મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 6086-6105

ઇમૌ રમ્ભાસ્તમ્ભૌ દ્વિરદપતિકુમ્ભદ્વયમિદં તદેતલ્ લીલાબ્જં શરદમૃતરશ્મિઃ સ્ફુટમયમ્ ।
કિમઙ્ગે તન્વઙ્ગ્યાઃ કલયતિ જગત્ કાન્તમધિકં યદેતસ્યાં શશ્વત્ પરવશમિવોન્મત્તમિવ ચ ॥

ઇયં કલાવિલાસિની કલાવતી સમીપગા ધૃતારવિન્દલોચના મનોજશોકમોચના ।
નવીનનીરદચ્છટાસમાનકેશભૂષિતા ન કસ્યચિજ્ જનસ્ય ચિત્તવૃત્તિતાપખણ્ડિતા ॥

ઇયં કિયચ્ચારુકુચેતિ પશ્યતે પયઃપ્રદાયા હૃદયં સમાવૃતમ્ ।
ધ્રુવં મનોજ્ઞા વ્યતરદ્યદુત્તરં મિષેણ ભૃઙ્ગારધૃતેઃ કરદ્વયી ॥

ઇયં ગેહે લક્ષ્મીરિયમમૃતવર્તિર્નયનયોર્ અસાવસ્યાઃ સ્પર્શો વપુષિ બહુલશ્ ચન્દનરસઃ ।
અયં બાહુઃ કણ્ઠે શિશિરમસૃણો મૌક્તિકસરઃ કિમસ્યા ન પ્રેયો યદિ પરમસહ્યસ્તુ વિરહઃ ॥

ઇયં ગૌરુદ્દામા તવ નિબિડબન્ધાપિ હિ કથં ન વૈદર્ભાદન્યત્ સ્પૃશતિ સુલભત્વેઽપિ હિ કથમ્ ।
અવન્ધ્યા ચ ખ્યાતા ભુવિ કથમગમ્યા કવિવૃષૈઃ કથં વા પીયૂષં સ્રવતિ બહુ દુગ્ધાપિ બહુભિઃ ॥

ઇયં ગૌરેકા નઃ ક્વચિદપિ ન સંયોજનવિધાવ્ અમુષ્યાઃ પશ્યામો રસભરમુચં કાંચિદપરામ્ ।
ગલે બદ્ધા દધ્મો યદિ ન ધૃતિરુદ્દામવિધૃતૌ ભયં ગોચોરેભ્યસ્ તદિહ ક ઉપાયઃ પ્રભવતુ ॥

ઇયં ઘટી મત્તગજેન્દ્રગામિની- વિચિત્રસિંહાસનસંસ્થિતા સદા ।
અનેકરામાજનલાલિતા પરં વિધેર્વશાત્ સૈવ સતી પ્રજાર્થિની ॥

ઇયં ચિદ્રૂપાપિ પ્રકટજડરૂપા ભગવતી યદીયામ્ભોબિન્દુર્વિતરતિ હિ શંભોરપિ પદમ્ ।
પુનાના ધુન્વાના નિખિલમપિ નાનાવિધમઘં જગત્ કૃત્સ્નં પાયાદનુદિનમપાયાત્ સુરધુની ॥

ઇયં તાવલ્ લીલા યદધિરુરુહે વૃદ્ધવૃષભો યદુન્નેહે રુણ્ડં યદિહ ચિતિભસ્માપિ લિલિપે ।
અયં કો વ્યાપારો યદતિલકિ ભાલે હુતવહો યદગ્રૈવિ વ્યાલો યદકવલિ હાલાહલમપિ ॥

ઇયં તે જનની પ્રાપ્તા ત્વદાલોકનતત્પરા ।
સ્નેહપ્રસ્નવનિર્ભિન્નમ્ ઉદ્વહન્તી સ્તનદ્વયમ્ ॥

ઇયં ત્રિયામા શતયામધારિણી સુધાકરાદગ્નિરુદેતિ સર્વતઃ ।
તનોતિ તાપં મૃદુચન્દનાનિલો વિધૌ વિરુદ્ધે હિ વિપત્ પદે પદે ॥

ઇયં ત્વભિન્નમર્યાદૈઃ સ્વનુશિષ્ટૈઃ કૃતાત્મભિઃ ।
સર્વંસહૈરુપાયજ્ઞૈર્ અમૂઢૈરેવ ધાર્યતે ॥

ઇયં ધત્તે ધીરે મલયજસમીરે ન ચ મુદં ન પદ્માનાં વૃન્દે લલિતમકરન્દેઽપિ રમતે ।
ન વા સા સાનન્દા ભવતિ નવકુન્દાવલિકુલે તદેતસ્યા બાધાહરમપિ સમાધાનમિહ કિમ્ ॥

ઇયં પલ્લી ભિલ્લૈરનુચિતસમારમ્ભરસિકૈઃ સમન્તાદાકીર્ણા વિષવિષમબાણપ્રણયિભિઃ ।
તરોરસ્ય સ્કન્ધે ગમય સમયં કીર નિભૃતં ન વાણી કલ્યાણી તદિહ મુખમુદ્રૈવ શરણમ્ ॥

ઇયં પ્રીતિર્વલ્લીહૃદયભુવિ દૈવાત્ સમુદિતા તથા યત્નાદ્ રક્ષ્યા પ્રકૃતિમૃદુલાપાયબહુલા ।
યથા નૈનાં સ્ફીતાં પિશુનજનદુર્વાક્યદહનો દહત્યન્તઃ શોષં વ્રજતિ ન પુનઃ સૌહૃદનિધેઃ ॥

ઇયં બાલા નવોદ્વાહા સત્યં શ્રુત્વા વ્યથાં વ્રજેત્ ।
કામં ધીરસ્વભાવેયં સ્ત્રીસ્વભાવસ્ તુ કાતરઃ ॥

ઇયં બાલા માં પ્રત્યનવરતમિન્દીવરદલ- પ્રભાચૌરં ચક્ષુઃ ક્ષિપતિ કિમભિપ્રેતમનયા ।
ગતો મોહોઽસ્માકં સ્મરસમરબાણવ્યતિકર- જ્વરજ્વાલા શાન્તા તદપિ ન વરાકી વિરમતિ ॥

ઇયં બાલા વલ્લી મૃદુકિસલયં તાપવિલયં ઘનચ્છાયં શાલં નવમતિવિશાલં પરિગતા ।
પરંત્વસ્યાભ્યન્તર્ગરલલવભસ્મીકૃતવનં ભુજંગં પ્રોત્તુઙ્ગં કથમિવ વરાકી કલયતુ ॥

ઇયં ભુજગિનીશ્રિતા લસદનેકપુષ્પાન્વિતા દ્વિરેફતતિસેવિતા પ્રમદખઞ્જનાલંકૃતા ।
ફલદ્વયભરાનતા વિલસિતા નવૈઃ પલ્લવૈર્ વિલોચનપથં ગતા ભવતિ કાપિ હૈમી લતા ॥

ઇયં મયિ પ્રોષિત એવ સંગતા હિમત્વિષાભૂત્ કૃતમણ્ડના સતી ।
ઇતીર્ષ્યયેવ દ્રુતમચ્છિનદ્ રુષા વિચિત્રતારાભરણાનિ ભાસ્કરઃ ॥