મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4885-4904

આન્વીક્ષિકી ત્રયી વાર્તા દણ્ડનીતિશ્ચ શાશ્વતી ।
વિદ્યાશ્ચતસ્ર એવૈતા લોકસંસ્થિતિહેતવઃ ॥ ...

આન્વીક્ષિક્યાત્મવિજ્ઞાનં ધર્માધર્મૌ ત્રયીસ્થિતૌ ।
અર્થાનર્થૌ તુ વાર્તાયાં દણ્ડનીત્યાં નયેતરૌ ॥

આન્વીક્ષિકીત્રયીવાર્તાઃ સતીર્વિદ્યાઃ પ્રચક્ષતે ।
સત્યોઽપિ હિ ન સત્યસ્તા દણ્ડનીતેસ્તુ વિપ્લવે ॥

દણ્ડનીતિર્યદા સમ્યઙ્ નેતારમધિતિષ્ઠતિ ।
તદા વિદ્યાવિદઃ શેષા વિદ્યાઃ સમ્યગુપાસતે ॥ ...

આન્વીક્ષિક્યાત્મવિદ્યા સ્યાદ્ ઈક્ષણાત્ સુખદુઃખયોઃ ।
ઈક્ષમાણસ્ તયા તત્ત્વં હર્ષશોકૌ વ્યુદસ્યતિ ॥

આન્વીક્ષિકી ત્રયી વાર્તા દણ્ડનીતિશ્ચ શાશ્વતી ।
વિદ્યાશ્ચતસ્ર એવૈતા અભ્યસેદ્ નૃપતિઃ સદા ॥

આન્વીક્ષિક્યાં તર્કશાસ્ત્રં વેદાન્તાદ્યં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
ત્રય્યાં ધર્મો હ્યધર્મશ્ચ કામોઽકામઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

આન્વીક્ષિક્યાત્મવિજ્ઞાનાદ્ હર્ષશોકૌ વ્યુદસ્યતિ ।
ઉભૌ લોકાવવાપ્નોતિ ત્રય્યાં તિષ્ઠન્ યથાવિધિ ॥

આપહ્ પવિત્રં પ્રથમં પૃથિવ્યામ્ અપાં પવિત્રં પરમં ચ મન્ત્રાઃ ।
તેષાં ચ સામર્ગ્યજુષાં પવિત્રં મહર્ષયો વ્યાકરણં નિરાહુઃ ॥

આપજ્જલનિમગ્નાનાં હ્રિયતાં વ્યસનોર્મિભિઃ ।
વૃદ્ધવાક્યૈર્વિના નૂનં નૈવોત્તારં કથંચન ॥

આપત્કાલે તુ સંપ્રાપ્તે યન્ મિત્રં મિત્રમેવ તત્ ।
વૃદ્ધિકાલે તુ સંપ્રાપ્તે દુર્જનોઽપિ સુહૃદ્ ભવેત્ ॥

આપત્કાલે નૃણાં નૂનં મરણં નૈવ લભ્યતે ।
... ... ... ... ... ... ॥

આપત્કાલોપયુક્તાસુ કલાસુ સ્યાત્ કૃતશ્રમઃ ।
નૃત્યવૃત્તિર્વિરાટસ્ય કિરીટી ભવનેઽભવત્ ॥

આપત્ તુલા સહાયાનામ્ આત્મનઃ પૌરુષસ્ય ચ ।
અનાપદિ સુહૃત્ સર્વઃ સ્વયં ચ પુરુષાયતે ॥

આપત્તૌ પતિતાનાં યેષાં વૃદ્ધા ન સન્તિ શાસ્તારઃ ।
તે શોચ્યા બન્ધૂનાં જીવન્તોઽપીહ મૃતતુલ્યાઃ ॥

આપત્સમુદ્ધરણધીરધિયઃ પરેષાં જાતા મહત્યપિ કુલે ન ભવન્તિ સર્વે ।
વિન્ધ્યાટવીષુ વિરલાઃ ખલુ પાદપાસ્તે યે દન્તિદન્તમુસલોલ્લિખનં સહન્તે ॥

આપત્સુ કિં વિષાદેન સંપત્તૌ વિસ્મયેન કિમ્ ।
ભવિતવ્યં ભવત્યેવ કર્મણામેષ નિશ્ચયઃ ॥

આપત્સુ ચ ન મુહ્યન્તિ નરાઃ પણ્દિતબુદ્ધયઃ ।
મનોદેહસમુત્થાભ્યાં દુઃખાભ્યામર્પિતં જગત્ ॥

આપત્સુ મિત્રં જાનીયાદ્ રણે શૂરં રહઃ શુચિમ્ ।
ભાર્યાં ચ વિભવે ક્ષીણે દુર્ભિક્ષે ચ પ્રિયાતિથિમ્ ॥

આપત્સ્વમૂઢો ધૃતિમાન્ યહ્ સમ્યક્ પ્રતિપદ્યતે ।
કર્મણ્યવશ્યકાર્યાણિ તમાહુઃ પણ્ડિતં બુધાઃ ॥