મહાભારતતાત્પર્યનિર્ણય · ભાગ 2140

રજસ્તનૌ ચૈવ વિરિઞ્ચ આસીત્ તમસ્તનૌ શર્વ ઇતિ ત્રયોઽસ્માત્ । 3.19 ।
એતે હિ દેવાઃ પુનરણ્ડસૃષ્ટાવશક્નુવન્તો હરિમેત્ય તુષ્ટુવુઃ ।
ત્વં નો જગચ્ચિત્રવિચિત્રસર્ગનિસ્સીમશક્તિઃ કુરુ સન્નિકેતમ્ । 3.20 ।
ઇતિ સ્તુતસ્તૈઃ પુરુષોત્તમોઽસૌ સ વિષ્ણુનામા ણ્સ્રિયમાપ સૃષ્ટયે ।
સુષાવ સૈવાણ્ડમધોક્ષજસ્ય શુષ્મં હિરણ્યાત્મકમમ્બુમધ્યે । 3.21 ।
xxxઇવ્.તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટા હરિણૈવ સાર્દ્ધં સર્વે સુરાસ્તસ્ય બભૂવ નાભેઃ ।
લોકાત્મકં પદ્મમમુષ્ય મધ્યે પુનર્વિરિઞ્ચોઽજનિ સદ્ગુણાત્મા । 3.22 ।
તસ્માત્ પુનઃ સર્વસુરાઃ પ્રસૂતાસ્તે જાનમાના અપિ નિર્ણયાય ।
નિસ્સૃત્ય કાયાદુત પદ્મયોનેઃ સમ્પ્રાવિશન્ ક્રમશો મારુતાન્તાઃ । 3.23 ।
પપાત વાયોર્ગમનાચ્છરીરં તસ્યૈવ ચાઽવેશત ઉત્થિતં પુનઃ ।
તસ્માત્ સ એકો વિબુધપ્રધાન ઇત્યાણ્સ્રિતા દેવગણાસ્તમેવ ।
હરેર્વિરિઞ્ચસ્ય ચ મધ્યસં સ્થિતેસ્તદન્યદેવાધિપતિઃ સ મારુતઃ । 3.24 ।
તતો વિરિઞ્ચો ભુવનાનિ સપ્ત સસપ્તકાન્યાણ્સુ ચકાર સોઽબ્જાત્ ।
તસ્માચ્ચ દેવા ઋષયઃ પુનશ્ચ વૈકારિકાદ્યાઃ સશિવા બભૂવુઃ । 3.25 ।
અગ્રે શિવોઽહમ્ભવ એવ બુદ્ધેરુમા મનોજૌ સહ શક્રકામૌ ।
ગુરુર્મનુર્દક્ષ ઉતાનિરુદ્ધઃ સહૈવ પશ્ચાન્મનસઃ પ્રસૂતાઃ । 3.26 ।
ચક્ષુઃ શ્રુતિભ્યાં સ્પર્શાત્ સહૈવ રવિઃ શશી ધર્મ ઇમે પ્રસૂતાઃ ।
જિહ્વાભવો વારિપતિર્નસોશ્ચ નાસત્યદસ્રૌ ક્રમશઃ પ્રસૂતાઃ । 3.27 ।
તતઃ સનાદ્યાણ્સ્ચ મરીચિમુખ્યા દેવાણ્સ્ચ સર્વે ક્રમશઃ પ્રસૂતાઃ ।
તતોઽસુરાદ્યા ઋષયો મનુષ્યા જગદ્ વિચિત્રં ચ વિરિઞ્ચતોઽભૂત્ । 3.28 ।
ઉક્તક્રમાત્ પૂર્વભવસ્તુ યો યઃ શ્રેષ્ઠઃ સ સ હ્યાસુરકાનૃતે ચ ।
પૂર્વસ્તુ પશ્ચાત્ પુનરેવ જાતો નાણ્સ્રેષ્ઠતામેતિ કથઞ્ચિદસ્ય ।
ગુણાસ્તુ કાલાત્ પિતૃમાતૃદોષાત્ સ્વકર્મતો વાઽભિભવં પ્રયાન્તિ । 3.29 ।
લયો ભવેદ્ વ્યુત્ક્રમતો હિ તેષાં તતો હરિઃ પ્રલ્ . અયે શ્રીસહાયઃ ।
શેતેનિજાનન્દમમન્દસાન્દ્રસન્દોહમેકોઽનુભવન્નનન્તઃ । 3.30 ।
અનન્તશીર્ષાસ્યકરોરુપાદઃ સોઽનન્તમૂર્તિઃ સ્વગુણાનનન્તાન્ ।
અનન્તશક્તિઃ પરિપૂર્ણભોગો ભુઞ્જન્નજસ્રં નિજરૂપ આસ્તે । 3.31 ।
એવં પુનઃ સૃજતે સર્વમેતદનાદ્યનન્તો હિ જગત્પ્રવાહઃ ।
નિત્યાણ્સ્ચ જીવાઃ પ્રકૃતિશ્ચ નિત્યા કાલશ્ચ નિત્યઃ કિમુ દેવદેવઃ । 3.32 ।
xxxવ્.યથા સમુદ્રાત્ સરિતઃ પ્રજાતાઃ પુનસ્તમેવ પ્રવિશન્તિ શશ્વત્ ।
એવં હરેર્નિત્યજગત્પ્રવાહસ્તમેવ ચાસૌ પ્રવિશત્યજસ્રમ્ । 3.33 ।
એવં વિદુર્યે પરમામનન્તામજસ્ય શક્તિં પુરુષોત્તમસ્ય ।
તસ્ય પ્રસાદાદથ દગ્ધદોષાસ્તમાપ્નુવન્ત્યાણ્સુ પરં સુરેશમ્ । 3.34 ।
