મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4624-4643

આત્માનં ચ પરં ચૈવ પલાયન્ હન્તિ સંયુગે ।
દ્રવ્યનાશો વ્યયોઽકીર્તિર્ અયશશ્ચ પલાયને ॥

આત્માનં ચ પરં ચૈવ વીક્ષ્ય ધીરઃ સમુત્પતેત્ ।
એતદેવ હિ વિજ્ઞાનં યદાત્મપરવેદનમ્ ॥

આત્માનં ધર્મકૃત્યં ચ પુત્રદારાંશ્ચ પીડયન્ ।
દેવતાતિથિભૃત્યાંશ્ચ સ કદર્ય ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

આત્માનં નાવમન્યેત પૂર્વાભિરસમૃદ્ધિભિઃ ।
આમૃત્યોઃ શ્રિયમન્વિચ્છેન્ નૈનાં મન્યેત દુર્લભામ્ ॥

આત્માનં નિયમૈસ્તૈસ્તૈઃ કર્ષયિત્વા પ્રયત્નતઃ ।
પ્રાપ્યતે નિપુણૈર્ધર્મો ન સુખાલ્લભ્યતે સુખમ્ ॥

આત્માનં પરમં પ્રમાણનિકરૈરપ્રાપ્યમવ્યાહતં જ્ઞેયં યદ્ ગુરુવીક્ષણાદપિ જના મૂઢાસ્તુ મુક્ત્વૈવ તત્ ।
કોશેષુ પ્રમિતેષુ પઞ્ચસુ પરિજ્ઞાતું સમુદ્યુઞ્જતે નષ્ટેભાઃ કલશાન્તરેષ્વપિ કરં કૃત્વા વિચિન્વન્તિ હિ ॥

આત્માનં પ્રથમં રાજા વિનયેનોપપાદયેત્ ।
તતઃ પુત્રાંસ્ તતોઽમાત્યાંસ્ તતો ભૃત્યાંસ્ તતઃ પ્રજામ્ ॥

આત્માનં પ્રથમં રાજા વિનયેનોપપાદયેત્ ।
તતોઽમાત્યાંસ્ તતો ભૃત્યાંસ્ તતઃ પુત્રાંસ્ તતઃ પ્રજાઃ ॥

આત્માનં ભાવયેન્નિત્યં જ્ઞાનેન વિનયેન ચ ।
ન પુનર્મ્રિયમાણસ્ય પશ્ચાત્તાપો ભવિષ્યતિ ॥

આત્માનં મન્ત્રિણં દૂતમ્ અમાત્યવચનં ક્રમમ્ ।
આકારં બ્રુવતે ષષ્ઠમ્ એતાવાન્ મન્ત્રનિશ્ચયઃ ॥

આત્માનં મન્ત્રિદૂતં ચ ચ્છન્નં ત્રિષવણક્રમમ્ ।
આકારં બ્રુવતે ષષ્ઠમ્ એતાવાન્ મન્ત્રનિશ્ચયઃ ॥

આત્માનં સતતં રક્ષેદ્ દારૈરપિ ધનૈરપિ ।
પુનર્દારાઃ પુનર્વિત્તં ન શરીરં પુનઃ પુનઃ ॥

આત્માનં સર્વથા રક્ષેદ્ રાજા રક્ષેચ્ચ મેદિનીમ્ ।
આત્મમૂલમિદં સર્વમ્ આહુર્હિવિદુષો જનાઃ ॥

આત્માનં સુસ્થિરં લક્ષ્યં ચૈવ સ્થિરં બુધઃ ।
વેધયેત્ ત્રિપ્રકારં તુ સ્થિરવેધી સ ઉચ્યતે ॥

આત્મા નદી ભારત પુણ્યતીર્થા સત્યોદકા ધૃતિકૂલા દમોર્મિઃ ।
તસ્યાં સ્નાતઃ પૂયતે પુણ્યકર્મા પુણ્યો હ્યાત્મા નિત્યમમ્ભોઽમ્ભ એવ ॥

આત્મા નદી સંયમપુણ્યતીર્થા સત્યોદકા શીલસમાધિયુક્તા ।
તસ્યાં સ્નાતઃ પુણ્યકર્મા પુનાતિ ન વારિણા શુદ્ધ્યતિ ચાન્તરાત્મા ॥

આત્માનન્દરસજ્ઞાનામ્ અલં શાસ્ત્રાવલોકનમ્ ।
ભક્ષિતવ્યા હ્યપૂપાઃ કિં ગણ્યાનિ સુષિરાણિ કિમ્ ॥

આત્માનમનુશોચ ત્વં કિમન્યમનુશોચસિ ।
આયુસ્તે હીયતે યસ્ય સ્થિતસ્ય ચ ગતસ્ય ચ ॥

આત્માનમન્યમથ હન્તિ જહાતિ ધર્મં પાપં સમાચરતિ યુક્તમપાકરોતિ ।
પૂજ્યં ન પૂજયતિ વક્તિ વિનિન્દ્યવાક્યં કિં કિં કરોતિ ન નરઃ ખલુ કોપયુક્તઃ ॥

આત્માનમમ્ભોનિધિરેતુ શોષં બ્રહ્માણ્ડમાસિઞ્ચતુ વા તરઙ્ગૈઃ ।
નાસ્તિ ક્ષતિર્નોપચિતઃ કદાપિ પયોદવૃત્તેઃ ખલુ ચાતકસ્ય ॥
આત્માનમાખ્યાતિ હિ કર્મભિર્નરઃ સ્વશીલચારિત્રકૃતૈઃ શુભાશુભૈઃ ।
પ્રનષ્ટમપ્યાત્મકુલં તથા નરઃ પુનઃ પ્રકાશં કુરુતે સ્વકર્મભિઃ ॥