મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6327-6346

ઉચ્ચૈઃ પદમધિતિષ્ઠંલ્ લોકસ્ તત્ત્વેષુ મુહ્યતિ પ્રાયઃ ।
વિષયમપિ પશ્યતિ સમં પર્વતશિખરાગ્રમારૂઢઃ ॥

ઉચ્ચૈઃ પ્રકથનં હાસઃ ષ્ઠીવનં કુત્સનં તથા ।
જૃમ્ભણં ગાત્રભ ગં ચ પર્વસ્ફોટં ચ વર્જયેત્ ॥

ઉચ્ચૈઃ ષ્ઠીવનમુત્કટપ્રહસિતં શય્યાસનોત્સર્પણં ગાત્રાસ્ફોટનજૃમ્ભણાનિ સુલભદ્રવ્યાર્થસંપ્રાર્થનમ્ ।
બાલાલિ ગનચુમ્બનાન્યભિમુખે સખ્યાઃ સમાલોકનં દૃક્પાતશ્ચ પરા મુખો ગુણકથા કર્ણસ્ય કણ્ડૂયનમ્ ॥

ઉચ્ચૈઃ સ્થાનકૃતોદયૈર્બહુવિધૈર્જ્યોતિર્ભિરુદ્યત્પ્રભૈઃ શુક્રાદ્યૈઃ કિમમીભિરત્ર વિતથાં પ્રૌઢિં દધાનૈરપિ ।
યાવલ્લોકતમોપહેન ભવતા લક્ષ્મીર્ન વિસ્તાર્યતે તાવચ્ચન્દ્ર કથં પ્રયાતિ પરમાં વૃદ્ધિં સ રત્નાકરઃ ॥

ઉચ્ચૈઃસ્થિતીનાં વિદુષાં પદમારોઢુમિચ્છવઃ ।
સત્સુભાષિતસોપાનસેવિનઃ સન્તુ સાધવઃ ॥

ઉચ્ચૈરધ્યયનં ચિરંતનકથાઃ સ્ત્રીભિઃ સહાલાપનં તાસામર્ભકલાલને રતિરથો તત્પાકમિથ્યાસ્તુતિઃ ।
પુત્રભ્રાતૃજનાશિષઃ સુભગતાયોગ્યત્વસંકીર્તનં સ્વાનુષ્ઠાનકથાભિવાદનવિધિર્ભિક્ષોગુણા દ્વાદશ ॥

ઉચ્ચૈરધ્યયનં પુરાતનકથાઃ સ્ત્રીભિઃ સહાલાપનં તાસામર્ભકલાલનં પતિનુતિસ્ તત્પાકમિથ્યાસ્તુતિઃ ।
આદેશસ્ય કરાવલમ્બનવિધિઃ પાણ્ડિત્યલેખક્રિયા હોરાગારુડમન્ત્રતન્ત્રકવિધિર્ભિક્ષોગુણા દ્વાદશ ॥

ઉચ્ચૈરુચ્ચરતુ ચિરં ચીરી વર્ત્મનિ તરું સમારુહ્ય ।
દિગ્વ્યાપિનિ શબ્દગુણે શ ખઃ સંભાવના ભૂમિઃ ॥
ઉચ્ચૈરુચ્ચરિતવ્યં યત્ કિંચિદજાનતાપિ પુરુષેણ ।
મૂર્ખા બહુ મન્યન્તે વિદુષામપિ સંશયો ભવતિ ॥

ઉચ્ચૈરુચ્ચૈઃશ્રવાસ્ તેન હયરત્નમહારિ ચ ।
દેહબદ્ધમિવેન્દ્રસ્ય ચિરકાલાર્જિતં યશઃ ॥

ઉચ્ચૈરુચ્ચૈસ્તરામિચ્છન્ પદાન્યાયચ્છતે મહાન્ ।
નીચો નીચૈસ્તરાં યાતિ નિપાતભયશ કયા ॥

ઉચ્ચૈરુડ્ડીયમાના નતિમન્તે વહતિ યા તુ ગચ્છન્તી ।
યચ્ચિરલભ્યમથાલ્પં તત્સા બહુ યચ્છતિ ત્વરિતમ્ ॥

