મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6207-6226

ઇહ વૈકસ્ય નામુત્ર અમુત્રૈકસ્ય નો ઇહ ।
ઇહ ચામુત્ર વૈકસ્ય નામુત્રૈકસ્ય નો ઇહ ॥

ઇહ વ્યાધવ્યૂહઃ પટુઘટિતયન્ત્રપ્રહરણો મૃગેન્દ્રાણાં વલ્ગત્ પ્રખરનખરાણાં કુલમિહ ।
ઇહાલઙ્ઘ્યઃ શૈલો બહલતરપઙ્કા સરિદિહ પ્રદીપ્તોઽગ્નિર્મધ્યેવનમહહ કષ્ટં કરિપતેઃ ॥

ઇહ શય્યાગતેનાપિ બન્ધુમધ્યસ્થિતેન વા ।
મયૈવૈકેન સોઢવ્યા મર્મચ્છેદાદિવેદના ॥

ઇહ શિખરકરાલક્ષોણિભિદ્ગણ્ડશૈલ- સ્ખલનદલનગર્જત્ફેનિલો બુદ્બુદૌઘઃ ।
પવનધૃતશિરીષશ્રેણિરેણુપ્રણાલી- સુરભિસલિલદૃપ્તા દ્વીપવત્યો વહન્તિ ॥

ઇહ શિષ્ટાનુશિષ્ટાનાં શિષ્ટાનામપિ સર્વથા ।
વાચામેવ પ્રસાદેન લોકયાત્રા પ્રવર્તતે ॥

ઇહ સંતમસે ઘનાગમે સુખિતં ભાનવમૈન્દવં વપુઃ ।
તડિદુજ્જ્વલદીપલેખયા હરિતોઽમૂઃ પરિતો વિચિન્વતિ ॥

ઇહ સમદશકુન્તાક્રાન્તવાનીરવીરુત્- પ્રસવસુરભિશીતસ્વચ્છતોયા વહન્તિ ।
ફલભરપરિણામશ્યામજમ્બૂનિકુઞ્જ- સ્ખલનમુખરભૂરિસ્રોતસો નિર્ઝરિણ્યઃ ॥

ઇહ સરસિ સલીલં ચારુપત્રે વિધુન્વન્ દરતરલિતતિર્યક્ચઞ્ચુકણ્ડૂયિતાઙ્ગઃ ।
અનુસરતિ સરાગઃ પ્રેયસીમગ્રયાતામ્ અનુપદસમુદઞ્ચત્કણ્ઠનાલો મરાલઃ ॥

ઇહ સરસિ સહર્ષં મઞ્જુગુઞ્જાભિરામં મધુકર કુરુ કેલિં સાર્ધમમ્ભોજિનીભિઃ ।
અનુપમમકરન્દામોદદત્તપ્રમોદા ત્યજતિ બત ન નિદ્રાં માલતી યાવદેષા ॥

ઇહ સર્વસ્વફલિનઃ કુલપુત્રમહાદ્રુમાઃ ।
નિષ્ફલત્વમલં યાન્તિ વેશ્યાવિહગભક્ષિતાઃ ॥

ઇહ સામાન્યાનુગમં સમુપદિશન્તઃ સ્થલેષ્વનેકેષુ ।
લિઙ્ગપરામર્શપરા નવીનનૈયાયિકા યાન્તિ ॥

ઇહ સ્ફુટં તિષ્ઠતિ નાથ કણ્ટકઃ શનૈઃ શનૈઃ કર્ષ નખાગ્રલીલયા ।
ઇતિ ચ્છલાત્ કાચિદલગ્નકણ્ટકં પદં તદુત્સઙ્ગતલે ન્યવેશયત્ ॥

ઇહ હિ નવવસન્તે મઞ્જરીપુઞ્જરેણુ- ચ્છુરણધવલદેહા બદ્ધહેલં સરન્તિ ।
તરલમલિસમૂહા હારિહુંકારકણ્ઠા બહુલપરિમલાલીસુન્દરં સિન્દુવારમ્ ॥

ઇહ હિ મધુરગીતં રૂપમેતદ્ રસોઽયં સ્ફુરતિ પરિમલોઽસૌ સ્પર્શ એષ સ્તનાનામ્ ।
ઇતિ હૃતપરમાર્થૈરિદ્રિયૈર્ભ્રામ્યમાણઃ સ્વહિતકરણધૂર્તૈઃ પઞ્ચભિર્વઞ્ચિતોઽસ્મિ ॥

ઇહાનેકે સત્યં વૃષમહિષમેષાઃ સુતુરગા ગૃહાણિ ક્ષુદ્રાણાં કતિપયતૃણૈરેવ સુખિનઃ ।
ગજાનામાસ્થાનં મદસલિલજમ્બાલિતભુવાં તદેકો વિન્ધ્યાદ્રેર્વિપિનમથવા ભૂપસદનમ્ ॥

ઇહાનેકે સન્તઃ સતતમુપકારિણ્યુપકૃતિં કૃતજ્ઞાઃ કુર્વન્તો જગતિ નિવસન્તોઽપિ સુધિયઃ ।
કિયન્તસ્ તે સન્તઃ સુકૃતપરિપાકપ્રણયિનો વિના સ્વાર્થં યેષાં ભવતિ પરકૃત્યવ્યસનિતા ॥

ઇહાવિશદ્યેન પથાતિવક્રઃ શાસ્ત્રૌઘનિષ્યન્દસુધાપ્રવાહઃ ।
સોઽસ્યાઃ શ્રવઃપત્રયુગે પ્રણાલી- રેખેવ ધાવત્યભિકર્ણકૂપમ્ ॥

ઇહૈકશ્ ચૂડાલોઽભ્યજનિ કલશાદ્ યસ્ય સકલૈઃ પિપાસોરમ્ભોભિશ્ ચુલુકમપિ નો ભર્તુમશકઃ ।
સ્વમાહાત્મ્યશ્લાઘાગુરુગહનગર્જાભિરમિતઃ કુષિત્વા ક્લિશ્નાસિ શ્રુતિકુહરમબ્ધે કિમિતિ નઃ ॥

ઇહૈવ નરકવ્યાધેશ્ ચિકિત્સાં ન કરોતિ યઃ ।
ગત્વા નિરૌષધસ્થાનં સ રોગી કિં કરિષ્યતિ ॥

ઇહૈવ ભુવને જાતં સત્ત્વસંસ્થાપનં ક્ષમમ્ ।
ગૃહ્યતે કિમપિ સ્વસ્થૈર્ અન્યત્ કિમપિ જિહ્મગૈઃ ॥