મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 1582-1602

અન્તઃ કિંચિત્ કિંચિન્ મુક્તાનામહહ વિભ્રમં વહસિ ।
દૂરાદ્દર્શયસિ પુનઃ ક્ષારોદ્ગારં જડાધીશઃ ॥

અન્તઃ કુટિલતાં બિભ્રચ્ છઙ્ખઃ સ ખલુ નિષ્ઠુરઃ ।
હુંકરોતિ યદા ધ્માતસ્ તદૈવ બહુ ગણ્યતામ્ ॥

અન્તઃકૂજદુદારકણ્ઠમસકૃન્મુઞ્ચેતિ લોલેક્ષણં પ્રાયઃ સ્મેરકપોલમૂલમમૃતપ્રસ્યન્દિ બિમ્બાધરમ્ ।
આધૂતાઙ્ગુલિપલ્લવાગ્રમલમિત્યાનર્તિતભ્રૂલતં પીતં યેન મુખં ત્વદીયમબલે સોઽહં હિ ધન્યો યુવા ॥
અન્તઃ કેચન કેચનાપિ હિ દલે કેચિત્ તથા પલ્લવે મૂલે કેચન કેચન ત્વચિ ફલે પુષ્પે ચ કેઽપિ દ્રુમાઃ ।
સૌરભ્યં નિતરાં બિભર્ત્યવિકલઃ શ્રીખણ્ડષણ્ડીકૃતઃ સર્વાઙ્ગે સુરભિર્ન કોઽપિ દદૃશે મુક્ત્વા ભવન્તં ક્વચિત્ ॥

અન્તઃકોપકષાયિતેઽપિ હૃદયે સાધોરસચ્ચેષ્ટિતૈર્ ભદ્રાણ્યેવ બહિઃ ક્રિયાસુ વચનાન્યાવિર્ભવન્ત્યર્થતઃ ।
મધ્યેઽત્યન્તકરાલવાડવશિખાશોષેઽપિ વારાંનિધેઃ કલ્લોલાઃ પ્રકટીભવન્તિ સતતં મુક્તાફલોદ્ગારિણઃ ॥

અન્તઃક્રૂરાઃ સૌમ્યમુખા અગાધહૃદયાઃ સ્ત્રિયઃ ।
અન્તર્વિષા બહિઃસૌમ્યા ભક્ષ્યા વિષકૃતા ઇવ ॥

અન્તઃ ક્રોધોજ્જિહાનજ્વલનભવશિખાકારજિહ્વાવલીઢ- પ્રૌઢબ્રહ્માણ્ડભાણ્ડઃ પૃથુભુવનગુહાગર્ભગમ્ભીરનાદઃ ।
દૃપ્યત્પારીન્દ્રમૂર્તિર્મુરજિદવતુ વઃ સુપ્રભામણ્ડલીભિઃ કુર્વન્નિર્ધૂમધૂમધ્વજનિચિતમિવ વ્યોમ રોમચ્છટાનામ્ ॥

અન્તઃખેદમિવોદ્વહન્ યદનિશં રત્નાકરો ઘૂર્ણતે યચ્ચ ધ્યાનમિવાસ્થિતો ન કનકક્ષોણીધરઃ સ્યન્દતે ।
જાને દાનવિલાસદાનરભસં શૌર્યં ચ તે શુશ્રુવાન્ એકો મન્થવિઘટ્ટનાસ્તદપરષ્ટઙ્કાહતીઃ શઙ્કતે ॥

અન્તઃપુરચરૈઃ સાર્ધં યો ન મન્ત્રં સમાચરેત્ ।
ન કલત્રૈર્નરેન્દ્રસ્ય સ ભવેદ્ રાજવલ્લભઃ ॥

અન્તઃપુરધનાધ્યક્ષૈર્ વૈરિદૂતૈર્નિરાકૃતૈઃ ।
સંસર્ગં ન વ્રજેદ્ રાજમ્ વિના પાર્થિવશાસનાત્ ॥