ઉચ્ચૈરુત્તાલખેલદ્ભુજવનપવનોદ્ધૂતશૈલૌઘપાત- સ્ફારોદઞ્ચત્પયોધિપ્રકટિતમકુટસ્વર્ધુનીસંગમાનિ ।
જીયાસુસ્ તાણ્ડવાનિ સ્ફુટવિકટજટાકોટિસંઘટ્ટભૂરિ- ભ્રશ્યન્નક્ષત્રચક્રવ્યવહિતસુમનોવૃષ્ટિપાતાનિ શંભોઃ ॥

ઉચ્ચૈરુત્તાલગણ્ડસ્થલબહુલગલદ્દાનપાનપ્રમત્ત- સ્ફીતાલિવ્રાતગીતિશ્રુતિવિધૃતિકલોન્મીલિતાર્ધાક્ષિ પક્ષ્મા ।
ભક્તપ્રત્યૂહપૃથ્વીરુહનિવહસમુન્મૂલનોચ્ચૈરુદઞ્ચચ્- છુણ્ડાદણ્ડાગ્ર ઉગ્રાર્ભક ઇભવદનો વઃ સ પાયાદપાયાત્ ॥

ઉચ્ચૈરુદ્ઘોષ્ય જેતવ્યં મધ્યસ્થશ્ચેદપણ્ડિતઃ ।
પણ્ડિતો યદિ તત્રૈવ પક્ષપાતોઽધિરોપ્યતામ્ ॥

ઉચ્ચૈરુન્મથિતસ્ય તેન બલિના દૈવેન ધિક્કર્મણા લક્ષ્મીમસ્ય નિરસ્યતો જલનિધેર્જાતં કિમેતાવતા ।
ગામ્ભીર્યં કિમયં જહાતિ કિમયં પુષ્ણાતિ નામ્ભોધરાન્ મર્યાદાં કિમયં ભિનત્તિ કિમયં ન ત્રાયતે વાડવમ્ ॥

ઉચ્ચૈરેષ તરુઃ ફલં ચ પૃથુલં દૃષ્ટ્વૈવ હૃષ્ટઃ શુકઃ પક્વં શાલિવનં વિહાય જડધીસ્ તાં નાલિકેરીં ગતઃ ।
તામારુહ્ય બુભુક્ષિતેન મનસા બુદ્ધિઃ કૃતા ભેદને આશા તસ્ય ન કેવલં વિગલિતા ચઞ્ચૂર્ગતા ચૂર્ણતામ્ ॥

ઉચ્ચૈર્દૈવાદિહ પશુપતૌ ભૂષણીભૂય તિષ્ઠન્ કાલવ્યાલ પ્રથયસિ ફણાં ભીષણાં તાવદેવ ।
દેવે દૂરાદવિનયભયાદ્ યાવદેવં ગરુત્માન્ કોપાટોપં કથમપિ તિરોભાવયન્ મૌનમાસ્તે ॥

ઉચ્ચૈર્નિષાદગાન્ધારૌ નીચૈરૃષભધૈવતૌ ।
શેષાસ્તુ સ્વરિતા જ્ઞેયાઃ ષડ્જમધ્યમપઞ્ચમાઃ ॥

ઉચ્ચૈર્બ્રહ્માણ્ડખણ્ડદ્વિતયસહચરં કુમ્ભયુગ્મં દધાનઃ પ્રે ખન્નાગારિપક્ષપ્રતિભટવિકટશ્રોત્રતાલાભિરા મઃ ।
દેવઃ શંબોરપત્યં ભુજગપતિતનુસ્પર્દ્ધિવર્દ્ધિષ્ણુહસ્તસ્ ત્રૈલોક્યાશ્ચર્યમૂર્તિઃ સ જયતિ જગતામીશ્વરઃ કુઞ્જરાસ્યઃ ॥

ઉચ્ચૈર્મહારજતરાજિવિરાજિતાસૌ દુર્વર્ણભિત્તિરિહ સાન્દ્રસુધાસવર્ણા ।
અભ્યેતિ ભસ્મપરિપાણ્ડુરિતસ્મરારેર્ ઉદ્વહ્નિલોચનલલામલલાટલીલામ્ ॥