મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2963-2982

અર્થાદ્ ભ્રષ્ટસ્તીર્થયાત્રાં તુ ગચ્છેત્ સત્યાદ્ મ્રષ્ટો રૌરવં વૈ વ્રજેચ્ચ ।
યોગાદ્ ભ્રષ્ટઃ સત્યધૃતિં ચ ગચ્છેદ્ રાજ્યાદ્ ભ્રષ્ટો મૃગયાયાં વ્રજેચ્ચ ॥

અર્થાનર્થાન્તરે બુદ્ધિર્ નિશ્ચિતાપિ ન શોભતે ।
ઘાતયન્તિ હિ કર્યાણિ દૂતાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ ॥

અર્થાનર્થૌ વિનિશ્ચિત્ય વ્યવસાયં ભજેત હ ।
ગુણતઃ સંગ્રહં કુર્યાદ્ દોષતસ્તુ વિસર્જયેત્ ॥

અર્થા ન સન્તિ ન ચ મુઞ્ચતિ માં દુરાશા ત્યાગે રતિં વહતિ દુર્લલિતં મનો મે ।
યાચ્ઞા ચ લાઘવકરી સ્વવધે ચ પાપં પ્રાણાઃ સ્વયં વ્રજત કિં પરિદેવનેન ॥

અર્થા ન સ્યુર્યદિ વિજહિમો ધર્મમર્થૈકસાધ્યં કાયક્લેશૈઃ કતિકતિવિધઃ સાધનીયો ન ધર્મઃ ।
કાયઃ શ્રાન્તો યદિ ભવતિ કસ્તાવતા ધર્મલોપશ્ ચિત્તં દત્ત્વા સકૃદિવ શિવે ચિન્તિતં સાધયામઃ ॥

અર્થાનામધિકાનાં રાજ્ઞા ચૌરેણ વા નાશઃ ।
અન્ને ખલ્વતિભુક્તે વમનં વા સ્યાદ્વિરેકો વા ॥

અર્થાનામનનુષ્ઠાતા કામચારી વિકત્થનઃ ।
અપિ સર્વાં મહીં લબ્ધ્વા ક્ષિપ્રમેવ વિનશ્યતિ ॥

અર્થાનામર્જનં કાર્યં વર્ધનં રક્ષણં તથા ।
ભક્ષ્યમાણો નિરાદાયઃ સુમેરુરપિ હીયતે ॥

અર્થાનામર્જને દુઃખમ્ અર્જિતાનાં ચ રક્ષણે ।
નાશે દુઃખં વ્યયે દુઃખં ધિગર્થાઃ કષ્ટસંશ્રયાઃ ॥

અર્થાનામાર્જનં કાર્યં વર્ધનં રક્ષણં તથા ।
ભક્ષ્યમાણો નિરાદાયઃ ક્ષીયતે હિમવાનપિ ॥

અર્થાનામીશિષે ત્વં વયમપિ ચ ગિરામીશ્મહે યાવદિત્થં શૂરસ્ ત્વં વાગ્મિદર્પજ્વરશમનવિધાવક્ષયં પાટવં નઃ ।
સેવન્તે ત્વાં ધનાન્ધા મતિમલહતયે મામપિ શ્રોતુકામા મય્યપ્યાસ્થા ન તે ચેત્ ત્વયિ મમ સુતરામેષ રાજન્ ગતોઽસ્મિ ॥

અર્થાનામીશ્વરો યઃ સ્યાદ્ ઇન્દ્રિયાણામનીશ્વરઃ ।
ઇન્દ્રિયાણામનૈશ્વર્યાદ્ ઐશ્વર્યાદ્ ભ્રશ્યતે હિ સઃ ॥

અર્થાનાહરતોઽનર્થાઃ સમાયાન્તિ પ્રમાદિનઃ ।
અપ્રમત્તસ્તતો માર્ગે નિત્યમેવાસ્તુ વિત્તવાન્ ॥

અર્થાનુલાપાન્ વ્રજસુન્દરીણામ્ અકૃત્રિમાણાં ચ સરસ્વતીનામ્ ।
આર્દ્રાશયેન શ્રવણાઞ્ચલેન સંભાવયન્તં તરુણં ગૃણીમઃ ॥

અર્થાન્ કેચિદુપાસતે કૃપણવત્ કેચિત્ ત્વલંકુર્વતે વેશ્યાવત્ ખલુ ધાતુવાદિન ઇવોદ્બધ્નન્તિ કેચિદ્ રસાન્ ।
અર્થાલંકૃતિસદ્રસદ્રવમુચાં વાચાં પ્રશસ્તિસ્પૃશાં કર્તારઃ કવયો ભવન્તિ કતિચિત્ પુણ્યૈરગણ્યૈરિહ ॥

અર્થાન્ બ્રૂયાન્ ન ચાસત્સુ ગુણાન્ બ્રૂયાન્ ન ચાત્મનઃ ।
આદદ્યાન્ ન ચ સાધુભ્યો નાસત્પુરુષમાશ્રયેત્ ॥

અર્થા ભાગ્યોદયે જન્તું વિશન્તિ શતશઃ સ્વયમ્ ।
દિગ્ભ્યોઽભ્યુપેત્ય સર્વાભ્યઃ સાયં તરુમિવાણ્ડજાઃ ॥

અર્થાભાવે તુ યજ્જ્ઞાનં પ્રત્યક્ષમિવ દૃશ્યતે ।
ગન્ધર્વનગરાકારં સ્વપ્નં તદુપલક્ષયેત્ ॥

અર્થાભાવે મૃદુતા કાઠિન્યં ભવતિ ચાર્થબાહુલ્યે ।
નૈકત્રાર્થમૃદુત્વે પ્રાયઃ શ્લોકે ચ લોકે ચ ॥

અર્થાર્થિના પ્રિયા એવ શ્રીહર્ષોદીરિતા ગિરઃ ।
સારસ્વતે તુ સૌભાગ્યે પ્રસિદ્ધા તદ્વિરુદ્ધતા ॥