મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3943-3962

અસ્મિન્નીષદ્વલિતવિતતસ્તોકવિચ્છિન્નભુગ્નઃ કિંચિલ્લીલોપચિતવિભવઃ પુઞ્જિતશ્ચોત્થિતશ્ચ ।
ધૂમોદ્ગારસ્તરુણમહિષસ્કન્ધનીલો દવાગ્નેઃ સ્વૈરં સર્પન્ સૃજતિ ગગને ગત્વરાન્ પત્રભઙ્ગાન્ ॥

અસ્મિન્ પરસ્પરદ્વેષપરુષે પુરુષાયુષે ।
કેવલં મધુરા વાણી દદાત્યાનીય સૌહૃદમ્ ॥

અસ્મિન્ પ્રકીર્ણપટવાસકૃતાન્ધકારે દૃષ્ટો મનાઙ્મણિવિભૂષણરશ્મિજાલૈઃ ।
પાતાલમુદ્યતફણાકૃતિશૃઙ્ગકોઽયં મામદ્ય સંસ્મરયતીવ ભુજઙ્ગલોકઃ ॥

અસ્મિન્ પ્રકૃતિમનોજ્ઞે લગ્ના પ્રાયેણ માન્મથી દૃષ્ટિઃ ।
સુન્દરિ યતો ભવત્યાઃ પ્રતિક્ષણં ક્ષીયતે મધ્યઃ ॥

અસ્મિન્ ભૂવલયે જનસ્ય મહિમા ભાગ્યેન સંજાયતે નો તત્રાસ્તિ હિ કારણં પ્રયતતા નૈવાથ કશ્ચિદ્ ગુણઃ ।
કાકાયાશુચિભોજિને હિ વિતરત્યુચ્ચૈસ્તુ લોકો બલિં મુક્તાહારપરાયણાય શુચયે નો હન્ત હંસાય યત્ ॥

અસ્મિન્ મરૌ કિમપરં વચસામવાચ્યં મા મુઞ્ચ પાન્થ મુહુરાશ્રિતવત્સલો ભૂઃ ।
એતત્ ત્વયા જલલવામિષલાલસેન દૃષ્ટં જ્વલત્પરિકરં સિકતાવિતાનમ્ ॥

અસ્મિન્ મહત્યનવધૌ કિલ કાલચક્રે ધન્યાસ્તુ યે કતિપયે શુકયોગિમુખ્યાઃ ।
લીનાસ્ત્વદઙ્ઘ્રિયુગલે પરિશુદ્ધસત્ત્વાસ્ તાનાત્મનસ્તવ નખાનવધારયામઃ ॥

અસ્મિન્ મહામોહમયે કટાહે સૂર્યાગ્નિના રાત્રિદિનેન્ધનેન ।
માસર્તુદર્વીપરિઘટ્ટનેન ભૂતાનિ કાલઃ પચતીતિ વાર્તા ॥

અસ્મિન્ વર્ષમહે ન વર્તત ઇદં યત્કામદેવોત્સવે સ્થેયં પુત્રિ નિરન્નયા તદધુના કિંચિન્ મુખે દીયતામ્ ।
ઇત્યુક્તે જરતીજનેન કથમપ્યધ્વન્યવધ્વા તતઃ પર્યસ્તેઽહનિ કલ્પિતશ્ચ કવલો ધૌતશ્ચ ધારાશ્રુભિઃ ॥

અસ્મિન્ વસન્તે ન નરાઃ સહન્તે વધૂવિયોગં ચ બલાસરોગમ્ ।
કુરઙ્ગનાભિદ્રવલેપભાભિર્ ભજન્તુ દૃપ્તાઃ પ્રમદાઃ પ્રલિપ્તાઃ ॥

અસ્મિન્ સખે નનુ મણિત્વમહાસુભિક્ષે ચિન્તામણે ત્વમુપલો ભવ મા મણિર્ભૂઃ ।
અદ્યેદૃશા હિ મણયઃ પ્રભવન્તિ લોકે યેષાં તૃણગ્રહણકૌશલમેવ ભૂષા ॥

અસ્મિન્ સ્થિતે વિપદભૂદ્ ઇતિ સંચિન્ત્ય વર્જ્યતે ।
મૂઢૈઃ પરિવૃઢૈરાપત્સેવકો મઙ્ગલેચ્છુભિઃ ॥

અસ્મિ વીરજનનીતિ જનન્યામ્ અસ્મિ વીરરમણીતિ રમણ્યામ્ ।
સંમદં વ્યદધદુત્સુકચેતાસ્ તારતૂર્યતરલશ્ચલિતોઽન્યઃ ॥

અસ્મિ વીરતનયા વરવીર- પ્રેયસી ચ કુરુ વીરસવિત્રીમ્ ।
અદ્ય હૃદ્યસમરૈરિતિ માતા કાચિદાહ તિલકાક્ષતપૂર્વમ્ ॥

અસ્મૈ કરં પ્રવિતરન્તુ નૃપા ન કસ્માદ્ અસ્યૈવ તત્ર યદભૂત્ પ્રતિભૂઃ કૃપાણઃ ।
દૈવાદ્ યદા પ્રવિતરન્તિ ન તે તદૈવ નેદંકૃપા નિજકૃપાણકરગ્રહાય ॥

અસ્ય ક્ષોણિપતેઃ પરાર્ધપરયા લક્ષીકૃતાઃ સંખ્યયા પ્રજ્ઞાચક્ષુરવેક્ષ્યમાણતિમિરપ્રખ્યાઃ કિલાકીર્ત્તયઃ ।
ગીયન્તે સ્વરમષ્ટમં કલયતા જાતેન વન્ધ્યોદરાન્ મૂકાનાં પ્રકરેણ કૂર્મરમણીદુગ્ધોદધેઃ રોધસિ ॥

અસ્યત્યુચ્ચૈઃ શકલિતવપુશ્ચન્દનો નાત્મગન્ધં નેક્ષુર્યન્ત્રૈરપિ મધુરતાં પીડ્યમાનો જહાતિ ।
યદ્વત્ સ્વર્ણં ન ચલતિ હિતં છિન્નઘૃષ્ટોપતપ્તં તદ્વત્ સાધુઃ કુજનનિહતોઽપ્યન્યથાત્વં ન યાતિ ॥

અસ્ય દગ્ધોદરસ્યાર્થે કિં ન કુર્વન્તિ પણ્ડિતાઃ ।
વાનરીમિવ વાગ્દેવીં નર્તયન્તિ ગૃહે ગૃહે ॥

અસ્ય પ્રચણ્ડભુજદણ્ડભવઃ કૃશાનુશ્ ચણ્ડાંશુચણ્ડકરજિત્ સુમહાપ્રતાપઃ ।
પ્રત્યર્થિભૂપતિપલાશવનં વિદહ્ય પ્રૌઢાસુ દિક્ષુ બહુદાહમુરીકરોતિ ॥

અસ્ય પ્રયાણેષુ સમગ્રશક્તેર્ અગ્રેસરૈર્વાજિભિરુત્થિતાનિ ।
કુર્વન્તિ સામન્તશિખામણીનાં પ્રભાપ્રરોહાસ્તમયં રજાંસિ ॥