મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 5706-5725

આહારાર્થં કર્મ કુર્યાદનિન્દ્યં કુર્યાત્ તં ચ પ્રાણસંધારણાર્થમ્ ।
પ્રાણા ધાર્યાસ્ તત્ત્વવિજ્ઞાનહેતોસ્ તત્ત્વં જ્ઞેયં યેન ભૂયો ન જન્મ ॥

આહારે ચ ભવેદ્ રોગી નષ્ટો ગર્ભશ્ચ મૈથુને ।
નિદ્રાયાં હ્રિયતે લક્ષ્મીશ્ ચિન્તાયાં મરણં ધ્રુવમ્ ॥

આહારે બડવાનલશ્ચ શયને યઃ કુમ્ભકર્ણાયતે સંદેશે બધિરઃ પલાયનવિધૌ સિંહઃ શૃગાલો રણે ।
અન્ધો વસ્તુનિરીક્ષણેઽથ ગમને ખઞ્જઃ પટુઃ ક્રન્દને ભાગ્યેનૈવ હિ લભ્યતે પુનરસૌ સર્વોત્તમઃ સેવકઃ ॥

આહારે વિરતિઃ સમસ્તવિષયગ્રામે નિવૃત્તિઃ પરા નાસાગ્રે નયનં યદેતદપરં યચ્ચૈકતાનં મનઃ ।
મૌનં ચેદમિદં ચ શૂન્યમખિલં યદ્વિશ્વમાભાતિ તે તદ્ બ્રૂયાઃ સખિ યોગિની કિમસિ ભોઃ કિં વા વિયોગિન્યસિ ॥

આહારે વ્યવહારે ચ ત્યક્તલજ્જઃ સુખી ભવેત્ ।
ધનં મૈત્રીકરં દાને ચાદાને શત્રુકારણમ્ ॥

આહારે શુચિતા ધ્વનૌ મધુરતા નીડે પરાધીનતા બન્ધૌ નિર્મમતા વને રસિકતા વાચાલતા માધવે ।
યસૈતે ગુણરાશયઃ પિકવરં ત્યક્ત્વા કિમેતે જના વન્દન્તે ખલુ ખઞ્જનં કૃમિભુજં ચિત્રા ગતિઃ કર્મણામ્ ॥

આહારો ગરલં તૃતીયમલિકે ચક્ષુઃ કપાલં કરે વાસઃ કુઞ્જરચર્મ ભસ્મનિ રતિર્ભૂષા ભુજઙ્ગાધિપઃ ।
જન્માલક્ષ્યમસાક્ષિકં કુલમવિજ્ઞાતા ચ જાતિઃ કથં સેવ્યોઽસ્માભિરસૌ પિશાચપરિષદ્ભર્તા હતાઃ સ્મો વયમ્ ॥

આહારો ગરલાયતે પ્રતિદિનં હારોઽપિ ભારાયતે ચન્દ્રશ્ચણ્ડકરાયતે મૃદુગતિર્વાતોઽપિ વજ્રાયતે ।
આવાસો વિપિનાયતે મલયજાલેપઃ સ્ફુલિઙ્ગાયતે હા હન્ત પ્રિયવિપ્રયોગસમયઃ સંહારકાલાયતે ॥

આહારો દ્વિગુણઃ સ્ત્રીણાં બુદ્ધિસ્ તાસાં ચતુર્ગુણા ।
ષડ્ગુણો વ્યવસાયશ્ચ કામાશ્ ચાષ્ટગુણઃ સ્મૃતઃ ॥

આહિતમુક્તાહાર્યઃ સમ્યક્ સકલપ્રયોગસમ્પત્ત્યા ।
ભાવવિહીનોઽપિ નટઃ સામાજિકચિત્તરઞ્જનં કુરુતે ॥

આહિતે તવ નિઃશાને સ્ફુટિતં રિપુહૃદ્ઘટૈઃ ।
ગલિતે તત્પ્રિયાનેત્રે રાજંશ્ ચિત્રમિદં મહત્ ॥

આહિતે નુ મધુના મધુરત્વે ચેષ્ટિતસ્ય ગમિતે નુ વિકાસમ્ ।
આબભૌ નવ ઇવોદ્ધતરાગઃ કામિનીષ્વવસરઃ કુસુમેષોઃ ॥

આહુઃ સત્યં હિ પરમં ધર્મં ધર્મવિદો જનાઃ ।
... ... ... ... ... ... ॥

આહુઃ સૂક્ષ્મતરં કિંચિદ્ અમાત્યપરિરક્ષણમ્ ।
સૂક્ષ્માત્ સૂક્ષ્મતરં તેભ્યો યદાત્મપરિરક્ષણમ્ ॥

આહુત્યાપ્યાયતે સૂર્યઃ સૂર્યાદ્ વૃષ્ટિરથૌષધિઃ ।
તદન્નં રસરૂપેણ શુક્રત્વમધિગચ્છતિ ॥

આહૂતઃ પરિતો દિગન્તગતિભિઃ શાખાભરાડમ્બરૈઃ કિં રે જાલ્મ જવેન શાલ્મલિફલપ્રત્યાશયા ધાવસિ ।
તસ્મિન્ન્ એકપદે ભિદેલિમફલવ્યાલોલતૂલોત્કરૈર્ અધ્વાનોઽપિ નિમીલિતાક્ષમટતા ન પ્રેક્ષણીયાઃ પુરઃ ॥

આહૂતસ્યાભિષેકાય નિસૃષ્ટસ્ય વનાય ચ ।
ન મયા લક્ષિતસ્ તસ્ય સ્વલ્પોઽપ્યાકારવિભ્રમઃ ॥

આહૂતાદ્ય મયોત્સવે નિશિ ગૃહં શૂન્યં વિમુચ્યાગતા ક્ષીબઃ પ્રેષ્યજનઃ કથં કુલબધૂરેકાકિની યાસ્યતિ ।
વત્સ ત્વં તદિમાં નયાલયમિતિ શ્રુત્વા યશોદાગિરો રાધામાધવયોર્જયન્તિ મધુરસ્મેરાલસા દૃષ્ટયઃ ॥

આહૂતેષુ વિહંગમેષુ મશકો નાયાન્ પુરો વાર્યતે મધ્યેવારિધિ વા વસંસ્તૃણમણિર્ધત્તે મણીનાં રુચમ્ ।
ખદ્યોતોઽપિ ન કમ્પતે પ્રચલિતું મધ્યેઽપિ તેજસ્વિનાં ધિક્ સામાન્યમચેતનં પ્રભુમિવાનામૃષ્ટતત્ત્વાન્તરમ્ ॥

આહૂતોઽપિ સહાયૈર્ એમીત્યુક્ત્વા વિમુક્તનિદ્રોઽપિ ।
આગન્તુકોઽપિ પથિકઃ શૈથિલ્યં નૈવ વિજહાતિ ॥