દેવાનિમાન્ મુક્તસમસ્તદોષાન્ સ્વસન્નિધાને વિનિવેશ્ય દેવઃ ।
પુનસ્તદન્યાનધિકારયોગ્યાં સ્તત્તદ્ગણાનેવ પદે નિયુઙ્ક્તે । 3.35 ।
પુનશ્ચ મારીચત એવ દેવા જાતા આદિત્યામસુરાણ્સ્ચ દિત્યામ્ ।
ગાવો મૃગાઃ પક્ષ્યુરગાદિસત્ત્વા દાક્ષાયણીષ્વેવ સમસ્તશોઽપિ । 3.36 ।
તતઃ સ મગ્નામલયો લયોદધૌ મહીં વિલોક્યાઽશુ હરિર્વરાહઃ ।
ભૂત્વા વિરિઞ્ચાર્થ ઇમાં સશૈલામુદ્ધૃત્ય વારામુપરિ ન્યધાત્ સ્થિરમ્ । 3.37 ।
અથાબ્જનાભપ્રતિહારપાલૌ શાપાત્ ત્રિશો ભૂમિતલ્ . એઽભિજાતૌ ।

દિત્યાં હિરણ્યાવથ રાક્ષસૌ ચ પૈતૃષ્વસેયૌ ચ હરેઃ પરસ્તાત્ । 3.38 ।
હતો હિરણ્યાક્ષ ઉદારવિક્રમો દિતેઃ સુતો યોઽવરજઃ સુરાર્થે ।
ધાત્રાઽર્થિતેનૈવ વરાહરૂપિણા ધરોદ્ધૃતૌ પૂર્વહતોઽબ્જજોદ્ભવઃ । 3.39 ।
અથો વિધાતુર્મુખતો વિનિઃ સૃત્ આન્ વેદાન્ હયાસ્યો જગૃહેઽસુરેન્દ્રઃ ।
નિહત્ય તં મત્સ્યવપુર્જુગોપ મનું મુનીં સ્તાં શ્ચ દદૌ વિધાતુઃ । 3.40 ।
મન્વન્તરપ્રલ્ . અયે મત્સ્યરૂપો વિદ્યામદાન્મનવે દેવદેવઃ ।
વૈવસ્વતાયોત્તમસં વિદાત્મા વિષ્ણોઃ સ્વરૂપપ્રતિપત્તિરૂપામ્ । 3.41 ।
અથો દિતેર્જ્યેષ્ઠસુતેન શશ્વત્ પ્રપીડિત્ આ બ્રહ્મવરાત્ સુરેશાઃ ।
હરિં વિરિઞ્ચેન સહોપજગ્મુર્દૌરાત્મ્યમસ્યાપિ શશં સુરસ્મૈ । 3.42 ।
અભિષ્ટુતસ્તૈર્હરિરુગ્રવીર્યો નૃસિં હરૂપેણ સઆવિરાસીત્ ।
હત્વા હિરણ્યં ચ સુતાય તસ્ય દત્વાઽભયં દેવગણાનતોષયત્ । 3.43 ।
સુરાસુરાણામુદધિં વિમથ્નતાં દધાર પૃષ્ઠેન ગિરિં સ મન્દરમ્ ।
xxxવિ.વરપ્રદાનાદપરૈરધાર્યં હરસ્ય કૂર્મો બૃહદણ્ડવોઢા । 3.44 ।
વરાદજેયત્વમવાપ દૈત્યરાટ્ચતુર્મુખસ્યૈવ બલિર્યદા તદા ।
અજાયતેન્દ્રાવરજોઽદિતેઃ સુતો મહાનજોઽપ્યબ્જભવાદિસં સ્તુતઃ । 3.45 ।
સ વામનાત્માઽસુરભૂભૃતોઽધ્વરં જગામ "ગાં સન્નમયન્ પદે પદે"62 ।
જહાર ચાસ્માચ્છલતસ્ત્રિવિષ્ટપં ત્રિભિઃ ક્રમૈસ્તચ્ચ દદૌ નિજાગ્રજે । 3.46 ।
પિતામહેનાસ્ય પુરા હિયાચિતો બલેઃ કૃતે કેશવ આહ યદ્ વચઃ ।
નાયાઞ્ચયાઽહં પ્રતિહન્મિ તં બલિં શુભાનનેત્યેવ તતોઽભ્યયાચત । 3.47 ।
બભૂવિરે ચન્દ્રલલામતો વરાત્ પુરા હ્યજેયા અસુરા ધરાતલ્ . એ ।
તૈરર્દિતા વાસવનાયકાઃ સુરાઃ પુરો નિધાયાબ્જજમસ્તુવન્ હરિમ્ । 3.48 ।
વિરિઞ્ચસૃષ્ટૈર્નિતરામવધ્યૌ વરાદ્ વિધાતુર્દિતિજૌ હિરણ્યકૌ ।
તથા હયગ્રીવ ઉદારવિક્રમસ્ત્વયા હતા બ્રહ્મપુરાતનેન । 3.49 ।
સ ચાસુરાન્ રુદ્રવરાદવધ્યાનિમાન્ સમસ્તૈરપિ દેવદેવ ।
નિઃ સીમશક્ત્યૈવ નિહત્ય સર્વાન્ હૃદમ્બુજે નો નિવસાથ શશ્વત્ । 3.50 ।
ઇત્યાદરોક્તસ્ત્રિદશૈરજેયઃ સ શાર્ઙ્ગધન્વાઽથ ભૃગૂદ્વહોઽભૂત્ ।
રામો નિહત્યાસુરપૂગમુગ્રં નદાનનાદિર્વિદધેઽસૃજૈવ । 3.51 ।
