મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5726-5745

આહૂતો મલયાચલાત્ પ્રચલિતો મૌહુર્તિકો મારુતો નેદિષ્ઠાઃ પથિ સન્તિ કોકિલગણા ગીતે પ્રતિષ્ઠાભૃતઃ ।
આપ્તાભિઃ પ્રતિવેશિનીભિરભિતઃ સંત્યજ્ય કુન્દાલયં સોષ્યન્તી સહકારસંતતિરલિશ્રેણીભિરાવેષ્ટ્યતે ॥

આહૂતો વાપ્યનાહૂતો યો રાજ્ઞાં દ્વારિ તિષ્ઠતિ ।
સ વૈ રાજ્યશ્રિયં ભુઙ્ક્તે નાવમાની કદાચન ॥

આહૂતો હાલિકેનાશ્રુતમિવ વચનં તસ્ય કૃત્વા ક્ષણૈકં તિષ્ઠાસુસ્તબ્ધરોમા કથમપિ વિટપં નિઃસમીરં વિહાય ।
દોર્ભ્યામાવૃત્ય વક્ષઃસ્થલમલસગતિર્દીનપાદપ્રચારઃ શીત્કારોત્કમ્પભિન્નસ્ફુટદધરપુટઃ પામરઃ ક્ષેત્રમેતિ ॥

આહૃતાભ્યુદ્યતાં ભિક્ષાં પુરસ્તાદપ્રચોદિતામ્ ।
મેને પ્રજાપતિર્ગ્રાહ્યામ્ અપિ દુષ્કૃતકર્મણઃ ॥

આહૃત્ય પરિત્યક્તા જનયન્ત્યર્થાઃ સુખાભાસમ્ ।
અત્યન્તપરિત્યક્તાઃ પરમાનન્દાય કલ્પન્તે ॥

આહૃત્ય રક્ષ્યમાણાપિ યત્નેનાન્તર્વિરાગિણી ।
અસન્મૈત્રી ચ વેશ્યા ચ શ્રીશ્ચ કસ્ય કદા સ્થિરા ॥

આહ્નિકોત્તાપદગ્ધાનાં ત્રયાણાં જગતાં બત ।
તપનાર્ચિષિ શાન્તે તદ્ ભસ્મેદં તિમિરં તુ ન ॥

આહ્લાદયત્વેષ ખરૈર્નખાગ્રૈર્ દૈતેયવક્ષઃખનિમુત્ખનન્ વઃ ।
પ્રહ્લાદહૃદ્યં હૃદયે દ્વિતીયમ્ અન્વેષ્ટુમિચ્છન્નિવ સૂનુરત્નમ્ ॥

આહ્લાદહેતુનિરવદ્યશરીરયષ્ટિ- લાવણ્યકાન્તિકલુષીકરણેન તાસામ્ ।
આસીત્ કુશેશયદૃશામયથાર્થતૈવ પર્યસ્તભાસ્વરરુચામપિ ભૂષણાનામ્ ॥

આહ્વાનં કિં ભવતિ હિ તરોઃ કસ્યચિત્ પ્રશ્નવિજ્ઞાઃ પ્રાયઃ કાર્યં કિમપિ ન કલૌ કુર્વતે કે પરેષામ્ ।
પૂર્ણં ચન્દ્રં વહતિ નનુ કા પૃચ્છતિ મ્લાનચક્ષુઃ કેનોદન્યાજનિતમસમં કષ્ટમાપ્નોતિ લોકઃ ॥

ઇક્ષુક્ષીરગુડાદીનાં માધુર્યસ્યાન્તરં મહત્ ।
તથાપિ ન તદાખ્યાતું સરસ્વત્યાપિ શક્યતે ॥

ઇક્ષુત્વક્ક્ષોદસારાઃ શકટસરણયો ધીરધૂલીપતાકાઃ પાકસ્વીકારનમ્રે શિરસિ નિવિશતે શૂકશાલેઃ શુકાલી ।
કેદારેભ્યઃ પ્રણાલૈઃ પ્રવિશતિ શફરીપઙ્ક્તિરાધારમારાદ્ અચ્છઃ કચ્છેષુ પઙ્કઃ સુખયતિ સરિતામાતપાદુક્ષપાલમ્ ॥

ઇક્ષુદણ્દાસ્તિલાઃ શૂદ્રાઃ કાન્તા હેમ ચ મેદિની ।
ચન્દનં દધિ તામ્બૂલં મર્દનં ગુણવર્ધનમ્ ॥

ઇક્ષુરાપઃ પયો મૂલં તામ્બૂલં ફલમૌષધમ્ ।
ભક્ષયિત્વાપિ કર્તવ્યાઃ સ્નાનદાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥

ઇક્ષુર્ધન્વ શરાઃ પ્રસૂનવિતતિર્ભૃઙ્ગાવલી સિઞ્જિની યસ્યાજ્ઞાવશવર્તિનઃ પ્રમનસો નિર્વિષ્ટરાષ્ટ્રાદયઃ ।
યદ્બાણાભિહતા વિરઞ્ચિમુરજિન્મૃત્યુંજયેન્દ્રાદયો વ્યાપ્તાશેષમુખા ઇવ ત્રિભુવનં પાયાદજેયઃ સ્મરઃ ॥

ઇક્ષુર્નદીપ્રવાહો દ્યૂતં માનગ્રહશ્ચ હે સુતનુ ।
ભ્રૂલતિકા ચ તવેયં ભઙ્ગે રસમધિકમાવહતિ ॥

ઇક્ષોરગ્રાત્ ક્રમશઃ પર્વણિ પર્વણિ યથા રસવિશેષઃ ।
તદ્વત્ સજ્જનમૈત્રી વિપરીતાનાં તુ વિપરીતા ॥
ઇક્ષો રસં યથાદાય કૂર્ચકસ્ ત્યજ્યતે જનૈઃ ।
ધર્મસારં તથાદાય દેહં ત્યજતિ પણ્ડિતઃ ॥

ઇક્ષોર્વિકારા મતયઃ કવીનાં ગવાં રસો બાલકચેષ્ટિતાનિ ।
તામ્બૂલમગ્ર્યં યુવતેઃ કટાક્ષા એતાન્યહો શક્ર ન સન્તિ નાકે ॥

ઇઙ્ગાલસપ્તાર્ચિરિવ જ્વલિત્વા સર્વં દિનં ચણ્ડરુચિઃ શશામ ।
તદીયભસ્મેવ નભોહસન્તી વિભ્રાજમાનં તુહિનાંશુબિમ્બમ્ ॥

ઇઙ્ગિતજ્ઞાસ્ તુ મગધાઃ પ્રેક્ષિતજ્ઞાસ્ તુ કોસલાઃ ।
અર્ધોક્તાઃ કુરુપાઞ્ચાલાઃ સર્વોક્તા દક્ષિણાપથાઃ ॥