મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 4203-4222

અહો સ્થૈર્યં તેષાં પ્રકૃતિનિયમેભ્યઃ સુકૃતિનાં પ્રતિજ્ઞાતત્યાગો નહિ ભવતિ કૃચ્છ્રેઽપિ મહતિ ।
તથા હિ ત્વત્સેનાભરનમિતધાત્રીભરદલત્- કટાહોઽપિ સ્વાઙ્ગં કિમુ કમઠનાથશ્ચલયતિ ॥

અહો હિ મે બહ્વપરાદ્ધમાયુષા યદપ્રિયં વાચ્યમિદં મયેદૃશમ્ ।
ત એવ ધન્યાઃ સુહૃદઃ પરાભવં જગત્યદૃષ્ટ્વૈવ હિ યે ક્ષયં ગતાઃ ॥

અહૌ વા હારે વા બલવતિ રિપૌ વા સુહૃદિ વા મણૌ વા લોષ્ટે વા કુસુમશયને વા દૃષદિ વા ।
તૃણે વા સ્ત્રૈણે વા મમ સમદૃશો યાન્તુ દિવસાઃ ક્વચિત્ પુણ્યેઽરણ્યે શિવ શિવ શિવેતિ પ્રલપતઃ ॥

અહ્નસ્ત્રિશ્ચતુરમ્બુભિઃ સ્નપયસિ સ્વં પુષ્કરાવર્જિતૈર્ ભુઙ્ક્ષે મેધ્યતરાણિ ભદ્ર તરુણાન્યશ્વત્થપત્રાણિ ચ ।
પુણ્યારણ્યચરોઽસિ ન પ્રવિશસિ ગ્રામં સકૃત્કુઞ્જર જ્ઞાનં ચેત્ કિયદપ્યુદેતિ ન સમા બ્રહ્મર્ષયોઽપિ ત્વયા ॥

અહ્નિ ભાસ્કરમિચ્છન્તિ રાત્રાવમૃતતેજસમ્ ।
અહ્નિ રાત્રૌ ચ રાજાનમ્ ઇચ્છન્તિ ગુણિનં પ્રજાઃ ॥

અહ્નિ રવિર્દહતિ ત્વચિ વૃદ્ધઃ પુષ્પધનુર્દહતિ પ્રબલોઢમ્ ।
રાત્રિદિનં પુનરન્તરમન્તઃ સંવૃતિરસ્તિ રવેર્ન તુ કન્તોઃ ॥

આં જ્ઞાતં નૃપતે ત્વમેવ નિખિલાં નિત્યં બિભર્ષિ ક્ષિતિં શૈલેન્દ્રાઃ સ્વયમેવ દુર્ભરભરાસ્તૈઃ પ્રત્યુતાધો વ્રજેત્ ।
અસ્યાશ્ચોદ્ધરણે ક્ષમોઽપિ ન પરસ્ત્વત્તો વરાહાદિકઃ પશ્વાદેર્ભરણક્રિયાનિપુણતા નૈવ પ્રભાગોચરઃ ॥

આઃ કષ્ટં વનવાસિસામ્યકૃતયા સિદ્ધાશ્રમશ્રદ્ધયા પલ્લીં બાલકુરઙ્ગ સંપ્રતિ કુતઃ પ્રાપ્તોઽસિ મૃત્યોર્મુખમ્ ।
યત્રાનેકકુરઙ્ગકોટિકદનક્રીડોલ્લસલ્લોહિત- સ્રોતોભિઃ પરિપૂરયન્તિ પરિખામુડ્ડામરાઃ પામરાઃ ॥

આઃ કષ્ટં સુવિવેકશૂન્યહૃદયૈઃ સંસર્ગમાપ્તં ચ તૈર્ વિક્રીતં બદરૈઃ સમં ક્ષિતિતલે કુગ્રામસીમ્નિ સ્ફુટમ્ ।
સંવિષ્ટંશઠગાઢમૂઢવદને ધૂત્કારદૂરીકૃતં કિં જાનાત્યગુણો જનો ગુણમતો મુક્તાફલં રોદિતિ ॥