તતઃ પુલસ્ત્યસ્ય કુલે પ્રસૂતૌ તાવાદિદૈત્યૌ જગદેકશત્રૂ ।
પરૈરવધ્યૌ વરતઃ પુરા હરેઃ સુરૈરજેયૌ ચ વરાદ્ વિધાતુઃ । 3.52 ।
સર્વૈરજેયઃ સ ચ કુમ્ભકર્ણઃ પુરાતને જન્મનિ ધાતુરેવ ।
વરાન્નરાદીનૃત એવ રાવણસ્તદાતનાત્ તૌ ત્રિદશાનબાધતામ્ । 3.53 ।
તદાઽબ્જજં શૂલિનમેવ ચાગ્રતો નિધાય દેવાઃ પુરુહૂતપૂર્વકાઃ ।
પયોમ્બુધૌ ભોગિપભોગશાયિનં સમેત્ય યોગ્યાં સ્તુતિમભ્યયોજયન્ । 3.54 ।
ત્વમેક ઈશઃ પરમઃ સ્વતન્ત્રસ્ત્વમાદિરન્તો જગતો નિયોક્તા ।
62 ભા. પુ. 8.17.20
xxxવિઇ.ત્વદાજ્ઞયૈવાખિલમમ્બુજોદ્ભવા વિતેનિરેઽગ્ર્યાણ્સ્ચરમાણ્સ્ચ યેઽન્યે । 3.55 ।
મનુષ્યમાનાત્ ત્રિશતં સષષ્ટિકં દિવૌકસામેકમુશન્તિ વત્સરમ્ ।
દ્વિષટ્સહસ્રૈરપિ તૈશ્ચતુર્યુગં ત્રેતાદિભિઃ પાદશ એવ હીનૈઃ । 3.56 ।
સહસ્ત્રવૃત્તં તદહઃ સ્વયમ્ભુવો નિશા ચ તન્માનમિતં શરચ્છતમ્ ।
ત્વદાજ્ઞયા સ્વાનનુભૂય ભોગાનુપૈતિ સોઽપિ ત્વરિતસ્ત્વદન્તિકમ્ । 3.57 ।

ત્વયા પુરા કર્ણપુટાદ્ વિનિર્મિતૌ મહાસુરૌ તૌ મધુકૈટભાખ્યૌ ।
પ્રભઞ્જનાવેશવશાત્ તવાઽજ્ઞયા બલોદ્ધતાવાણ્સુ જલે વ્યવર્ધતામ્ । 3.58 ।
ત્વદાજ્ઞયા બ્રહ્મવરાદવધ્યૌ ચિક્રીડિષાસમ્ભવયા મુખોદ્ગતાન્ ।
સ્વયમ્ભુવો વેદગણાનહાર્ષતાં તદાઽભવસ્ત્વં હયશીર્ષ ઈશ્વરઃ । 3.59 ।
આહૃત્ય વેદાનખિલાન્ પ્રદાય સ્વયમ્ભુવે તૌ ચ જઘન્થ દસ્યૂ ।
નિષ્પીડ્ય તાવૂરુતલ્ . એ કરાભ્યાં તન્મેદસૈવાઽશુ ચકર્થ મેદિનીમ્ । 3.60 ।
એવં સુરાણાં ચ નિસર્ગજં બલં તથાઽસુરાણાં વરદાનસમ્ભવમ્ ।
વશે તવૈતદ્ દ્વયમપ્યતો વયં નિવેદયામઃ પિતુરેવ તેઽખિલમ્ । 3.61 ।
ઇમૌ ચ રક્ષોઽધિપતી વરોદ્ધતૌ જહિ સ્વવીર્યેણ નૃષુ પ્રભૂતઃ ।
ઇતીરિતે તૈરખિલૈઃ સુરેશ્વરૈર્બભૂવ રામો જગતીપતિઃ પ્રભુઃ । 3.62 ।
સ કશ્યપસ્યાદિતિગર્ભજન્મનો વિવસ્વતસ્તન્તુભવસ્ય ભૂભૃતઃ ।
ગૃહે દશસ્યન્દનનામિનોઽભૂત્ કૌસલ્યકાનામ્નિ તદર્થિનેષ્ટઃ । 3.63 ।
તદાજ્ઞયા દેવગણા બભૂવિરે પુરૈવ પશ્ચાદપિ તસ્ય ભૂમ્નઃ ।
નિષેવણાયોરુગુણસ્ય વાનરેષ્વથો નરેષ્વેવ ચ પશ્ચિમોદ્ભવાઃ । 3.64 ।
સ દેવતાનાં પ્રથમો ગુણાધિકો બભૂવ નામ્ના હનુમાન્ પ્રભઞ્જનઃ ।
સ્વસમ્ભવઃ કેસરિણો ગૃહે પ્રભુર્બભૂવ વાલી સ્વત એવ વાસવઃ । 3.65 ।
સુગ્રીવ આસીત્ પરમેષ્ઠિતેજસા યુતો રવિઃ સ્વાત્મત એવ જામ્બવાન્ ।
ય એવ પૂર્વં પરમેષ્ઠિવક્ષસસ્ત્વગુદ્ભવો ધર્મ ઇહાઽસ્યતોઽભવત્ । 3.66 ।
xxxવિઇઇ.ય એવ સૂર્યાત્ પુનરેવ સઞ્જ્ઞયા નામ્ના યમો દક્ષિણદિક્પ આસીત્ ।
સ જામ્બવાન્ દૈવતકાર્યદર્શિના પુરૈવ સૃષ્ટો મુખતઃ સ્વયમ્ભુવા । 3.67 ।
બ્રહ્મોદ્ભવઃ સોમ ઉતાસ્ય સૂનોરત્રેરભૂત્ સોઽઙ્ગદ એવ જાતઃ ।
બૃહસ્પતિસ્તાર ઉતો શચી ચશક્રસ્ય ભાર્યૈવ બભૂવ તારા । 3.68 ।
બૃહસ્પતિર્બ્રહ્મસુતોઽપિ પૂર્વં સહૈવ શચ્યા મનસોઽભિજાતઃ ।
