મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6227-6246

ઇહોદ્યાને સમ્પ્રત્યહહ પરિશિષ્ટાઃ ક્રમવશાદ્ અમી વલ્મીકાસ્ તે ભુજગકુલલીલાવસતયઃ ।
ગતાસ્ તે વિસ્તીર્ણસ્તબકભરસૌરભ્યલહરી- પરીતવ્યોમાનઃ પ્રકૃતિગુરવઃ કેઽપિ તરવઃ ॥

ઇહોપપત્તિર્મમ કેન કર્મણા ક્વ વા પ્રયાતવ્યમિતો ભવેદિતિ ।
વિચારણા યસ્ય ન વિદ્યતે સ્મૃતૌ કથં સ ધર્મપ્રવણો ભવિષ્યતિ ॥

ઈક્ષણધ્યાનસંસ્પર્શૈર્ મત્સ્યકૂર્મવિહઙ્ગમાઃ ।
પોષયન્તિ સ્વકાન્ પુત્રાન્ તદ્વત્ પણ્ડિતવૃત્તયઃ ॥

ઈક્ષિતોપદિશતીવ નર્તિતું તત્ક્ષણોદિતમુદં મનોભુવમ્ ।
કાન્તદન્તપરિપીડિતાધરા પાણિધૂનનમિયં વિતન્વતી ॥

ઈદૃશં કારયેન્ ન્યાસં યેન શ્રેયો ભવિષ્યતિ ।
અન્યેઽપિ દુષ્ટમન્ત્રેણ ન હિંસન્તિ કદાચન ॥

ઈદૃશં નિગદતિ પ્રિયે દૃશં સંમદાત્ કિયદિયં ન્યમીલયત્ ।
પ્રાતરાલપતિ કોકિલે કલં જાગરાદિવ નિશઃ કુમુદ્વતી ॥

ઈદૃશં વ્યસનં પ્રાપ્તં ભ્રાતરં યઃ પરિત્યજેત્ ।
કો નામ સ ભવેત્ તસ્ય યમેષ ન પરિત્યજેત્ ॥

ઈદૃશસ્ય ભવતઃ કથમેતલ્ લાઘવં મુહુરતીવ રતેષુ ।
ક્ષિપ્તમાયતમદર્શયદુર્વ્યાં કાઞ્ચિદામ જઘનસ્ય મહત્ત્વમ્ ॥

ઈદૃશે વ્યવહારાગ્નૌ મન્ત્રિભિઃ પરિપાતિતાઃ ।
સ્થાને ખલુ મહીપાલા ગચ્છન્તિ કૃપણાં દશામ્ ॥

ઈદૃશૈઃ શ્વેતકાકીયૈ રાજ્ઞઃ શાસનદૂષકૈઃ ।
અપાપાનાં સહસ્રાણિ હન્યન્તે ચ હતાનિ ચ ॥

ઈપ્સિતં મનસઃ સર્વં કસ્ય સંપદ્યતે સુખમ્ ।
દૈવાયત્તં યતઃ સર્વં તસ્માત્ સંતોષમાશ્રયેત્ ॥

ઈર્ષ્યયા રક્ષતો નારીર્ ધિક્ કુલસ્થિતિદામ્ભિકાન્ ।
સ્મરાન્ધત્વાવિશેષેઽપિ તથા નરમરક્ષતઃ ॥

ઈર્ષ્યયૈવ સમુદ્વિગ્નાઃ પુરુષાદ્ દુષ્ટચેતસઃ ।
અતિસક્તાઃ પલાયન્તે શ્રીધૃતિસ્મૃતિકીર્તયઃ ॥

ઈર્ષ્યા કલહમૂલં સ્યાત્ ક્ષમા મૂલં હિ સંપદામ્ ।
ઈર્ષ્યાદોષાદ્ વિપ્રશાપમ્ અવાપ જનમેજયઃ ॥

ઈર્ષ્યા કુલસ્ત્રીષુ ન નાયકસ્ય નિઃશઙ્કકેલિર્ન પરાઙ્ગનાસુ ।
વેશ્યાસુ ચૈતદ્ દ્વિતયં પ્રરૂઢં સર્વસ્વમેતાસ્ તદહો સ્મરસ્ય ॥

ઈર્ષ્યાદ્ હિ કુપ્યતે વેશ્યા પ્રસઙ્ગાચ્ ચ વિરજ્યતે ।
સ્તબ્ધાતિગમનાચ્ ચાપિ દાનાદપિ વિલુપ્યતે ॥

ઈર્ષ્યાપ્રસ્ફુરિતાધરોષ્ઠરુચિરં વક્ત્રં ન મે દર્શિતં સાધિક્ષેપપદા મનાગપિ ગિરો ન શ્રાવિતા મુગ્ધયા ।
મદ્દોષૈઃ સરસૈઃ પ્રતાપિતમનોવૃત્ત્યાપિ કોપોઽનયા કાઞ્ચ્યા ગાઢતરાવબદ્ધવસનગ્રન્થ્યા સમાવેદિતઃ ॥

ઈર્ષ્યાભયક્રોધસમન્વિતેન લુબ્ધેન રુગ્દૈન્યનિપીડિતેન ।
વિદ્વેષયુક્તેન ચ સેવ્યમાનમ્ અન્નં ન સમ્યક્ પરિપાકમેતિ ॥

... ... ... ... ... ... ॥
ઈર્ષ્યામલં ખલેષ્વાસ્તે વિષમાશીવિષેષ્વિવ ॥

ઈર્ષ્યારોષજ્વલિતો નિજપતિસઙ્ગં વિચિન્તયંસ્ તસ્યાઃ ।
ચ્યુતવસનજઘનભાવન- સાન્દ્રાનન્દેન નિર્વામિ ॥