મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4484-4503

આજન્મવ્યવસાયિના ક્રતુશતૈરારાધ્ય પુષ્પાયુધં કેનાકારિ પુરા તનૂદરિ તનુત્યાગઃ પ્રયાગભ્રમે ।
યસ્યાર્થે સખિ લોલનેત્રનલિનીનાલાયમાનસ્ખલદ્- બષ્પામ્ભઃપતનાન્તરાલવલિતગ્રીવં પથઃ પશ્યસિ ॥

આજન્મસિદ્ધં કૌટિલ્યં ખલસ્ય ચ હલસ્ય ચ ।
સોઢું તયોર્મૂખાક્ષેપમ્ અલમેકૈવ સા ક્ષમા ॥

આજન્મસેવિતં દાનૈર્ માનૈશ્ચ પરિપોષિતમ્ ।
તીક્ષ્ણવાક્યાન્મિત્રમપિ તત્કાલં યાતિ શત્રુતામ્ ।
વક્રોક્તિશલ્યમુદ્ધર્તું ન શક્યં માનસં યતઃ ॥

આજન્મસ્થિતયો મહીરુહ ઇમે કૂલે સમુન્મૂલિતાઃ કલ્લોલાઃ ક્ષણભઙ્ગુરાઃ પુનરમી નીતાઃ પરામુન્નતિમ્ ।
અન્તઃ પ્રસ્તરસંગ્રહો બહિરપિ ભ્રશ્યન્તિ ગન્ધદ્રુમા ભ્રાતઃ શોણ ન સોઽસ્તિયો ન હસતિ ત્વત્સંપદાં વિપ્લવે ॥

આજન્માનુગતેઽપ્યસ્મિન્ નાલે વિમુખમમ્બુજમ્ ।
પ્રાયેણ ગુણપૂર્ણેષુ રીતિર્લક્ષ્મીવતામિયમ્ ॥

આજન્મૈવ તમઃ સુહૃત્કુટિલતા વક્ત્રે ગિરાં નિર્ગમો ગ્રામોત્સાદકરઃ શ્મશાનવિટપી પ્રાયેણ યસ્યાશ્રયઃ ।
ધિગ્ ધાતઃ સસૃજે સ એવ મલિનઃ ક્રૂરઃ કથં કૌશિકઃ સૃષ્ટો વા કિમકલ્પ્યતાસ્ય ભવતા કલ્પાન્તમાયુઃ સ્થિરમ્ ॥

આજાનુલમ્બિબાહુઃ કમ્બુગ્રીવો બલી ચતુર્દંષ્ટ્રઃ ।
ભાગ્યનિધિઃ પૃથુવક્ષા લઘુમધુરાશી ચ પદ્માક્ષઃ ॥

આજાવસૌ ચોડનૃપસ્ય સેના મહાવનસ્યાશ્વમૃગાકુલસ્ય ।
મત્તેભસારદ્રુમપૂર્ણિતસ્ય દાવાનલોઽભૂચ્ચલમૂર્તિચણ્ડઃ ॥

આજીવઃ કપટાનુરાગકલયા દોષો ન દુઃશીલતા વૈધવ્યં ન ચ બાધતે સદસતોઃ સંભાવનાવ્યત્યયાત્ ।
યત્કિંચિત્કરણે પરસ્વહરણ વ્રીડા ન પીડાકરી નો વા રાજભયં ચ હી બત સુખં જીવન્તિ વારસ્ત્રિયઃ ॥

આ જીવનાસ્તાત્ પ્રણયાઃ કોપાસ્તત્ક્ષણભઙ્ગુરાઃ ।
પરિત્યાગાશ્ચ નિઃસઙ્ગા ભવન્તિ હિ મહાત્મનામ્ ॥

આજીવિતાન્તાઃ પ્રણયાઃ કોપાશ્ચ ક્ષણભઙ્ગુરાઃ ।
પરિત્યાગાશ્ચ નિઃસઙ્ગા ન ભવન્તિ મહાત્મનામ્ ॥

આજીવોચ્છિત્તયે યાસાં પ્રીતિદ્વેષાવુભૌ હિ તૌ ।
કથં નુ ખલુ તૌ તાસાં સ્યાતામુપરિ કસ્યચિત્ ॥

આજીવ્યઃ સર્વભૂતાનાં રાજા પર્જન્યવદ્ ભવેત્ ।
નિરાજીવ્યં ત્યજન્ત્યેનં શુષ્કં સર ઇવાણ્ડજાઃ ॥

આજીવ્યૈકતરં ભાવં યસ્ત્વન્યમુપજીવતિ ।
ન તસ્માદ્ વિન્દતે ક્ષેમં જારાન્નાર્યસતી યથા ॥

આજૌ ત્વદ્વાજિરાજિપ્રખરખુરતરન્યાસલીલાભિરુર્વ્યાં દીર્ણાયાં દેવ નિર્યન્નવિરલમવનીપાલ પાતાલવહ્નિઃ ।
અશ્નીયાદ્ વિશ્વમેવ પ્રતિનૃપતિવધૂનેત્રધારામ્બુધારા- વારા યદ્યેનમારાદરિકુલદમન દ્રાઙ્ ન નિર્વાપયેયુઃ ॥

આજ્ઞાં મન્મથચક્રવર્તિનૃપતેરાદાય નિઃશઙ્કધીર્ ભ્રામ્યદ્ભૃઙ્ગમહાજનાન્ પિકગિરા સાકૂતમાકારયન્ ।
કુઞ્જાટે ચ્યુતપત્રસંસ્તરવતિ શ્રીમાન્ વસન્તાભિધો વ્યાપારી સુમનોમરન્દવસુભિર્ વાણિજ્યમાલમ્બતે ॥

આજ્ઞાકરશ્ચ તાડન- પરિભવસહનશ્ચ સત્યમહમસ્યાઃ ।
ન તુ શીલશીતલેયં પ્રિયેતરદ્વક્તુમપિ વેદ ॥

આજ્ઞા કાકુર્યાચ્ઞા- ક્ષેપો હસિતં ચ શુષ્કરુદિતં ચ ।
ઇતિ નિધુવનપાણ્ડિત્યં ધ્યાયંસ્તસ્યા ન તૃપ્યામિ ॥

આજ્ઞા કીર્તિઃ પાલનં બ્રાહ્મણાનાં દાનં ભોગો મિત્રસંરક્ષણં ચ ।
યેષામેતે ષડ્ગુણા ન પ્રવૃત્તાઃ કોઽર્થસ્ તેષાં પાર્થિવોપાશ્રયેણ ॥

આજ્ઞા તેજઃ પાર્થિવાનાં સા ચ વાચિ પ્રતિષ્ઠિતા ।
યત્તે બ્રૂયુરસત્ સદ્વા સ ધર્મો વ્યવહારિણામ્ ॥