બ્રહ્મોદ્ભવસ્યાઙ્ગિરસઃ સુતોઽભૂન્મારીચજસ્યૈવ શચી પુલોમ્નઃ । 3.69 ।
સ એવ શચ્યા સહ વાનરોઽભૂત્ સ્વસમ્ભવો દેવગુરુર્બૃહસ્પતિઃ ।
અભૂત્ સુષેણો વરુણોઽશ્વિનૌ ચ બભૂવતુસ્તૌ વિવિદશ્ચ મૈન્દઃ । 3.70 ।
બ્રહ્મોદ્ભવૌ તૌ પુનરેવ સૂર્યાદ્ બભૂવતુસ્તત્ર કનીયસસ્તુ ।
આવેશ ઐન્દ્રો વરદાનતોઽભૂત્ તતો બલીયાન્ વિવિદો હિ મૈન્દાત્ । 3.71 ।
નીલોઽગ્નિરાસીત્ કમલોદ્ભવોત્થઃ કામઃ પુનઃ શ્રીરમણાદ્ રમાયામ્ ।
પ્રદ્યુમ્નનામાઽભવદેવમીશાત્ સ સ્કન્દતામાપ સ ચક્રતાં ચ । 3.72 ।
પૂર્વં હરેશ્ચક્રમભૂદ્ધિ દુર્ગા તમઃ સ્થિતા ણ્સ્રીરિતિ યાં વદન્તિ ।
સત્ત્વાત્મિકા ણ્સઙ્ખમથો રજસ્થા ભૂર્નામિકા પદ્મમભૂદ્ધરેર્હિ । 3.73 ।
ગદા તુવાયુર્બલસં વિદાત્મા ણ્સાર્ઙ્ગશ્ચ વિદ્યેતિ રમૈવ ખડ્ગઃ ।
દુર્ગાત્મિકા સૈવ ચ ચર્મનામ્ની પઞ્ચાત્મકો મારુત એવ બાણાઃ । 3.74 ।
એવં સ્થિતેષ્વેવ પુરાતનેષુ વરાદ્ રથાઙ્ગત્વમવાપ કામઃ ।
તત્સૂનુતામાપ ચ સોઽનિરુદ્ધો બ્રહ્મોદ્ભવઃ શઙ્ખતનુઃ પુમાત્મા । 3.75 ।
ત્ આવેવ જાતૌ ભરતશ્ચ નામ્ના ણ્સત્રુઘ્ન ઇત્યેવ ચ રામતોઽનુ ।
પૂર્વં સુમિત્રાતનયશ્ચ શેષઃ સ લક્ષ્મણો નામ રઘૂત્તમાદનુ । 3.76 ।
કૌસલ્યકાપુત્ર ઉરુક્રમોઽસાવેકસ્તથૈકો ભરતસ્ય માતુઃ ।
ઉભૌ સુમિત્રાતનયૌ નૃપસ્ય ચત્વાર એતે હ્યમરોત્તમા સુતાઃ । 3.77 ।

સઙ્કર્ષણાદ્યૈસ્ત્રિભિરેવ રૂપૈરાવિષ્ટ આસીત્ ત્રિષુ તેષુ વિષ્ણુઃ ।
ઇન્દ્રોઽઙ્ગદે ચૈવ તતોઽઙ્ગદો હિ બલી નિતાન્તં સ બભૂવ શશ્વત્ । 3.78 ।
xxxઇx.યેઽન્યે ચ ભૂપાઃ કૃતવીર્યજાદ્યા બલાધિકાઃ સન્તિ સહસ્રશોઽપિ ।
સર્વે હરેઃ સન્નિધિભાવયુક્તા ધર્મપ્રધાનાણ્સ્ચ ગુણપ્રધાનાઃ । 3.79 ।
સ્વયં રમા સીરત એવ જાતા સીતેતિ રામાર્થમનૂપમા યા ।
વિદેહરાજસ્ય હિ યજ્ઞભૂમૌ સુતેતિ તસ્યૈવ તતસ્તુ સાઽભૂત્ । 3.80 ।
ઇત્યાદિકલ્પોત્થિત એષ સર્ગો મયા સમસ્તાગમનિર્ણયાત્મકઃ ।
સહાનુસર્ગઃ કથિતોઽત્ર પૂર્વો યો યો ગુણૈર્નિત્યમસૌ વરો હિ । 3.81 ।
પાણ્સ્ચાત્ત્યકલ્પેષ્વપિ સર્ગભેદાઃ શ્રુતૌ પુરાણેષ્વપિ ચાન્યથોક્તાઃ ।
નોત્કર્ષહેતુઃ પ્રથમત્વમેષુ વિશેષવાક્યૈરવગમ્યમેતત્ । 3.82 ।
ઇતિ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે
શ્રીમહાભારતતાત્પર્યનિર્ણયે
સર્ગાનુસર્ગલયપ્રાદુર્ભાવનિર્ણયો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ
xલ્.(રામાવતારે અયોધ્યાપ્રવેશઃ )
અથ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
ઓં । અથાભ્યવર્ધં શ્ચતુરાઃ કુમારા નૃપસ્ય ગેહે પુરુષોત્તમાદ્યાઃ ।
નિત્યપ્રવૃદ્ધસ્ય ચ તસ્ય વૃદ્ધિરપેક્ષ્ય લોકસ્ય હિ મન્દદૃષ્ટિમ્ । 4.1 ।
નિરીક્ષ્ય નિત્યં ચતુરઃ કુમારાન્ પિતા મુદં સન્તતમાપ ચોચ્ચમ્ ।
