મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4223-4242

આકરઃ કારણં જન્તોર્ દૌર્જન્યસ્ય ન જાયતે ।
કાલકૂટઃ સુધાસિન્ધોઃ પ્રાણિનાં પ્રાણહારકઃ ॥

આકરઃ સર્વશાસ્ત્રાણાં રત્નાનામિવ સાગરઃ ।
ગુણૈર્ન પરિતુષ્યામો યસ્ય મત્સરિણો વયમ્ ॥

આકરપ્રભવઃ કોશઃ કોશાદ્દણ્ડઃ પ્રજાયતે ।
પૃથિવી કોશદણ્ડાભ્યાં પ્રાપ્યતે કોશભૂષણા ॥

આકર્ણપલિતઃ શ્યામો વયસાશીતિપઞ્ચકઃ ।
રણે પર્યચરદ્ દ્રોણો વૃદ્ધઃ ષોડશવર્ષવત્ ॥

આકર્ણમુલ્લસતિ માતરપાઙ્ગદેશે કાલાઞ્જનેન ઘટિતા તવ ભાતિ રેખા ।
શૈવાલપઙ્ક્તિરિવ સંતતનિર્જિહાન- કારુણ્યપૂરપદવી કલિતાનુબન્ધા ॥

આ કર્ણમૂલમપકૃત્ય ધનુઃ સબાણં મય્યેવ કિં પ્રહરસિ સ્મર બદ્ધકોપઃ ।
તસ્યાં મુહુઃ ક્ષિપ શરાન્ હરિણેક્ષણાયાં તન્મન્મથોઽપિ ભવ મન્મથ એવ મા ભૂઃ ॥

આકર્ણય ત્વમિમમભ્યુપગમ્ય વાદં જાનાતુ કોઽપિ યદિ વા હૃદયં શ્રુતીનામ્ ।
તસ્યાપ્યસંખ્યભવબન્ધશતાર્જિતોઽયં દ્વૈતભ્રમો ગલતુ જન્મશતૈઃ કિયદ્ભિઃ ॥

આકર્ણય સરોજાક્ષિ વચનીયમિદં ભુવિ ।
શશાઙ્કસ્તવ વક્ત્રેણ પામરૈરુપમીયતે ॥

આકર્ણાન્તવિસર્પિણઃ કુવલયચ્છાયામુષશ્ચક્ષુષઃ ક્ષેપા એવ તવાહરન્તિ હૃદયં કિં સંભ્રમેણામુના ।
મુગ્ધે કેવલમેતદાહિતનખોત્ખાતાઙ્કમુત્પાંશુલમ્ બાહ્વોર્મૂલમલીકમુક્તકબરીબન્ધચ્છલાદ્ દર્શિતમ્ ॥

આકર્ણિતાનિ રસિતાનિ યયા પ્રસર્પત્ પ્રદ્યુમ્નરાજરથનિઃસ્વનસોદરાણિ ।
ઉચ્ચૈ રણચ્ચરણનૂપુરયા પુરન્ધ્ર્યા ક્ષિપ્રં પ્રિયં કુપિતયાપિ તયાભિસસ્રે ॥

આકર્ણ્ય ગર્જિતં ઘોરં જલદાનાં સમાગમે ।
બાલા વિધૂતલજ્જેવ સત્રાસં શ્લિષ્યતિ પ્રિયમ્ ॥

આકર્ણ્ય ગર્જિતરવં ઘનગર્જિતુલ્યં સિંહસ્ય યાન્તિ વનમન્યદિભા ભયાર્તાઃ ।
તત્રૈવ પૌરુષનિધિઃ સ્વકુલેન સાર્ધં દર્પોદ્ધુરો વસતિ વીતભયો વરાહઃ ॥

આકર્ણ્ય જયદેવસ્ય ગોવિન્દાનન્દિનીર્ગિરઃ ।
બાલિશાઃ કાલિદાસાય સ્પૃહયન્તુ વયં તુ ન ॥

આકર્ણ્યન્તે તપનતનયગ્રામસંલાપઘોષા મન્દં મન્દં ગ્રસતિ નિયતઃ કાલપાશોઽપિ કણ્ઠે ।
આપૃચ્છ્યન્તે કૃતજિગમિષાસંભ્રમાઃ પ્રાણવાતા નૈવેદાનીમપિ વિષયવૈમુખ્યમભ્યેતિ ચેતઃ ॥

આકર્ણ્ય ભૂપાલ યશસ્ત્વદીયં વિધૂનયન્તીહ ન કે શિરાંસિ ।
વિશ્વંભરાભઙ્ગભયેન ધાત્રા નાકારિ કર્ણૌ ભુજગેશ્વરસ્ય ॥

આકર્ણ્ય મામવાદીદ્ ધન્યાસ્તા યુવતયઃ સખિ કઠોરાઃ ।
યા વિષહન્તે દીર્ઘ- પ્રિયતમવિરહાનલાસારમ્ ॥

આકર્ણ્ય વાણીઃ પૌરાણીર્ મયૈતદવધારિતમ્ ।
તિષ્ઠન્તુ દેવા દેવ્યોઽપિ સેવ્યો નારાયણઃ પરઃ ॥

આકર્ણ્ય વારવનિતાપઠિતં સભાયાં સંપૂરણં સપદિ પાદમુદારભાવઃ ।
યઃ કાલિદાસમરણં હૃદિ નિશ્ચિકાય ભોજઃ સ એવ પરમં ભુવિ ભાવબોદ્ધા ॥

આકર્ણ્ય સંગરમહાર્ણવચેષ્ટિતાનિ ગોષ્ઠીરસાહૃતજનસ્ય મનોવિકારઃ ।
અઙ્ગે કરોતિ પુલકં નયને વિકાશં કાન્તિં ચ કામપિ મુખે સ્ફુરણં ચ બાહ્વોઃ ॥

આકર્ણ્ય સ્મરયૌવરાજ્યપટહં જીમૂતનૂત્નધ્વનિં નૃત્યત્કેકિકુટુમ્બકસ્ય દધતં મન્દ્રાં મૃદઙ્ગક્રિયામ્ ।
ઉન્મીલન્નવનીલકન્દલદલવ્યાજેન રોમાઞ્ચિતા હર્ષેણેવ સમુચ્છ્રિતાન્ વસુમતી દધ્રે શિલીન્ધ્રધ્વજાન્ ॥