મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4464-4483

આચ્છન્ને ક્ષિતિતેજસી મનસિજવ્યાપારમેયં મનઃ સ્વાત્મા ચ દ્વયમેતદસ્તિ દશમં દ્રવ્યં પરેષાં તમઃ ।
કાલાકાશદિશાં નિરસ્તમધુના નામાપિ વર્ષાગમે દ્રવ્યં વારિ ગુણશ્ચ વારિદરવઃ કર્માપિ વારિક્રિયા ॥

આચ્છાદયસિ કિં મુગ્ધે વસ્ત્રેણાધરપલ્લવમ્ ।
ખણ્ડિતા એવ શોભન્તે વીરાધરપયોધરાઃ ॥

આચ્છાદિતાયતદિગમ્બરમુચ્ચકૈર્ગામ્ આક્રમ્ય સંસ્થિતમુદગ્રવિશાલશૃઙ્ગમ્ ।
મૂર્ધ્નિસ્ખલત્તુહિનદીધિતિકોટિમેનમ્ ઉદ્વીક્ષ્ય કો ભુવિ ન વિસ્મયતે નગેશમ્ ॥

આચ્છાદ્ય પુષ્પપટમેષ મહાન્તમન્ત- રાવર્તિભિર્ગૃહકપોતશિરોધરાભૈઃ ।
સ્વાઙ્ગાનિ ધૂમરુચિમાગુરવીં દધાનૈર્ ધૂપાયતીવ પટલૈર્નવનીરદાનામ્ ॥

આચ્છિદ્ય પ્રિયતઃ કદમ્બકુસુમં યસ્યારિદારૈર્નવં યાત્રાભઙ્ગવિધાયિનો જલમુચાં કાલસ્ય ચિહ્નં મહત્ ।
હૃષ્યદ્ભિઃ પરિચુમ્બિતં નયનયોર્ન્યસ્તં હૃદિ સ્થાપિતં સીમન્તે નિહિતં કથંચન તતઃ કર્ણાવતંસીકૃતમ્ ॥

આચ્છિદ્ય લક્ષ્મીમિત એવ પૂર્વમ્ અત્રૈવ વિસ્રમ્ભસુખપ્રસુપ્તઃ ।
એકઃ પરં વેદ સ કૈટભારિર્ મહાશયત્વં મકરાલયસ્ય ॥

આચ્છિદ્યોરગમણ્ડલીકબલનાકાઙ્ક્ષારસં પત્રિણાં ભર્તુર્યેન શરીરદાનવિધિના મન્યે જગદ્રક્ષિતમ્ ।
નો ચેત્ તેન ગરુત્મતા કબલિતે શેષે નિરાલમ્બના ક્વ ક્ષોણી ક્વ પયોધરાઃ ક્વ ગિરયઃ ક્વૈતે દિશાં નાયકાઃ ॥

આજગામ યદા લક્ષ્મીર્ નારિકેલફલામ્બુવત્ ।
નિર્જગામ યદા લક્ષ્મીર્ ગજભુક્તકપિત્થવત્ ॥

આજનનાદામરણા- દભ્યસ્યતુ વાયસસ્તપસ્યતુ વા ।
એકામપિ કાકલિકાં કોકિલકાન્તેવ નાકલયેત્ ॥

આજનનાદામરણા- દભ્યસ્યતુ વાયસસ્તપસ્યતુ વા ।
કેકિવદેકાં કેકાં કોકિલવત્ પઞ્ચમં ચ કિં કુરુતે ॥

આજન્મકલ્પતરુકાનનકામચારી યત્કૌતુકાદુપગતઃ કુટજં મિલિન્દઃ ।
તત્કર્મણઃ સુસદૃશં ફલમેતદેવ યત્પ્રાપ્ય સામ્યમધુના મધુમક્ષિકાભિઃ ॥

આ જન્મનઃ કુશલમણ્વપિ રે કુજન્મન્ પાંસો ત્વયા યદિ કૃતં વદ તત્ત્વમેતત્ ।
ઉત્થાપિતોઽસ્યનલસારથિના યદર્થં દુષ્ટેન તત્કુરુ કલઙ્કય વિશ્વમેતત્ ॥

આ જન્મનઃ પ્રતિમુહૂર્તવિશેષરમ્યાણ્ય્ આચેષ્ટિતાનિ તવ સંપ્રતિ તાનિ તાનિ ।
ચાટૂનિ ચારુમધુરાણિ ચ સંસ્મૃતાનિ દેહં દહન્તિ હૃદયં ચ વિદારયન્તિ ॥

આ જન્મનઃ શાઠ્યમશિક્ષિતો યસ્ તસ્યાપ્રમાણં વચનં જનસ્ય ।
પરાતિસમ્ધાનમધીયતે યૈર્ વિદ્યેતિ તે સન્તુ કિલાપ્તવાચઃ ॥

આ જન્મનઃ સહજતુલ્યર્વિવર્તમાન- દૌર્ગત્યતોઽસ્તિ પરમો ન સુહૃન્મમાન્યઃ ।
યેનાત્મનોઽપરિગણય્ય વિનાશમાશુ દેવ ત્વદાશ્રયણપુણ્યધનઃ કૃતોઽસ્મિ ॥

આ જન્મનઃ સહ નિવાસિતયા મયૈવ માતુઃ પયોધરપયોઽપિ સમં નિપીય ।
ત્વં પુણ્ડરીકમુખ બન્ધુતયા નિરસ્તમ્ એકો નિવાપસલિલં પિબસીત્યયુક્તમ્ ॥

આ જન્મનો વિહિતભક્તિરનન્યનાથઃ સારથ્યકર્મણિ ચ દક્ષતયા નિયુક્તઃ ।
નાદ્યાપ્યવાપ ચરણાવરુણોઽપિ સૂર્યાત્ પુણ્યૈર્વિના નહિ ભવન્તિ મનીષિતાનિ ॥

આજન્મબ્રહ્મચારી પૃથુલભુજશિલાસ્તમ્ભવિભ્રાજમાન- જ્યાઘાતશ્રેણિસમ્જ્ઞાન્તરિતવસુમતી ચક્રજૈત્રપ્રશસ્તિઃ ।
વક્ષઃ પીઠે ઘનાસ્ત્રવ્રણકિણકઠિને સંક્ષ્ણુવાનઃ પૃષત્કાન્ પ્રાપ્તો રાજન્યગોષ્ઠીવનગજમૃગયા કૌતુકી જામદગ્ન્યઃ ॥

આજન્મબ્રહ્મચારી સકલરિપુકુલાનલ્પકાલાગ્નિકલ્પઃ કલ્પાન્તઃ કલ્પકર્તા કપિશતનુરુચિઃ કામગઃ કામદાતા ।
કાન્તઃ કામારિબન્ધુઃ કપિકુલતિલકઃ કોપનઃ કોમલાઙ્ગઃ કૌશલ્યાસૂનુદૂતઃ કલયતુ કુશલં વાયુપુત્રશ્ચિરં વઃ ॥

આજન્મવિષસંભોગાત્ કન્યા વિષમયી કૃતા ।
સ્પર્શોચ્છ્વાસાદિભિર્હન્તિ તસ્યાસ્ત્વેતત્ પરીક્ષણમ્ ॥