વિશેષતો રામમુખેન્દુબિમ્બમવેક્ષ્ય રાજા કૃતકૃત્ય આસીત્ । 4.2 ।
તન્માતરઃ પૌરજના અમાત્યા અન્તઃ પુરા વૈષયિકાણ્સ્ચ સર્વે ।
અવેક્ષમાણાઃ પરમં પુમાં સં સ્વાનન્દતૃપ્તા ઇવ સમ્બભૂવુઃ । 4.3 ।
તતઃ સુવં શે શશિનઃ પ્રસૂતો ગાધીતિ શક્રસ્તનુજોઽસ્ય ચાઽસીત્ ।
વરેણ વિપ્રત્વમવાપ યોઽસૌ વિશ્વસ્ય મિત્રં સ ઇહાઽજગામ । 4.4 ।
તેનાર્થિતો યજ્ઞરિરક્ષયૈવ કૃચ્છ્રેણ પિત્રાઽસ્ય ભયાદ્ વિસૃષ્ટઃ ।
જગામ રામઃ સહ લક્ષ્મણેન સિદ્ધાણ્સ્રમં સિદ્ધજનાભિવન્દ્યઃ । 4.5 ।
અનુગ્રહાર્થં સ ઋષેરવાપ સલક્ષ્મણોઽસ્ત્રં મુનિતો હિ કેવલમ્ ।
વવન્દિરે બ્રહ્મમુખાઃ સુરેશાસ્તમસ્ત્રરૂપાઃ પ્રકટાઃ સમેત્ય । 4.6 ।
અથો જઘાનાઽશુ શરેણ તાટકાં વરાદ્ વિધાતુસ્તદનન્યવધ્યામ્ ।
રરક્ષ યજ્ઞં ચ મુનેર્નિહત્ય સુબાહુમીશાનગિરા વિમૃત્યુમ્ । 4.7 ।
શરેણ મારીચમથાર્ણવેઽક્ષિપદ્ વચો વિરિઞ્ચસ્ય તુ માનયાનઃ ।
અવધ્યતા તેન હિ તસ્ય દત્તા જઘાન ચાન્યાન્ રજનીચરાનથ । 4.8 ।
તદા વિદેહેન સુતાસ્વયં વરો વિઘોષિતો દિક્ષુ વિદિક્ષુ સર્વશઃ ।
નિધાર્ય તદ્ ગાધિસુતાનુયાયી યયૌ વિદેહાનનુજાનુયાતઃ । 4.9 ।
અથો અહલ્યાં પતિનાઽભિશપ્તાં પ્રધર્ષણાદિન્દ્રકૃત્ આચ્છિલીકૃત્ આમ્ ।
સ્વદર્શનાન્માનુષતામુપેતાં સુયોજયામાસ સ ગૌતમેન । 4.10 ।
બલં સ્વભક્તેરધિકં પ્રકાણ્સયન્નનુગ્રહં ચ ત્રિદશેષ્વતુલ્યમ્ ।
અનન્યભક્તાં ચ સુરેશકાઙ્ક્ષયા વિધાય નારીં પ્રયયૌ તયાઽર્ચિતઃ । 4.11 ।
xલિ.શ્યામાવદાતે જગદેકસારે સ્વનન્તચન્દ્રાધિકકાન્તિકાન્તે ।
સહાનુજે કાર્મુકબાણપાણૌ પુરીં પ્રવિષ્ટે તુતુષુર્વિદેહજાઃ । 4.12 ।
પપુર્નિતાન્તં સરસાક્ષિભૃઙ્ગૈર્વરાનનાબ્જં પુરુષોત્તમસ્ય ।

વિદેહનારીનરવર્યસઽ ન્ઘા યથા મહાપૂરુષિકાસ્તદઙ્ઘ્રિમ્ । 4.13 ।
તથા વિદેહઃ પ્રતિલભ્ય રામં સહસ્રનેત્રાવરજં ગવિષ્ઠમ્ ।
સમર્ચયામાસ સહાનુજં તમૃષિં ચ સાક્ષાજ્જ્વલનપ્રકાણ્સમ્ । 4.14 ।
મેને ચ જામાતરમાત્મકન્યાગુણોચિતં રૂપનવાવતારમ્ ।
ઉવાચ ચાસ્મૈ ઋષિરુગ્રતેજાઃ કુરુષ્વ જામાતરમેનમાણ્સ્વિતિ । 4.15 ।
સ આહ ચૈનં પરમં વચસ્તે કરોમિ નાત્રાસ્તિ વિચારણા મે।
શૃણુષ્વ મેઽથાપિ યથા પ્રતિજ્ઞા સુતાપ્રદાનાય કૃત્ આ પુરસ્તાત્ । 4.16 ।
તપો મયા ચીર્ણમુમાપતેઃ પુરા વરાયુધાવાપ્તિધૃતેન ચેતસા ।
સ મે દદૌ દિવ્યમિદં ધનુસ્તદા કથઞ્ચનાચાલ્યમૃતે પિનાકિનમ્ । 4.17 ।
ન દેવદૈત્યોરગદેવગાયકા અલં ધનુશ્ચાલયિતું સવાસવાઃ ।
કુતો નરાસ્તદ્વરતો હિ કિઙ્કરા સહાનસૈવાત્ર કૃષન્તિ કૃચ્છ્રતઃ । 4.18 ।
અધાર્યમેતદ્ ધનુરાપ્ય શઙ્કરાદહં નૃણાં વીર્યપરીક્ષણે ધૃતઃ ।
સુતાર્થમેતાં ચકર પ્રતિજ્ઞાં દદામિ કન્યાં ય ઇદં હિ પૂરયેત્ । 4.19 ।
