મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 2983-3002

અર્થાર્થિની દેવપૂજાસ્પપ્નોપશ્રુતિતત્પરા ।
સદા ગણકગેહં સા પ્રષ્ટું યાતિ ગ્રહસ્થિતિમ્ ॥

અર્થાર્થી જીવલોકોઽયં જ્વલન્તમુપસર્પતિ ।
ક્ષીણક્ષીરાં નિરાજીવ્યાં વત્સસ્ત્યજતિ માતરમ્ ॥

અર્થાર્થી જીવલોકોઽયં શ્મશાનમપિ સેવતે ।
જનિતારમપિ ત્યક્ત્વા નિઃસ્વં ગચ્છતિ દૂરતઃ ॥

અર્થાર્થી યાનિ કષ્ટાનિ મૂઢોઽયં સહતે જનઃ ।
શતાંશેનાપિ મોક્ષાર્થી તાનિ ચેન્ મોક્ષમાપ્નુયાત્ ॥

અર્થાર્થી યાનિ કષ્ટાનિ સહતે કૃપણો જનઃ ।
તાન્યેવ યદિ ધર્માર્થી ન ભૂયઃ ક્લેશભાજનમ્ ॥

અર્થાલાભેઽપિ મહતિ સ્વાધ્યાયં ન સમુત્સૃજેત્ ।
કુલાન્યકુલતાં યાન્તિ સ્વાધ્યાયસ્ય વિવર્જનાત્ ॥

અર્થાહરણકૌશલ્યં કિં સ્તુમઃ શાસ્ત્રવાદિનામ્ ।
અવ્યયેભ્યોઽપિ યે ચાર્થાન્ નિષ્કર્ષન્તિ સહસ્રશઃ ॥

અર્થા હસન્ત્યુચિતદાનવિહીનચિત્તં ભૂમિર્નરં ચ મમ ભૂમિરિતિ બ્રુવાણમ્ ।
જારા હસન્તિ તનયાનુપલાલયન્તં મૃત્યુર્હસત્યવનિપં રણરઙ્ગભીરુમ્ ॥

અર્થિકો વ્યાધિતો મૂર્ખઃ પ્રવાસી પરસેવકઃ ।
જીવન્તોઽપિ મૃતાઃ પઞ્ચ પઞ્ચૈતે દુખભાગિનઃ ॥

અર્થિતા વિભવસ્ત્યાગઃ સ્વાતન્ત્ર્યમુચિતજ્ઞતા ।
ઇતિ પઞ્ચગુણોપતેમ્ આશ્રયેદાશ્રયં નરઃ ॥

અર્થિત્વે પ્રકટીકૃતેઽપિ ન ફલપ્રાપ્તિઃ પ્રભોઃ પ્રત્યુત દ્રુહ્યન્ દાશરથિર્વિરુદ્ધચરિતો યુક્તસ્તયા કન્યયા ।
ઉત્કર્ષં ચ પરસ્ય માનયશસોર્વિસ્રંસનં ચાત્મનઃ સ્ત્રીરત્નં ચ જગત્પતિર્દશમુખો દૃપ્તઃ કથં મૃષ્યતે ॥

અર્થિનસ્ત્વરિતદાનેન તૃપ્તિર્ભવતિ યાદૃશી ।
બહુદાનં વિલમ્બેન ન તાદૃક્ તૃપ્તિકારકમ્ ॥

અર્થિનાં કૃપણા દૃષ્ટિસ્ ત્વન્મુખે પતિતા સકૃત્ ।
તદવસ્થા પુનર્દેવ નાન્યસ્ય મુખમીક્ષતે ॥

અર્થિનાં મિત્રવર્ગસ્ય વિદ્વિષાં ચ પરાઙ્મુખઃ ।
યો ન યાતિ પિતા તેન પુત્રી માતા ચ વીરસૂઃ ॥

અર્થિનામુપપન્નાનાં પૂર્વં ચાપ્યુપકારિણામ્ ।
આશાં સંશ્રુત્ય યો હન્તિ સ લોકે પુરુષાધમઃ ॥

અર્થિનિ કવયતિ કવયતિ પઠતિ ચ પઠતિ સ્તવોન્મુખે સ્તૌતિ ।
પશ્ચાદ્યામીત્યુક્તે મૌની દૃષ્ટિં નિમીલયતિ ॥

અર્થિને ન તૃણવદ્ધનમાત્રં કિં તુ જીવનમપિ પ્રતિપાદ્યમ્ ।
એવમાહ કુશવજ્જલદાપી દ્રવ્યદાનવિધિરુક્તિવિદગ્ધઃ ॥

અર્થિનો જઠરજ્વાલાદગ્ધા વાક્ કંચિદઞ્ચતિ ।
તાં ચાશમયતો વિત્તં કિન્નિમિત્તં ન વિદ્મહે ॥

અર્થિપ્રત્યર્થિલક્ષૈરપ્ય્ અપરાઙ્મુખચેતસમ્ ।
ત્વાં પરાઙ્મુખતાં નિન્યુઃ કેવલં પરયોષિતઃ ॥

અર્થિભુક્તાવશિષ્ટં યત્ તદશ્નીયાન્ મહાશયઃ ।
શ્વેતોઽર્થિરહિતં ભુક્ત્વા નિજમાંસાશનોઽભવત્ ॥