જ્ઞેયોઽભિલાષઃ સદા ॥

ઉક્તા બ્રવીષિ સુરતં ન મયા નિશાયાસ્ ત્વં દૌષ્ટવેન ગજગામિનિ લજ્જયા વા ।
તામ્બૂલકજ્જલકુચામયચિહ્નચિત્રં તત્ સંનિવેદયતિ માં રમણોત્તરીયમ્ ॥

ઉક્તિર્નાન્યા સ્ફુરતિ નિયતં ધ્યાનમન્યન્ન ચાસ્તે પશ્યત્યન્યં ન ખલુ નયનં ન શ્રવોઽપિ શૃણોતિ ।
શ્યામં શ્યામં પથિષુ ચકિતં રીતિરેતાદૃશી નો વૃન્દારણ્યે ચિરપરિચિતાઃ કે ન જીવન્તિ નાર્યઃ ॥

ઉક્તેન બહુના કિં વા કિં કૃતૈઃ શપથૈર્ઘનૈઃ ।
વદામિ સત્યમેવૈતત્ ત્વમેવ મમ માનસે ॥

ઉક્ત્વાનૃતં ભવેદ્ યત્ર પ્રાણિનાં પ્રાણ્રક્ષણમ્ ।
અનૃતં તત્ર સત્યં સ્યાત્ સત્યમપ્યનૃતં ભવેત્ ॥

કામિનીષુ વિવાહેષુ ગવાં મુક્તૌ તથૈવ ચ ।
બ્રાહ્મણાનાં વિપત્તૌ ચ શપથૈર્નાસ્તિ પાતકમ્ ॥

ઉગ્રગ્રાહમુદન્વતો જલમતિક્રામત્યનાલમ્બને વ્યોમ્નિ ભ્રામ્યતિ દુર્ગમં ક્ષિતિભૃતામ્ પ્રાગ્ભારમારોહતિ ।
કીર્ણં યાતિ વિષાકુલૈરહિકુલૈઃ પાતાલમેકાકિની કીર્તિસ્તે નયનાભિરામ કૃતકં મન્યે ભયં યોષિતામ્ ॥

ઉગ્રત્વં ચ મૃદુત્વં ચ સમયં વીક્ષ્ય સંશ્રયેત્ ।
અન્ધકારમસંહૃત્ય નોગ્રો ભવતિ ભાસ્કરઃ ॥

ઉગ્રરૂપં કુચદ્વન્દ્વં હારગ ગાધરં તવ ।
ચન્દ્રચૂડં કરિષ્યામિ કુરુ તાવદ્ દિગમ્બરમ્ ॥

ઉગ્રાભિષ ગમનુષ ગિ પરસ્ય દુઃખં હન્તાશ્લથં વ્યથયતિ પ્રસભાર્દ્રભાવમ્ ।
બદ્ધઃ સરોજકુહરે વિરહાર્તનાદૈશ્ ચક્રાભિધસ્ય મધુપોઽધિકમેતિ દૈન્યમ્ ॥

ઉગ્રાવગ્રાહમગ્ના કુશધુવનધુતાધોરણાસ્ફાલિતા ગૈઃ પ્રત્યગ્રોદ્દણ્ડશુણ્ડોડ્ડમરણસમરત્રસ્તદિ ના ગચક્રૈઃ ।
આલોક્યાલોક્ય શૈલાનુરુચરણરણચ્છૃ ખલાઘટ્ટયદ્ભિર્ યસ્યાશાભિત્તિજેતુર્મદકલકરિભિઃ ક્વાપિ ન પ્રાપિ ર ગઃ ॥

ઉગ્રૈઃ શાપૈરુપહતિભિયા રક્ષસા દૂરમુક્તાઃ દગ્ધું યોગ્યા હુતવહમપિ ત્વત્પ્રિયાવર્ણશુદ્ધાઃ ।
ઉત્પશ્યન્ત્યો જનકતનયાતેજસૈવ સ્વરક્ષાં રોધં યસ્યામનુવિદધતે લોકપાલાવરોધાઃ ॥

ઉચિતં ગોપનમનયોઃ કુચયોઃ કનકાદ્રિકાન્તિતસ્કરયોઃ ।
અવધીરિતવિધુમણ્ડલ- મુખમણ્ડલગોપનં કિમિતિ ॥

ઉચિતં નામ નાર ગ્યાં કેતક્યામપિ કણ્ટકાઃ ।
રસગન્ધોજ્ઝિતે કિં તે કણ્ટકાઃ કણ્ટકારિકે ॥

ઉચિતં બન્ધનમનયોઃ કુચયુગયોઃ કેવલં તન્વિ ।
યુવજનમાનસહાટક- ચૌરવિધૌ પશ્યતોહરયોઃ ॥