ઇતીરિતાં મે ગિરમભ્યવેત્ય દિતેઃ સુતા દાનવયક્ષરાક્ષસાઃ ।
સમેત્ય ભૂપાણ્સ્ચ સમીપમાણ્સુ પ્રગૃહ્ય તચ્ચાલયિતું ન શેકુઃ । 4.20 ।
સં સ્વિન્નગાત્રાઃ પરિવૃત્તનેત્રા દશાનનાદ્યાઃ પતિતા વિમૂર્છિતાઃ ।
તથાઽપિ માં ધર્ષયિતું ન શેકુઃ સુતાકૃતે તે વચનાં સ્વયમ્ભુવઃ । 4.21 ।
પુરા હિ મેઽદાત્ પ્રભુરબ્જજો વરં પ્રસાદિતો મે તપસા કથઞ્ચન ।
બલાન્ન તે કશ્ચિદુપૈતિ કન્યકાં તદિચ્છુભિસ્તે ન ચ ધર્ષણેતિ । 4.22 ।
તતસ્તુ તે નષ્ટમદા ઇતો ગતાઃ સમસ્તશો હ્યસ્તન એવ પાર્થિવાઃ ।
xલિઇ.તતો મમાયં પ્રતિપૂર્ય માનસં વૃણોતુ કન્યામયમેવ મેઽર્થિતઃ । 4.23 ।
તથેતિ ચોક્તે મુનિના સ કિઙ્કરૈરનન્તભોગોપમમાણ્સ્વથાઽનયત્ ।
સમીક્ષ્ય તદ્ વામકરેણ રાઘવઃ સલીલમુદ્ધૃત્ય હસન્નપૂરયત્ । 4.24 ।
વિકૃષ્યમાણં તદનન્તરાધસા પરેણ નિઃ સીમબલેન લીલયા ।
અભજ્યતાસહ્યમમુષ્ય તદ્ બલં પ્રસોઢુમીશં કુત એવ તદ્ ભવેત્ । 4.25 ।
સ મધ્યતસ્તત્ પ્રવિભજ્ય લીલયા યથેક્ષુદણ્ડં શતમન્યુકુઞ્જરઃ ।
વિલોકયન્ વક્ત્રમૃષેરવસ્થિતઃ સલક્ષ્મણઃ પૂર્ણતનુર્યથા ણ્સશી । 4.26 ।
તમબ્જનેત્રં પૃથુતુઙ્ગવક્ષસં શ્યામાવદાતં ચલકુણ્ડલોજ્જ્વલમ્ ।
શશક્ષતોત્થોપમચન્દનોક્ષિતં દદર્શ વિદ્યુદ્વસનં નૃપાત્મજા । 4.27 ।
અથો કરાભ્યાં પ્રતિગૃહ્ય માલામમ્લાનપદ્માં જલજાયતાક્ષી ।
ઉપેત્ય મન્દં લલ્ . ઇતૈઃ પદૈસ્તાં તદં સ આસજ્ય ચ પાર્શ્વતોઽભવત્ । 4.28 ।
તતઃ પ્રમોદો નિતરાં જનાનાં વિદેહપુર્યામભવત્ સમન્તાત્ ।
રામં સમાલોક્ય નરેન્દ્રપુત્ર્યા સમેતમાનન્દનિધિં પરેશમ્ । 4.29 ।
લક્ષ્મ્યા સમેતે પ્રકટં રમેશે સમ્પ્રેષયામાસ તદાઽશુ પિત્રે ।
વિદેહરાજો દશદિગ્રથાય સ તન્નિશમ્યાઽશુ તુતોષ ભૂમિપઃ । 4.30 ।
અથાઽત્મજાભ્યાં સહિતઃ સભાર્યો યયૌ ગજસ્યન્દનપત્તિયુક્તયા ।
સ્વસેનયાઽગ્રે પ્રણિધાય ધાતૃજં વસિષ્ઠમાણ્સ્વેવ સ યત્ર મૈથિલઃ । 4.31 ।
સ મૈથિલેનાતિતરાં સમર્ચિતો વિવાહયામાસ સુતં મુદમ્ભરઃ ।
પુરોહિતો ગાધિસુતાનુમોદિતો જુહાવ વહ્નિં વિધિના વસિષ્ઠઃ । 4.32 ।
તદા વિમાનાવલિભિર્નભસ્તલ્ . અં દિદૃક્ષતાં સઙ્કુલમાસ નાકિનામ્ ।

સુરાનકા દુન્દભયોઽ વિનેદિરે જગુશ્ચ ગન્ધર્વવરાઃ સહસ્રશઃ । 4.33 ।
વિજાનમાના જગતાં હિ માતરં પુરાઽર્થિતું નાઽયયુરત્ર દેવતાઃ ।
તદા તુરામં રમયા યુતં પ્રભું દિદૃક્ષવશ્ચક્રુરલં નભસ્તલ્ . અમ્ । 4.34 ।
xલિઇઇ.યથા પુરા સાગરજાસ્વયં વરે સુમાનસાનામભવત્ સમાગમઃ ।
તથા હ્યભૂત્ સર્વદિવૌકસાં તદા તથા મુનીનાં સહભૂભૃત્ આં ભુવિ । 4.35 ।
પ્રગૃહ્ય પાણિં ચ નૃપાત્મજાયા રરાજ રાજીવસમાનનેત્રઃ ।
યથા પુરા સાગરજાસમેતઃ સુરાસુરાણામમૃત્ આબ્ધિમન્થને । 4.36 ।
સ્વલઙ્કૃત્ આસ્તત્ર વિચેરુરઙ્ગના વિદેહરાજસ્ય ચ યા હિ યોષિતઃ ।
