મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3923-3942

અસ્માભિઃ સ્મયલોલમૌલિફલકૈર્મુક્તાવિસારાધિપં વેદોદ્ધારપરઃ કરસ્તવ પરં દાનામ્બુપૂતઃ સ્તુતઃ ।
કિન્તુ ક્ષ્માતિલક ક્ષમસ્વ કવિભિઃ કિં નામ નાલોક્યતે દૃષ્ટઃ સ્પષ્ટતરં તવાપિ નિભૃતઃ પાણૌ સ વૈસારિણઃ ॥

અસ્માભિશ્ચતુરમ્બુરાશિરશનાવચ્છેદિનીં મેદિનીં ભ્રામ્યદ્ભિર્ન સ કોઽપિ નિસ્તુષગુણો દૃષ્ટો વિશિષ્ટો જનઃ ।
યસ્યાગ્રે ચિરસંચિતાનિ હૃદયે દુઃખાનિ સૌખ્યાનિ વા સંજલ્પ્ય ક્ષણમેકમર્ધમથવા નિઃશ્વસ્ય વિશ્રામ્યતે ॥

અસ્માલ્લોકાદૂર્ધ્વમમુષ્ય ચાધો મહત્તમસ્તિષ્ઠતિ હ્યન્ધકારમ્ ।
તદ્વૈ મહામોહનમિન્દ્રિયાણાં બુધ્યસ્વ મા ત્વાં પ્રલભેત રાજન્ ॥

અસ્મિંશ્ચન્દ્રમસિ પ્રસન્નમહસિ વ્યાકોષકુન્દત્વિષિ પ્રાચીનં ખમુપેયુષિ ત્વયિ મનાગ્દૂરં ગતે પ્રેયસિ ।
શ્વાસઃ કૈરવકોરકીયતિ મુખં તસ્યાઃ સરોજીયતિ ક્ષીરોદીયતિ મન્મથો દૃગપિ ચ દ્રાક્ ચન્દ્રકાન્તીયતિ ॥

અસ્મિંસ્તે શિરસિ તદા કાન્તે વૈદૂર્યસ્ફટિકસુવર્ણાઢ્યે ।
શોભાં સ્વાં ન વહતિ તાં બદ્ધા સુશ્લિષ્ટા કુવલયમાલેયમ્ ॥

અસ્મિઞ્ જગતિ મહત્યપિ કિમપિ ન તદ્વસ્તુ વેધસા વિહિતમ્ ।
અનિમિત્તવત્સલાયા ભવતિ યતો માતુરુપકારઃ ॥

અસ્મિઞ્ જડે જગતિ કો નુ બૃહત્પ્રમાણ- કર્ણઃ કરી નનુ ભવેદ્ દુરિતસ્ય પાત્રમ્ ।
ઇત્યાગતં તમપિ યોઽલિનમુન્મમાથ માતઙ્ગ એવ કિમતઃપરમુચ્યતેઽસૌ ॥

અસ્મિઞ્ જરામરણમૃત્યુમહાતરઙ્ગ- મિશ્રોદધૌ મહતિ સંપરિવર્તમાનઃ ।
પુણ્યપ્લવેન સુકૃતેન નરાસ્તરન્તઃ સંપ્રાપ્ય તીરમભયં સુખમાપ્નુવન્તિ ॥

અસ્મિન્ કઃ પ્રભવેદ્યોગો હ્યસંધાર્યેઽમિતાત્મનિ ।
લઙ્ઘને કઃ સમર્થઃ સ્યાદ્ ઋતે દેવં મહેશ્વરમ્ ॥

અસ્મિન્ કરીન્દ્રકરનિર્ગલિતારવિન્દ- કન્દાનુકારિણિ ચિરં રુચિચક્રવાલે ।
કસ્મૈ ફલાય કુલટાકુલકોટિહોમં હંહો મૃગાઙ્ક કુરુષે કરુણામપાસ્ય ॥

અસ્મિન્ કાલે તુ યદ્યુક્તં તદિદાનીં વિધીયતામ્ ।
ગતં તુ નાનુશોચન્તિ ગતં તુ ગતમેવ હિ ॥