આઃ કષ્ટમપ્રઃઋષ્ટાઃ શિષ્ટા અપિ વિત્તચાપલાવિષ્ટાઃ ।
અધ્યાપયન્તિ વેદાન્ આદાય ચિરાય માસિ માસિ ભૃતિમ્ ॥

આઃ કિમર્થમિદં ચેતઃ સતામમ્ભોધિદુર્ભરમ્ ।
ઇતિ ક્રુધેવ દુર્વેધાઃ પરદુઃખૈરપૂરયત્ ॥

આઃ પાકં ન કરોષિ પાપિનિ કથં પાપી ત્વદીયઃ પિતા રણ્ડે જલ્પસિ કિં તવૈવ જનની રણ્ડા ત્વદીયા સ્વસા ।
નિર્ગચ્છ ત્વરિતં ગૃહાદ્ બહિરિતો નેદં ત્વદીયં ગૃહં હા હા નાથ મમાદ્ય દેહિ મરણં જારસ્ય ભાગ્યોદયઃ ॥

આઃ પાત્રી સ્યામકૃતકઘનપ્રેમવિસ્ફારિતાનાં સવ્રીડાનાં સકલકરણાનન્દનાડિંધમાનામ્ ।
તેષાં તેષાં હૃદયનિહિતાકૂતનિષ્યન્દિનેત્ર- વ્યાપારાણાં પુનરપિ તથા સુભ્રુવો વિભ્રમાણામ્ ॥

આઃ સર્વતઃ સ્ફુરતુ કૈરવમાપિબન્તુ જ્યોત્સ્નાકરમ્ભમુદરંભરયશ્ચકોરાઃ ।
યાતો યદેષ ચરમાચલમૂલચુમ્બી પઙ્કેરુહપ્રકરજાગરણપ્રદીપઃ ॥

આઃ સીતે પતિગર્વવિભ્રમભરભ્રાન્તભ્રમદ્બાન્ધવ- પ્રધ્વંસસ્મિતકાન્તિમત્ તવ તદા જાતં યદેતન્મુખમ્ ।
સંપ્રત્યેવ હઠાત્ તદેષ કુરુતે કેશોચ્ચયાકર્ષણ- ત્રાસોત્તાનિતલોલલોચનપતદ્બાષ્પપ્લુતં રાવણઃ ॥

આકણ્ઠદૃષ્ટશિરસાપ્યવિભાવ્યપાર્શ્વ- પૃષ્ઠોદરેણ ચિરમૃગ્ભિરુપાસ્યમાનઃ ।
નાભીસરોરુહજુષા ચતુરાનનેન શેતે કિલાત્ર ભગવાનરવિન્દનાભઃ ॥

આકણ્ઠાર્પિતકઞ્ચુકાઞ્ચલમુરો હસ્તાઙ્ગુલીમુદ્રણા- માત્રાસૂત્રિતહાસ્યમાસ્યમલસાઃ પઞ્ચાલિકાકેલયઃ ।
તિર્યગ્લોચનચેષ્ટિતાનિ વચસાં ચ્છેકોક્તિસંક્રાન્તયસ્ તસ્યાઃસીદતિ શૈશવે પ્રતિકલં કોઽપ્યેષ કેલિક્રમઃ ॥

આકમ્પયન્ ફલભરાનતશાલિજાલમ્ આનર્તયંસ્ તરુવરાન્ કુસુમાવનમ્રાન્ ।
ઉત્ફુલ્લપઙ્કજવનાં નલિનીં વિધુન્વન્ યૂનાં મનશ્ચલયતિ પ્રસભં નભસ્વાન્ ॥

આકમ્પિતક્ષિતિભૃતા મહતા નિકામં હેલાભિભૂતજલધિત્રિતયેન યસ્ય ।
વીર્યેણ સંહતિભિદા વિહતોન્નતેન કલ્પાન્તકાલવિસૃતઃ પવનોઽનુચક્રે ॥

આકમ્પિતાનિ હૃદયાનિ મનસ્વિનીનાં વાતૈઃ પ્રફુલ્લસહકારકૃતાધિવાસૈઃ ।
સંબાધિતં પરભૃતસ્ય મદાકુલસ્ય શ્રોત્રપ્રિયૈર્મધુકરસ્ય ચ ગીતનાદૈઃ ॥