મુદા સમેતં રમયા રમાપતિં વિલોક્ય રામાય દદૌ ધનં નૃપઃ । 4.37 ।
પ્રિયાણિ વસ્ત્રાણિ રથાન્ સકુઞ્જરાન્ પરાર્દ્ધ્યરત્નાન્યખિલસ્ય ચેશિતુઃ ।
દદૌ ચ કન્યાત્રયમુત્તમં મુદા તદા સ રામાવરજેભ્ય એવ । 4.38 ।
મહોત્સવં તં ત્વનુભૂય દેવતા નરાણ્સ્ચ સર્વે પ્રયયુર્યથાગતમ્ ।
પિતા ચ રામસ્ય સુતૈઃ સમન્વિતો યયાવયોધ્યાં સ્વપુરીં મુદા તતઃ । 4.39 ।
તદન્તરે સોઽથ દદર્શ ભાર્ગવં સહસ્રલક્ષામિતભાનુદીધિતિમ્ ।
વિભાસમાનં નિજરશ્મિમણ્ડલે ધનુર્ધરં દીપ્તપરશ્વધાયુધમ્ । 4.40 ।
અજાનતાં રાઘવમાદિપૂરુષં સમાગતં જ્ ઞાપયિતું નિદર્શનૈઃ ।
સમાહ્વયન્તં રઘુપં સ્પૃધેવ નૃપો યયાચે પ્રણિપત્ય ભીતઃ । 4.41 ।
ન મે સુતં હન્તુમિહાર્હસિ પ્રભો વયોગતસ્યેત્યુદિતઃ સ ભાર્ગવઃ ।
સુતત્રયં તે પ્રદદામિ રાઘવં રણે સ્થિતં દ્રષ્ટુમિહાઽગતોઽસ્મ્યહમ્ । 4.42 ।
સ ઇત્થમુક્ત્વા નૃપતિં રઘૂત્તમં ભૃગૂત્તમઃ પ્રાહ નિજાં તનું હરિઃ ।
અભેદમજ્ઞેષ્વભિદર્શયન્ પરં પુરાતનોઽહં હરિરેષ ઇત્યપિ । 4.43 ।
શૃણુષ્વ રામ ત્વમિહોદિતં મયા ધનુર્દ્વયં પૂર્વમભૂન્મહાદ્ભુતમ્ ।
ઉમાપતિસ્ત્વેકમધારયત્ તતો રમાપતિશ્ચાપરમુત્તમોત્તમમ્ । 4.44 ।
તદા તુ લોકસ્ય નિદર્શનાર્થિભિઃ સમર્થિતૌ તૌ હરિશઙ્કરૌ સુરૈઃ ।
રણસ્થિતૌ વાં પ્રસમીક્ષિતું વયં સમર્થયામોઽત્ર નિદર્શનાર્થિનઃ । 4.45 ।
તતો હિ યુદ્ધાય રમેશશઙ્કરૌ વ્યવસ્થિતૌ તૌ ધનુષી પ્રગૃહ્ય ।
યતોઽન્તરસ્યૈષ નિયામકો હરિસ્તતો હરોઽગ્રેઽસ્ય શિલોપમોઽભવત્ । 4.46 ।
xલિવ્.શશાક નૈવાથ યદાઽભિવીક્ષિતું પ્રસ્પન્દિતું વા કુત એવ યોદ્ધુમ્ ।
શિવસ્તદા દેવગણઃ સમસ્તાઃ શશં સુરુચ્ચૈર્જગતો હરેર્બલમ્ । 4.47 ।
યદીરણેનૈવ વિનૈષ ણ્સઙ્કરઃ શશાક ન પ્રશ્વસિતું ચ કેવલમ્ ।
કિમત્ર વક્તવ્યમતો હરેર્બલં હરાત્ પરં સર્વત એવ ચેતિ । 4.48 ।
તતઃ પ્રણમ્યાઽશુ જનાર્દનં હરઃ પ્રસન્નદૃષ્ટ્યા હરિણાઽભિવીક્ષિતઃ ।
જગામ કૈલાસમમુષ્ય તદ્ ધનુસ્ત્વયા પ્રભગ્નં કિલ લોકસન્નિધૌ । 4.49 ।
ધનુર્યદન્યદ્ધરિહસ્તયોગ્યં તત્કાર્મુકાત્ કોટિગુણં પુનશ્ચ ।
વરં હિ હસ્તે તદિદં ગૃહીતં મયા ગૃહાણૈતદતો હિ વૈષ્ણવમ્ । 4.50 ।
યદીદમાગૃહ્ય વિકર્ષસિ ત્વં તદા હરિર્નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ।
ઇતિ બ્રુવાણઃ પ્રદદૌ ધનુર્વરં પ્રદર્શયત્ વિષ્ણુબલં હરાદ્ વરમ્ । 4.51 ।
પ્રગૃહ્ય તચ્ચાપવરં સ રાઘવશ્ચકાર સજ્યં નિમિષેણ લીલયા ।
ચકર્ષ સન્ધાય શરં ચ પશ્યતઃ સમસ્તલોકસ્ય ચ સં શયં નુદન્ । 4.52 ।
પ્રદર્શિતે વિષ્ણુબલે સમસ્તતો હરાચ્ચ નિઃ સઙ્ખ્યતયા મહાધિકે ।

જગાદ મેઘૌઘગભીરયા ગિરા સરાઘવં ભાર્ગવ આદિપૂરુષઃ । 4.53 ।
