મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4504-4523

આજ્ઞાપયિષ્યસિ પદં દાસ્યસિ દયિતસ્ય શિરસિ કિં ત્વરસે ।
અસમયમાનિનિ મુગ્ધે મા કુરુ ભગ્નાઙ્કુરં પ્રેમ ॥

આજ્ઞાભઙ્ગકરાન્ રાજા ન ક્ષમેત સુતાનપિ ।
વિશેષઃ કો નુ રાજ્ઞશ્ચ રાજ્ઞશ્ચિત્રગતસ્ય ચ ॥

આજ્ઞાભઙ્ગો નરેન્દ્રાણાં બ્રાહ્મણાનામનાદરઃ ।
પૃથક્ શય્યા ચ નારીણામ્ અશસ્ત્રવિહિતો વધઃ ॥

આજ્ઞામવાપ્ય મહતીં દ્વિષતાં નિખાતાન્- નિર્વર્ત્ય તાં સપદિ લબ્ધમુખપ્રસાદઃ ।
ઉચ્ચૈઃ પ્રમોદમનુમોદિતદર્શનઃ સન્ ધન્યો નમસ્યતિ પદામ્બુરુહં પ્રભૂણામ્ ॥

આજ્ઞામાત્રફલં રાજ્યં બ્રહ્મચર્યફલં તપઃ ।
જ્ઞાનમાત્રફલા વિદ્યા દત્તભુક્તફલં ધનમ્ ॥

આજ્ઞામેવ મુનેર્ નિધાય શિરસા વિન્ધ્યાચલ સ્થીયતામ્ અત્યુચ્ચૈઃ પદમિચ્છતા પુનરિયં નો લઙ્ઘનીયા ત્વયા ।
મૈનાકાદિમહીધ્રલબ્ધવસતિં યઃ પીતવાનમ્બુધિં તસ્ય ત્વાં ગિલતઃ કપોલમિલનક્લેશોઽપિ કિં જાયતે ॥

આજ્ઞા મૌલિષુ ભૂભુજાં ભયરુજા ચિત્તેષુ દુર્મેધસાં પ્રીતિઃ સત્સુ દિશાસુ કીર્તિરતુલા યેનાર્પિતા સર્વતઃ ।
સર્વં રાજ્યમકણ્ટકં ચ વિહિતં ધ્વસ્તા દ્વિષાં સંપદઃ સોઽસૌ સંમતવૈભવો વિજયતે શ્રીરાજનારાયણઃ ॥

આજ્ઞારૂપેણ યા શક્તિઃ સર્વેષાં મૂર્ધનિ સ્થિતા ।
પ્રભુશક્તિર્ હિ સા જ્ઞેયા પ્રભાવમહિતોદયા ॥

આજ્ઞા શક્રશિખામણિપ્રણયિની શાસ્ત્રાણિ ચક્ષુર્નવં ભક્તિર્ભૂતપતૌ પિનાકિનિ પદં લઙ્કેતિ દિવ્યા પુરી ।
ઉત્પત્તિર્દ્રુહિણાન્વયે ચ તદહો નેદૃગ્ વરો લભ્યતે સ્યાચ્ચેદેષ ન રાવણઃ ક્વ નુ પુનઃ સર્વત્ર સર્વે ગુણાઃ ॥

આજ્ઞાસંપાદિનીં દક્ષાં વીરસૂં પ્રિયવાદિનીમ્ ।
યોઽદૃષ્ટદોષાં ત્યજતિ સોઽક્ષયં નરકં વ્રજેત્ ॥

આજ્ઞેવ શમ્બરરિપોરવલઙ્ઘનીયા વાઞ્છેવ વિગ્રહવતી વશગા દૃશોર્ મે ।
અન્યાર્થમેવ કિમુતાપણમભ્યુપૈતિ સંદેશમાનયતિ સા કિમુ સારસાક્ષ્યાઃ ॥

આઞ્જસ્યં વ્યવહારાણામ્ આર્જવં પરમં ધિયામ્ ।
સ્વાતન્ત્ર્યમપિ તન્ત્રેષુ સૂતે કાવ્યપરિશ્રમઃ ॥

આટીકસેઽઙ્ગકરિઘોટીપદાતિજુષિ વાટીભુવિ ક્ષિતિભુજાં ચેટી ભવંસ્તદપિ શાટીનતે વપુષિ વીટીનવાધિવદનં ।
કોટીરરત્નપરિપાટી ભૃશારુણિતજૂટીવિધુન્તનુલસન્ પાટીરલિપ્તિમિભધાટીજુષં સુરવધૂટીનુતાં ભજ શિવમ્ ॥

આટોપેન પટીયસા યદપિ સા વાણી કવેરામુખે ખેલન્તી પ્રથતે તથાપિ કુરુતે નો સન્મનોરઞ્જનમ્ ।
ન સ્યાદ્ યાવદમન્દસુન્દરગુણાલંકારઝંકારિતઃ સપ્રસ્યન્દિલસદ્રસાયનરસાસારાનુસારી રસઃ ॥

આઢ્યરાજકૃતોત્સાહૈર્ હૃદયસ્થૈઃ સ્મૃતૈરપિ ।
જિહ્વાન્તઃકૃષ્યમાણેવ ન કવિત્વે પ્રવર્તતે ॥

આઢ્યસ્ય કિં ચ દાનેન સુહિતસ્યાશનેન કિમ્ ।
કિં શશાઙ્કેન શીતાલોઃ કિં ઘનેન હિમાગમે ॥

આઢ્યાનાં માંસપરમં મધ્યાનાં ગોરસોત્તરમ્ ।
તૈલપ્રાયં દરિદ્રાણાં ભોજનં ભરતર્ષભ ॥

આઢ્યાન્નિવાપલમ્ભો નિકેતગામી ચ પિચ્છિલઃ પન્થાઃ ।
દ્વયમાકુલયતિ ચેતઃ સ્કન્ધાવારદ્વિજાતીનામ્ ॥

આઢ્યો વાપિ દરિદ્રો વા દુઃખિતઃ સુખિતોઽપિ વા ।
નિર્દોષો વા સદોષો વા વયસ્યઃ પરમા ગતિઃ ॥

આતતાયિનમાયાન્તં હન્યાદેવાવિચારયન્ ।
હનનાદેવ નિસ્તારો નરકાત્ તસ્ય દુષ્કૃતેઃ ॥