અસ્મિન્ કુઞ્જે વિનાપિ પ્રચલતિ પવનં વર્તતે કોઽપિ નૂનં પશ્યામઃ કિં ન ગત્વેત્યનુસરતિ ગણે ભીતભીતેઽર્ભકાણામ્ ।
તસ્મિન્ રાધાસખો વઃ સુખયતુ વિલસન્ ક્રીડયા કૈટભારિર્ વ્યાતન્વાનો મૃગારિપ્રબલવુરઘુરારાવરૌદ્રોચ્ચનાદાન્ ॥

અસ્મિન્ કુટિલકલ્લોલદોલાવિક્ષોભિતેઽમ્ભસિ ।
હાસ્યહેતુઃ કથં સેતુઃ સિકતામુષ્ટિભિર્ભવેત્ ॥

અસ્મિન્ કેલિવને સુગન્ધપવને ક્રીડત્પુરંધ્રીજને ગુઞ્જદ્ભૃઙ્ગકુલે વિશાલબકુલે કૂજત્પિકીસંકુલે ।
ઉન્મીલન્નવપાટલાપરિમલે મલ્લીપ્રસૂનાકુલે યદ્યેકાપિ ન માલતી વિકસિતા તત્કિં ન રમ્યો મધુઃ ॥

અસ્મિન્ દિગ્વિજયોદ્યતે પતિરયં મે સ્તાદિતિ ધ્યાયતિ કમ્પં સાત્ત્વિકભાવઞ્ચતિ રિપુક્ષોણીન્દ્રદારા ધરા ।
અસ્યૈવાભિમુખં નિપત્ય સમરે યાસ્યદ્ભિરૂર્ધ્વં નિજઃ પન્થા ભાસ્વતિ દૃશ્યતે બિલમયઃ પ્રત્યર્થિભિઃ પાર્થિવૈઃ ॥

અસ્મિન્ નક્તમહર્વિવેકવિકલે કાલાધમે નીરદૈઃ સંનદ્ધૈરભિતો નિરુદ્ધગગનાભોગાસુ દિગ્ભિત્તિષુ ।
ભાનોર્ન પ્રસરન્તુ નામ કિરણાઃ કિં ત્વસ્ય તેજસ્વિનઃ સત્તામાત્રપરિગ્રહેણ વિકસન્ત્યદ્યાપિ પદ્માકરાઃ ॥

અસ્મિન્નગૃહ્યત પિનાકભૃતા સલીલમ્ આબદ્ધવેપથુરધીરવિલોચનાયાઃ ।
વિન્યસ્તમઙ્ગલમહૌષધિરીશ્વરાયાઃ સ્રસ્તોરગપ્રતિસરેણ કરેણ પાણિઃ ॥

અસ્મિન્નભ્યુદિતે જગત્ત્રયદિશામુલ્લાસહેતૌ દિશામ્ આસ્યમ્લાનિહરે સુધારસનિધૌ દેવે નિશાસ્વામિનિ ।
વક્ત્રં મુદ્રિતમમ્બુજન્મ ભવતા ચેત્ કિં તતઃ શાશ્વતં નૈતસ્યેશ્વરમૌલિમણ્ડનમણેર્ગાયન્તિ વિશ્વે યશઃ ॥

અસ્મિન્ ન નિર્ગુણં ગોત્રે અપત્યમુપજાયતે ।
આકરે પદ્મરાગાણાં જન્મ કાચમણેઃ કુતઃ ॥

અસ્મિન્નમ્ભોદવૃન્દધ્વનિજનિતરુષિ પ્રેક્ષમાણેઽન્તરિક્ષં મા કાક વ્યાકુલો ભૂસ્તરુશિરસિ શવક્રવ્યલેશાનશાન ।
ધત્તે મત્તેભકુમ્ભવ્યતિકરકરજગ્રામવજ્રાગ્રજાગ્રદ્ ગ્રાસવ્યાસક્તમુક્તાધવલિતકવલો ન સ્પૃહામત્ર સિંહઃ ॥