અન્તઃપુરાણાં વિહિતવ્યવસ્થઃ પદે પદેઽહં સ્ખલિતાનિ રક્ષન્ ।
જરાતુરઃ સંપ્રતિ દણ્ડનીત્યા સર્વં નૃપસ્યાનુકરોમિ વૃત્તમ્ ॥

અન્તઃપુરીયસિ રણેષુ સુતીયસિ ત્વં પૌરં જનં તવ સદા રમણીયતે શ્રીઃ ।
દૃષ્ટઃ પ્રિયાભિરમૃતદ્યુતિદર્શમિન્દ્ર- સંચારમત્ર ભુવિ સંચરસિ ક્ષિતીશ ॥

અન્તઃપુરે પિતૃતુલ્યં માતૃતુલ્યં મહાનસે ।
ગોષુ ચાત્મસમં દદ્યાત્ સ્વયમેવ કૃષિં વ્રજેત્ ॥

અન્તઃપ્રકાશમિચ્છન્તઃ સદસચ્ચ વિવેચિતુમ્ ।
સ્નેહં સૂક્તિપ્રદીપેઽસ્મિન્ વર્ધયન્તુ સુબુદ્ધયઃ ॥

અન્તઃપ્રતપ્તમરુસૈકતદહ્યમાન- મૂલસ્ય ચમ્પકતરોઃ ક્વ વિકાસચિન્તા ।
પ્રાયો ભવત્યનુચિતસ્થિતિદેશભાજાં શ્રેયઃ સ્વજીવપરિપાલનમાત્રમેવ ॥

અન્તઃ પ્રવિશ્ય યુવચિહ્નમુરોઽબલાનાં યેન ક્રમેણ બત લોડયતે મનીષિન્ ।
આશ્રિત્ય તં હિ નિયમં તત ઉન્નયેતે એતૌ કુચૌ સપદિ હન્તિ વિદીર્ણમધ્યાત્ ॥

અન્તઃશરીરપરિશોષમુદગ્રયન્તઃ કીટક્ષતસ્રુતિભિરસ્રમિવોદ્વમન્તઃ ।
છાયાવિયોગમલિના વ્યસને નિમગ્ના વૃક્ષાઃ શ્મશાનમુપગન્તુમિવ પ્રવૃત્તાઃ ॥

અન્તઃસંતોષચિત્તાનાં સંપદસ્તિ પદે પદે ।
અન્તર્મલિનચિત્તાનાં સુખં સ્વપ્નેઽપિ દુર્લભમ્ ॥

અન્તઃસંતોષવાષ્પૈઃ સ્થગયતિ ન દૃશસ્તાભિરાકર્ણયિષ્યન્ન્ અઙ્ગેનાનસ્તિરોમા રચયતિ પુલકશ્રેણિમાનન્દકન્દામ્ ।
ન ક્ષોણીભઙ્ગભીરુઃ કલયતિ ચ શિરઃકમ્પનં તન્ન વિદ્મઃ શૃણ્વન્નેતસ્ય કીર્તીઃ કથમુરગપતિઃ પ્રીતિમાવિષ્કરોતિ ॥

અન્તઃસમુત્થવિરહાનલતીવ્રતાપ- સંતાપિતાઙ્ગ કરિપુઙ્ગવ મુઞ્ચ શોકમ્ ।
ધાત્રા સ્વહસ્તલિખિતાનિ લલાટપટ્ટે કો વાક્ષરાણિ પરિમાર્જયિતું સમર્થઃ ॥

અન્તઃ સમેત્યાપિ બહિઃ પ્રયાતિ સ્પૃષ્ટા વિધત્તે ત્વવગૂહનાનિ ।
દત્ત્વાધરં રોદિતિ શુષ્કમેવ સૈવં વિલાસૈસ્તપસાપ્યલભ્યા ॥