મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 3963-3982

અસ્ય શ્રીભોજરાજસ્ય દ્વયમેવ સુદુર્લભમ્ ।
શત્રૂણાં શૃઙ્ખલૈર્લોહં તામ્રં શાસનપત્રકૈઃ ॥

અસ્ય સ્નિગ્ધસ્ય વર્ણસ્ય વિપત્તિર્દારુણા કથમ્ ।
ઇદં ચ મુખમાધુર્યં કથં દૂષિતમગ્નિના ॥

અસ્યાં નેત્રપથં મન્યે ગતાયાં લોલચક્ષુષિ ।
ભવન્તિ પઞ્ચબાણસ્ય સ્વબાણા એવ વૈરિણઃ ॥

અસ્યાં પ્રાવૃષિ ચાતકૈર્જલકણા લબ્ધા ન ચેત્ કિં તતો ભાવિપ્રાવૃષિ દાસ્યતે દ્વિગુણમિત્યભ્ર ત્વયા ગમ્યતે ।
એતેઽદ્યૈવ લયં વ્રજન્તિ પૃથુકૈરેતત્ કુલીનો ન ચેદ્ એકઃ પ્રાણિતિ તાવતૈવ કૃતમસ્ત્યત્રૈવ નઃ સંશયઃ ॥

અસ્યાં મુનીનામપિ મોહમૂહે ભૃગુર્મહાન્ યત્કુચશૈલશીલી ।
નાનારદાહ્લાદિ મુખં શ્રિતોરુર્ વ્યાસો મહાભારતસર્ગયોગ્યઃ ॥

અસ્યાં વપુર્વ્યૂહવિધાનવિદ્યાં કિં દ્યોતયામાસ નવાં સ કામઃ ।
પ્રત્યઙ્ગસઙ્ગસ્ફુટલબ્ધભૂમા લાવણ્યસીમા યદિમામુપાસ્તે ॥

અસ્યાં સખે બધિરલોકનિવાસભૂમૌ કિં કૂજિતેન ખલુ કોકિલ કોમલેન ।
એતે હિ દૈવહતકાસ્તદભિન્નવર્ણં ત્વાં કાકમેવ કલયન્તિ કલાનભિજ્ઞાઃ ॥

અસ્યાઃ કચાનાં શિખિનશ્ચ કિંનુ વિધિં કલાપૌ વિમતેરગાતામ્ ।
તેનાયમેભિઃ કિમપૂજિ પુષ્પૈર્ અભર્ત્સિ દત્ત્વા સ કિમર્ધચન્દ્રમ્ ॥

અસ્યાઃ કરરુહખણ્ડિત- કાણ્ડપટપ્રકટનિર્ગતા દૃષ્ટિઃ ।
પટવિગલિતનિષ્કલુષા સ્વદતે પીયૂષધારેવ ॥

અસ્યાઃ કરસ્પર્ધનગર્ધનર્દ્ધિર્ બાલત્વમાપત્ ખલુ પલ્લવો યઃ ।
ભૂયોઽપિ નામાધરસામ્યગર્વં કુર્વન્ કથં વાસ્તુ ન સ પ્રવાલઃ ॥

અસ્યાઃ કર્ણાવતંસેન જિતં સર્વં વિભૂષણમ્ ।
તથૈવ શોભતેઽત્યર્થમ્ અસ્યાઃ શ્રવણકુણ્ડલમ્ ॥

અસ્યાઃ કાન્તસ્ય રૂપસ્ય સવૌપમ્યાતિશાયિનઃ ।
એકૈવ ગચ્છેત્ સાદૃશ્યં સ્વચ્છાયા દર્પણાશ્રિતા ॥

અસ્યાઃ કામનિવાસરમ્યભવનં વક્ત્રં વિલોક્યાદરાન્ નિશ્ચિત્યેવ સુધાકરં પ્રિયતમં ભૂમીગતં શોભનમ્ ।
નાસામૌક્તિકકૈતવેન રુચિરા તારાપિ સા રોહિણી મન્યે તદ્વિરહાસહિષ્ણુહૃદયા તત્સંનિધિં સેવતે ॥

અસ્યાઃ કુશેશયદૃશઃ શશિશુભ્રશુભ્રં નાસાગ્રવર્તિ નવમૌક્તિકમાચકાસ્તિ ।
કૈલાસમાનસસરોવરરાજહંસ્યા નિઃક્ષિપ્તમણ્ડમિવ જાગ્રતિ પુણ્ડરીકે ॥

અસ્યાઃ ખલુ ગ્રન્થિનિબદ્ધકેશ- મલ્લીકદમ્બપ્રતિબિમ્બવેષાત્ ।
સ્મરપ્રશસ્તી રજતાક્ષરેયં પૃષ્ઠસ્થલીહાટકપટ્ટિકાયામ્ ॥

અસ્યાઃ પદૌ ચારુતયા મહન્તાવ્ અપેક્ષ્ય સૌક્ષ્મ્યાલ્લવભાવભાજઃ ।
જાતા પ્રવાલસ્ય મહીરુહાણાં જાનીમહે પલ્લવશબ્દલબ્ધિઃ ॥

અસ્યાઃ પાટલપાણિજાઙ્કિતમુરો નિદ્રાકષાયે દૃશૌ નિર્ધૌતોઽધરશોણિમા વિલુલિતસ્રસ્તસ્રજો મૂર્ધજાઃ ।
કાઞ્ચીદામ દરશ્લથાઞ્ચલમિતિ પ્રાતર્નિખાતૈર્દૃશોર્ એભિઃ કામશરૈસ્તદદ્ભુતમભૂદ્ યન્મે મનઃ કીલિતમ્ ॥

અસ્યાઃ પીઠોપવિષ્ટાયા અભ્યઙ્ગં વિતનોત્યસૌ ।
લસચ્છ્રોણિ ચલદ્વેણિ નટદ્ગુરુપયોધરમ્ ॥

અસ્યાઃ પીનસ્તનવ્યાપ્તે હૃદયેઽસ્માસુ નિર્દયે ।
અવકાશલવોઽપ્યસ્તિ નાત્ર કુત્ર બિભર્તુ નઃ ॥

અસ્યાઃ સંયમવાન્ કચો મધુકરૈરભ્યર્થ્યમાનો મુહુર્ ભૃઙ્ગીગોપનજાભિશાપમચિરાદુન્માર્ષ્ટુકામો નિજમ્ ।
સીમન્તેન કરેણ કોમલરુચા સિન્દૂરબિન્દુચ્છલાદ્ આતપ્તાયસપિણ્ડમણ્ડલમસાવાદાતુમાકાઙ્ક્ષતિ ॥