મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6106-6125

ઇયં મહેન્દ્રપ્રભૃતીનધિશ્રિયશ્ ચતુર્દિગીશાનવમત્ય માનિની ।
અરૂપહાર્યં મદનસ્ય નિગ્રહાત્ પિનાકપાણિં પતિમાપ્તુમિચ્છતિ ॥

ઇયં મુખામ્ભોરુહસંનિધાને વિલમ્બિધમ્મિલ્લતતિચ્છલેન ।
સમાગતાં સાદરમેવ બાલા દ્વિરેફમાલામુત વા દધાતિ ॥

ઇયં યશાંસિ દ્વિષતઃ સુધારુચઃ કિમઙ્કમેતદ્ દ્વિષતઃ કિમાનનમ્ ।
યશોભિરસ્યાખિલલોકધાવિભિર્ વિભીષિતા ધાવતિ તામસી મસી ॥

ઇયં રઙ્ગપ્રવેશેન કલાનાં ચોપશિક્ષયા ।
વઞ્ચનાપણ્ડિતત્વેન સ્વરનૈપુણ્યમાશ્રિતા ॥

ઇયં વિલાસદ્રુમદોહદશ્રીર્ ઇયં સુધા યૌવનદુગ્ધસિન્ધોઃ ।
લાવણ્યમાણિક્યરુચિચ્છટેયમ્ ઇયં મનઃકાર્મણચૂર્ણમુષ્ટિઃ ॥

ઇયં વ્યાધાયતે બાલા ભ્રૂરસ્યાઃ કાર્મુકાયતે ।
કટાક્ષાશ્ ચ શરાયન્તે મનો મે હરિણાયતે ॥

ઇયં સમ્ધ્યા દૂરાદહમુપગતો હન્ત મલયાત્ તદેકાં ત્વદ્ગેહે કરુણવતિ નેષ્યામિ રજનીમ્ ।
સમીરેણૈવોક્તા નવકુસુમિતા ચૂતલતિકા ધુનાના મુર્દ્ધાનં નહિ નહિ નહીત્યેવ કુરુતે ॥

ઇયં સા કાલિન્દી કુવલયદલસ્નિગ્ધમધુરા મદાન્ધવ્યાકૂજત્તરુણજલરંકુપ્રણયિની ।
પુરા યસ્યાસ્ તીરે સરભસસતૃષ્ણં મુરભિદો ગતાઃ પ્રાયો ગોપીનિધુવનવિનોદેન દિવસાઃ ॥

ઇયં સા લોલાક્ષી ત્રિભુવનલલામૈકવસતિઃ સ ચાયં દુષ્ટાત્મા સ્વસુરપકૃતં યેન મમ તત્ ।
ઇતસ્ તીવ્રઃ કામો ગુરુરયમિતઃ ક્રોધદહનઃ કૃતો વેષશ્ ચાયં કથમિદમિતિ ભ્રામ્યતિ મનઃ ॥

ઇયં સુનયના દાસીકૃતતામરસશ્રિયા ।
આનનેનાકલઙ્કેન જયન્તીન્દું કલઙ્કિતમ્ ॥

ઇયં સુરતરઙ્ગિણી ન પુનરત્ર નૌસંગમો ભવેત્ તરણિમજ્જનં પથિક નૈવ પાન્થાગમઃ ।
નિધાય હૃદયે સદા વિપુલચારુકુમ્ભદ્વયં સખે ઘનઘનાગમે ઘનરસસ્ય પારં વ્રજ ॥

ઇયં સુસ્તની મસ્તકન્યસ્તકુમ્ભા કુસુમ્ભારુણં ચારુ વાસો વસાના ।
સમસ્તસ્ય લોકસ્ય ચેતઃપ્રવૃત્તિં ગૃહીત્વા ઘટે ન્યસ્ય યાતીવ ભાતિ ॥

ઇયં સૃષ્ટા ચઞ્ચત્કનકલતિકા પઙ્કજભુવા નિષિક્તા લાવણ્યામૃતરસભરેણાનુદિવસમ્ ।
અકસ્માદ્ રોમાલીમધુપપટલીહ સ્ફુરતિ યત્ તતઃ શઙ્કે પુષ્પોદ્ગમસમયમાયાતમધુના ॥

ઇયં સ્વર્ગાધિનાથસ્ય લક્ષ્મીઃ કિં યક્ષકન્યકા ।
અથવા વિપિનસ્યૈવ દેવતા કિમુ પાર્વતિ ॥

ઇયં હિ નિદ્રા નયનાવલમ્બિની લલાટદેશાદુપસર્પતીવ મામ્ ।
અદૃશ્યરૂપા ચપલા જરેવ યા મનુષ્યસત્ત્વં પરિભૂય વર્ધતે ॥

ઇયં હિ યોનિઃ પ્રથમા યાં પ્રાપ્ય જગતીપતે ।
આત્મા વૈ શક્યતે ત્રાતું કર્મભિઃ શુભલક્ષણૈઃ ॥

ઇયં હિ લોકવ્યતિરેકવર્તિની સ્વભાવતઃ પાર્થિવતા સમુદ્ધતા ।
બલાત્ તદેનાં વિનયેન યોજયેન્ નયસ્ય સિદ્ધૌ વિનયઃ પુરઃસરઃ ॥

ઇયતા વયસા ન સાધિતં યત્ પરતઃ કિં નુ કરિષ્યતીતિ વેધાઃ ।
તિલતણ્ડુલિતાસ્ય રોમરેખા- ચ્છલતઃ કજ્જલચૂર્ણમાલિલિમ્પ ॥
ઇયતીં સુભગાવસ્થાં ગતોઽસિ યસ્યાઃ કૃતે સ્મરાતઙ્કાત્ ।
મૂર્ચ્છાં હરામિ સા તવ ગતપુણ્યા નયનસલિલેન ॥

ઇયતી જગતી કિયતી ભવિતા નમિતાનનતામિતિ યાતિ હયઃ ।
વિયદઙ્ગણરિઙ્ગણરઙ્ગવિધૌ પરિનર્તિતુમુત્ક્રમતીવ નભઃ ॥

ઇયત્ પૃથ્વીમાત્રં તદનુ ચ નભોમણ્ડલમિય- દિયાન્ પાતાલાન્તો જલમપિ પૃથિવ્યામિયદિતિ ।
ઇતિ જ્ઞાત્વા કૂપે વિદિતવિષયો નાયમપરઃ પરં મુગ્ધો ભેકઃ પ્રબલતરરાવં પ્રકુરુતે ॥