મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 1160-1179

અધ્યેતિ નૃત્યતિ લુનાતિ મિનોતિ નૌતિ ક્રીણાતિ હન્તિ વપતે ચિનુતે બિભેતિ ।
મુષ્ણાતિ ગાયતિ ધિનોતિ બિભર્તિ ભિન્તે લોભેન સીવ્યતિ પણાયતિ યાચતે ચ ॥

અધ્રુવેણ શરીરેણ પ્રતિક્ષણવિનાશિના ।
ધ્રુવં યો નાર્જયેદ્ધર્મં સ શોચ્યો મૂઢચેતનઃ ॥

અધ્રુવે હિ શરીરે યો ન કરોતિ તપોઽર્જનમ્ ।
સ પશ્ચાત્તપ્યતે મૂઢો મૃતો ગત્વાત્મનો ગતિમ્ ॥

અધ્વક્લાન્તતનુર્નવજ્વરવતી નૃત્યશ્લથાઙ્ગી તથા માસૈકપ્રસવા દદાતિ સુરતે ષણ્માસગર્ભા સુખમ્ ।
વિખ્યાતા વિરહસ્ય સંગમવિધૌ ક્રુદ્ધપ્રસન્ને ઋતુ- સ્થાને નૂતનસંગમે મધુમદે રાગાસ્પદં યોષિતઃ ॥

અધ્વનિ પદગ્રહપરં મદયતિ હૃદયં ન વા ન વા શ્રવણમ્ ।
કાવ્યમભિજ્ઞસભાયાં મઞ્જીરં કેલિવેલાયામ્ ॥

અધ્વનીનોઽતિથિર્જ્ઞેયઃ શ્રોત્રિયો વેદપારગઃ ।
માન્યાવેતૌ ગૃહસ્થસ્ય બ્રહ્મલોકમભીપ્સતઃ ॥

અધ્વન્યધ્વનિ તરવઃ પથિ પથિ પથિકૈરુપાસ્યતે છાયા ।
વિરલઃ સ કોઽપિ વિટપી યમધ્વગો ગૃહગતઃ સ્મરતિ ॥

અધ્વન્યધ્વનિ ભૂરુહઃ ફલબૃતો નમ્રાનુપેક્ષ્યાદરાદ્ દૂરાદુન્નતિસંશ્રયવ્યસનિનઃ પાન્થસ્ય મુગ્ધાત્મનઃ ।
યન્મૂલં સમુપાગતસ્ય મધુરચ્છાયાફલૈઃ કા કથા શીર્ણેનાપિ હિ નોપયોગમગમત્ પર્ણેન તાલદ્રુમઃ ॥

અધ્વન્યસ્ય વધૂર્વિયોગવિધુરા ભર્તુઃ સ્મરન્તી યદિ પ્રાણાનુજ્ઝતિ કસ્ય તન્મહદહો સંજાયતે કિલ્બિષમ્ ।
ઇત્યેવં પથિકઃ કરોતિ હૃદયે યાવત્ તરોર્મૂર્ધનિ પ્રોદ્ઘુષ્ટં પરપુષ્ટયા તવ તવેત્યુચ્ચૈર્વચોઽનેકશઃ ॥

અધ્વન્યાઃ કિલ મૂલગર્તમધુનાપ્યાપૂરયન્ત્યશ્રુભિર્ વ્યાક્રોશન્ત્યધુના સબાન્ધવકુલાઃ સાયં મુહૂર્તં દ્વિજાઃ ।
ઇત્થં યાવદિમાનિ બિભ્રતિ શુચં ભૂતાન્યપિ ત્વત્કૃતે તાવત્ત્વં ન ગતોઽસિ પાદપ ચિરં કીર્ત્યાત્મના વર્તસે ॥

અધ્વન્યાનાં શિશિરસમયે ચણ્ડચાણ્ડાલકાણ્ડ- પ્રાયાઃ કાયાનહહ પવનાઃ ક્લેશયન્તો વિશન્તિ ।
બધ્નન્ત્યેતે સપદિ સુદૃશાં દુર્ભગાનામપીહ પ્રૌઢાશ્લેષાશ્લથિતદયિતં મૂર્ધ્નિ સૌભાગ્યપટ્ટમ્ ॥

અધ્વન્યાન્ કતિ રુન્ધતે કતિ દૃધાન્ ભિન્દન્તિ તોયાકરાન્ કેદારાન્ કતિ યજ્જયન્તિ કતિ ચ વ્યાપાટયન્તિ દ્રુમાન્ ।
વાહિન્યઃ ક્ષણલુપ્તવારિવિભવા વન્યા અવન્યામિમા યઃ સિન્ધુઃ સકલાશ્રયઃ સ તુ પુનઃ કુત્રેતિ ન જ્ઞાયતે ॥

અધ્વન્યૈર્મકરન્દશીકરસુરામત્તક્વણત્કોકિલે માર્ગે માર્ગનિરોધિની પરિહૃતા શઙ્કેઽશુભાશઙ્કયા ।
પાન્થસ્ત્રીવધપાતકાદુપગતં ચણ્ડાલચિહ્નં મધોર્ એષા કિઙ્કિણિકેવ ષટ્પદમયી ઝંકારિણી સંહતિઃ ॥

અધ્વશ્રમાય ચરણૌ વિરહાય દારા અભ્યર્થનાય વચનં ચ વપુર્જરાયૈ ।
એતાનિ મે વિદધતસ્તવ સર્વદૈવ ધાતસ્ત્રપા યદિ ન કિં ન પરિશ્રમોઽપિ ॥

અધ્વશ્રાન્તમવિજ્ઞાતમ્ અતિથિં ક્ષુત્પિપાસિતમ્ ।
યસ્તં ન પૂજયેદ્ ભક્ત્યા તમાહુર્બ્રહ્મઘાતિનમ્ ॥

અધ્વાગ્રજાગ્રન્નિભૃતાપદન્ધુર્ બન્ધુર્યદિ સ્યાત્ પ્રતિબન્ધુમર્હઃ ।
જોષં જનઃ કાર્યવિદસ્તુ વસ્તુ પ્રચ્છ્યા નિજેચ્છા પદવીં મુદસ્તુ ॥

અધ્વા જરા દેહવતાં પર્વતાનાં જલં જરા ।
અસંભોગો જરા સ્ત્રીણાં વાક્શલ્યં મનસો જરા ॥

અધ્વા જરા મનુષ્યાણામ્ અનધ્વા વાજિનાં જરા ।
અમૈથુનં જરા સ્ત્રીણામ્ અશ્વાનાં મૈથુનં જરા ॥

અધ્વાનં નૈકચક્રઃ પ્રભવતિ ભુવનભ્રાન્તિદીર્ઘં વિલઙ્ઘ્ય પ્રાતઃ પ્રાપ્તુંરથો મે પુનરિતિ મનસિ ન્યસ્તચિન્તાતિભારઃ ।
સંધ્યાકૃષ્ટાવશિષ્ટસ્વકરપરિકરૈઃ સ્પષ્ટહેમારપઙ્ક્તિ વ્યાકૃષ્યાવસ્થિતોઽસ્તક્ષિતિભૃતિ નયતીવૈષ દિક્ચક્રમર્કઃ ॥

અધ્વા ન યદિ નિસઙ્ગપઙ્કસંકુલિતો ભવેત્ ।
તતઃ કુતસ્તે ધૌરેય ધુર્યતા વ્યજ્યતામિયમ્ ॥