મહાસુભાષિતસંગ્રહ · શ્લોક 1140-1159

અધોદૃષ્ટિનૈર્કૃતિકઃ સ્વાર્થસાધનતત્પરઃ ।
શઠો મિથ્યાવિનીતશ્ચ બકવ્રતચરો દ્વિજઃ ॥

અધોઽધઃ પશ્યતઃ કસ્ય મહિમા નોપચીયતે ।
ઉપર્યુપરિ પશ્યન્તઃ સર્વ એવ દરિદ્રતિ ॥

અધોમુખી સ્ત્રીસ્તનતુલ્યતાપ્તયે પ્રતપ્ય તીવ્રં સુમહત્તરં તપઃ ।
યદા ન તામાપ તદા હૃદિ સ્ફુટં વિદીર્યતે પક્વમિષેણ દાડિમઃ ॥

અધોમુખૈકદંષ્ટ્રેણ વિષશુક્રપ્રવાહિણા ।
અનેન દુશ્ચિકિત્સ્યેન જગદ્દષ્ટં ભગાહિના ॥

અધોઽર્ધે લક્ષણં યસ્ય પરાર્ધે નૈવ દૃશ્યતે ।
અધમઃ સ ભવેત્ ખઙ્ગઃ ક્ષિતીશાનાં ભયાવહઃ ॥

અધોઽર્ધે વર્ણ એકઃ સ્યાદ્ ઊર્ધ્વાર્ધે ભિન્નવર્ણકઃ ।
વર્ણસંકરવાન્ ખડ્ગો નૃપાણાં ભયવર્ધનઃ ॥

અધોવિધાનાત્ કમલપ્રવાલયોઃ શિરઃસુ દાનાદખિલક્ષમાભુજામ્ ।
પુરેદમૂર્ધ્વં ભવતીતિ વેધસા પદં કિમસ્યાઙ્કિતમૂર્ધ્વરેખયા ॥

અધ્યયનમિત્રસઙ્ગ- પ્રવેશયાત્રાવિવાહદાનેષુ ।
શુભકાર્યેષ્વખિલેષ્વપિ શસ્તઃ સોમાધ્વગઃ પવનઃ ॥

અધ્યસ્તાન્ધ્યમપૂર્વમર્થધિષણૈર્ગ્રાહ્યં પુમર્થાસ્પદં લક્ષ્યં લક્ષણભેદતઃ શ્રુતિગતં નિર્ધૂતસાધ્યાર્થકમ્ ।
આમ્નાયાન્તવિભાતવિશ્વવિભવં સર્વાવિરુદ્ધં પરં સત્યં જ્ઞાનમનર્થસાર્થવિધુરં બ્રહ્મ પ્રપદ્યે સદોમ્ ॥

અધ્યાક્રાન્તા વસતિરમુનાપ્યાશ્રમં સર્વભોગ્યે રક્ષાયોગાદયમપિ તપઃ પ્રત્યહં સંચિનોતિ ।
અસ્યાપિ દ્યાં સ્પૃશતિ વશિનશ્ચારણદ્વન્દ્વગીતઃ પુણ્યઃ શબ્દો મુનિરિતિ મુહુઃ કેવલં રાજપૂર્વઃ ॥

અધ્યાપયન્તિ શાસ્ત્રાણિ તૃણીકુર્વન્તિ પણ્ડિતાન્ ।
વિસ્મારયન્તિ જાતિં સ્વાં વરાટાઃ પઞ્ચષાઃ કરે ॥

અધ્યાપિતસ્યોશનસાપિ નીતિં પ્રયુક્તરાગપ્રણિધિર્દ્વિષસ્તે ।
કસ્યાર્થધર્મૌ વદ પીડયામિ સિન્ધોસ્તટાવોઘ ઇવ પ્રવૃદ્ધઃ ॥

અધ્યાપિતોઽસિ કેનૈતાં મશક ક્ષુદ્રતામિહ ।
યસ્યૈવ કર્ણે લગસિ પીડાં તસ્ય કરોષિ યત્ ॥

અધ્યાયોધનવેદિ માર્ગણકુશાનાસ્તીર્ય ખડ્ગસ્રુચા હુત્વારેઃ પલલં ચરું હવિરસૃક્ તન્મસ્તકસ્વસ્તિકૈઃ ।
સંવેષ્ટ્યાહવનીયમાનસદસિ ખ્યોઽસૌ પ્રતાપાનલો- ઽસ્થાપિ દ્રાગુદકાઞ્જલીકૃતચતુઃપાથોધિના શ્રીમતા ॥

અધ્યાસામાસુરુત્તુઙ્ગહેમપીઠાનિ યાન્યમી ।
તૈરૂહે કેસરિક્રાન્તત્રિકૂટશિખરોપમા ॥

અધ્યાસિતે વયસ્યાયા ભવતા મહતા હૃદિ ।
સ્તનાવન્તરસંમાન્તૌ નિષ્ક્રાન્તૌ બ્રૂમહે બહિઃ ॥

અધ્યાસીનાશ્વવારૈરુપજનિતભયે હેષમાણૈસ્તુરઙ્ગૈર્ ગર્જત્સ્ફૂર્જન્મહૌજોત્કટકરટિઘટાકોટિભિર્દુષ્પ્રવેશે।
સંગ્રામે કલ્પકલ્પેઽપ્યરિજનવિસરૈર્માર્ગણશ્રેણિબદ્ધે બધ્યેઽવધ્યે નૃપેઽપિ પ્રભવતિ યવસં પ્રાણવિશ્રાણનાય ॥

અધ્યાસ્ય શાન્તાં કુકુભં શ્ર્ગાલી નરસ્ય વામા યદિ રારટીતિ ।
તદર્થલાભં વિતરત્યવશ્યમ્ અર્થક્ષયં દક્ષિણતો રટન્તી ॥

અધ્યાસ્ય સૌરભેયં મૌક્તિકરુચિરઙ્ગણેષુ વિહિતગતિઃ માન્યઃ સ એવ હૃદિ મે ગૌરી વામાઙ્ગમાશ્રિતા યસ્ય ॥

અધ્યાહારઃ સ્મરહરશિરશ્ચન્દ્રશેષસ્ય શેષ- સ્યાહેર્ભૂયઃ ફણસમુચિતઃ કાયયષ્ટીનિકાયઃ ।
દુગ્ધામ્ભોધેર્મુનિચુલુકનત્રાસનાશાભ્યુપાયઃ કાયવ્યૂહઃ ક્વ જગતિ ન જાગર્ત્યદઃ કીર્તિપૂરઃ ॥