મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4604-4623

આત્મવત્ સર્વભૂતાનિ પશ્યતાં શાન્તચેતસામ્ ।
અભિન્નમાત્મનઃ સર્વં કો દાતા દીયતે ચ કિમ્ ॥

આત્મવર્ગં પરિત્યજ્ય પરવર્ગં સમાશ્રયેત્ ।
સ્વયમેવ લયં યાતિ યથા રાજાન્યધર્મતઃ ॥

આત્મવર્ગં પરિત્યજ્ય પરવર્ગેષુ યે રતાઃ ।
વાનવન્નહં રોદિમિ આત્માનં નૈવ રોદ્યતે ॥

આત્મવર્ગં પરિત્યજ્ય પરવર્ગેષુ યે રતાઃ ।
સર્વે તેઽપિ વિનશ્યન્તિ યથા રાજા કુકર્દમઃ ॥

આત્મવાંસ્ત્વલ્પદેશોઽપિ યુક્તઃ પ્રકૃતિસંપદા ।
નયજ્ઞઃ પૃથિવીં કૃત્સ્નાં જયત્યેવ ન હીયતે ॥

આત્મવિક્રયિણિ ક્લીબે સદા શઙ્કિતચેતસિ ।
નિત્યમિષ્ટવિયોગાર્તે કિં સેવકપશૌ સુખમ્ ॥

આત્મવિત્ સહ તયા દિવાનિશં ભોગભાગપિ ન પાપમાપ સઃ ।
આહૃતા હિ વિષયૈકતાનતા જ્ઞાનધૌતમનસં ન લિમ્પતિ ॥

આત્મસંપદ્ગુણૈઃ સમ્યક્ સંયુક્તં યુક્તકારિણમ્ ।
મહેન્દ્રમિવ રાજાનં પ્રાપ્ય લોકો વિવર્ધતે ॥

આત્મસંભાવિતાઃ સ્તબ્ધા ધનમાનમદાન્વિતાઃ ।
યજન્તે નામયજ્ઞૈસ્તે દમ્ભેનાવિધિપૂર્વકમ્ ॥

આત્મસ્ત્રીધનગુહ્યાનાં ગોપ્તા બન્ધુસ્ તુ મિત્રવત્ ।
ધનદસ્ તુ કુબેરઃ સ્યાદ્ યમઃ સ્યાચ્ ચ સુદણ્ડકૃત્ ॥

આત્મસ્ત્રીધનગુહ્યાનાં શરણં સમયે સુહૃત્ ।
પ્રોક્તોત્તમોઽયમન્યશ્ચ ત્રિદ્વ્યેકપદમિત્રકઃ ॥

આત્મહેતોઃ પરાર્થે વા નર્મહાસ્યાશ્રયાત્ તથા ।
યે મૃષા ન વદન્તીહ તે નરાઃ સ્વર્ગગામિનઃ ॥

આત્મા કાયશ્ચ દ્વાવેતૌ મિત્રરૂપાવુભાવપિ ।
કાયં મિત્રં પરિત્યજ્ય આત્મા યાતિ સુનિશ્ચિતમ્ ॥

આત્મા જન્મશતૈર્ધનાર્જનધિયા મિથ્યા કિમાયાસ્યતે પઙ્ગોઃ શ્રીર્ગૃહમેતિ લઙ્ઘિતભુવો દૈવેચ્છયા નિર્ધનાઃ ।
ઇત્યેતાઃ પુરુષાર્થમૂલહતયઃ કૈશ્ચિત્ સમુત્સારિતા મુગ્ધાનામલસોત્કટાઃ પ્રતિપદં કુર્વન્તિ ચિત્તભ્રમમ્ ॥

આત્મા જેયઃ સદા રાજ્ઞા તતો જેયાશ્ચ શત્રવઃ ।
અજિતાત્મા નરપતિર્ વિજયેત કથં રિપૂન્ ॥

આત્માત્મનૈવ જનિતઃ પુત્ર ઇત્યુચ્યતે બુધૈઃ ।
તસ્માદ્ ભાર્યાં નરઃ પશ્યેન્ માતૃવત્ પુત્રમાતરમ્ ॥

આત્માધીનશરીરાણાં સ્વપતાં નિદ્રયા સ્વયા ।
કદન્નમપિ મર્ત્યાનામ્ અમૃતત્વાય કલ્પતે ॥

આત્માનં કુપથેન નિર્ગમયિતું યઃ સૂકલાશ્વાયતે કૃત્યાકૃત્યવિવેકજીવિતહતૌ યઃ કૃષ્ણસર્પાયતે ।
યઃ પુણ્યદ્રુમખણ્ડખણ્ડનવિધૌ સ્ફૂર્જત્કુઠારાયતે તં લુપ્તવ્રતમુદ્રમિન્દ્રિયગણં જિત્વા શુભંયુર્ભવ ॥

આત્માનં ચ જગત્ સર્વં દૃશા નિત્યાવિભિન્નયા ।
ચિદાકાશમયં ધ્યાયન્ યોગી યાતિ પરાં ગતિમ્ ॥

આત્માનં ચ પરં ચૈવ ત્રાયતે મહતો ભયાત્ ।
ક્રુધ્યન્તમપ્રતિક્રુધ્યન્ દ્વયોરેષ ચિકિત્સકઃ ॥