અલં બલં તે જગતોઽખિલાદ્ વરં પરોઽસિ નારાયણ એવ નાન્યથા ।
વિસર્જયસ્વેહ શરં તપોમયે મહાસુરે લોકમયે વરાદ્ વિભોઃ । 4.54 ।
પુરાઽતુલો નામ મહાસુરોઽભવદ્ વરાત્ સ તુ બ્રહ્મણ આપ લોકતામ્ ।
પુનશ્ચ તં પ્રાહ જગદ્ગુરુર્યદા હરિર્જિતઃ સ્યાદ્ધિ તદૈવ વધ્યસે । 4.55 ।
અતો વધાર્થં જગદન્તકસ્ય સર્વાજિતોઽહં જિતવદ્ વ્યવસ્થિતઃ ।
ઇતીરિતે લોકમયે સ રાઘવો મુમોચ બાણં જગદન્તકેઽસુરે । 4.56 ।
પુરા વરોઽનેન શિવોપલમ્ભિતો મુમુક્ષયા વિષ્ણુતનુપ્રવેશનમ્ ।
સ તેન રામોદરગો બહિર્ગતસ્તદાજ્ઞયૈવાઽશુ બભૂવ ભસ્મસાત્ । 4.57 ।
ઇતીવ રામાય સ રાઘવઃ શરં વિકર્ષમાણો વિનિહત્ય ચાસુરમ્ ।
xલ્વ્.તપસ્તદીયં પ્રવદન્ મુમોદ તદીયમેવ હ્યભવત્ સમસ્તમ્ । 4.58 ।
નિરન્તરાનન્તવિબોધસારઃ સ જાનમાનોઽખિલમાદિપૂરુષઃ ।
વદઞ્છૃણોતીવ વિનોદતો હરિઃ સ એક એવ દ્વિતનુર્મુમોદ । 4.59 ।
સ ચેષ્ટિતં ચૈવ નિજાણ્સ્રયસ્ય જનસ્ય સત્તત્ત્વવિબોધકારણમ્ ।
વિમોહકં ચાન્યતમસ્ય કુર્વન્ ચિક્રીડ એકોઽપિ નરાન્તરે યથા । 4.60 ।
તતઃ સ કારુણ્યનિધિર્નિજે જને નિતાન્તમૈક્યં સ્વગતં પ્રકાણ્સયન્ ।
દ્વિધેવ ભૂત્વા ભૃગુવર્ય આત્મના રઘૂત્તમેનૈક્યમગાત્ સમક્ષમ્ । 4.61 ।
સમેત્ય ચૈક્યં જગતોઽભિપશ્યતઃ પ્રણુદ્ય શઙ્કામખિલાં જનસ્ય ।
પ્રદાય રામાય ધનુર્વરં તદા જગામ રામાનુમતો રમાપતિઃ । 4.62 ।
તતો નૃપોઽત્યર્થમુદાઽભિપૂરિતઃ સુતૈઃ સમસ્તૈઃ સ્વપુરીમવાપ હ ।
રેમેઽથ રામોઽપિ રમાસ્વરૂપયા તયૈવ રાજાત્મજયા હિસીતયા । 4.63 ।
યથા પુરા ણ્સ્રીરમણઃ શ્રિયા તયા રતો નિતાન્તં હિ પયોબ્ધિમધ્યે ।
તથા ત્વયોધ્યાપુરિગો રઘૂત્તમોઽપ્યુવાસ કાલં સુચિરં રતસ્તયા । 4.64 ।
ઇમાનિ કર્માણિ રઘૂત્તમસ્ય હરેર્વિચિત્રાણ્યપિ નાદ્ભુતાનિ ।
દુરન્તશક્તેરથ ચાસ્ય વૈભવં સ્વકીયકર્તવ્યતયાઽનુવર્ણ્યતે । 4.65 ।
ઇતિ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે
શ્રીમહાભારતતાત્પર્યનિર્ણયે
રામાવતારે અયોધ્યાપ્રવેશો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
xલ્વિ.અથ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ
રામચરિતે હનૂમદ્દર્શનમ્
ઓં । ઇત્થં વિશ્વેશ્વરેઽસ્મિન્નખિલ જગદવસ્થાપ્ય સીત્ આસહાયે
ભૂમિષ્ઠે સર્વલોકાસ્તુતુષુરનુદિનં વૃદ્ધભક્ત્યાનિતાન્તમ્ ।
રાજા રાજ્યાભિષેકે પ્રકૃતિજનવચો માનયન્નાત્મનોઽર્થ્યં
દધ્રે તન્મન્થરાયાઃ શ્રુતિપથમગમદ્ ભૂમિગાયા અલક્ષ્મ્યાઃ । 5.1 ।
પૂર્વં ક્ષીરાબ્ધિજાતા કથમપિ તપસૈવાપ્સરસ્ત્વં પ્રયાતા
ત્ આં નેતું તત્ તમોઽન્ધં કમલજનિરુવાચાઽશુ રામાભિષેકમ્ ।
ભૂત્વા દાસી વિલુમ્પ સ્વગતિમપિ તતઃ કર્મણા પ્રાપ્સ્યસે ત્વં
સેત્યુક્તા મન્થરાઽસીત્ તદનુ કૃતવત્યેવ ચૈતત્ કુકર્મ । 5.2 ।
તદ્વાક્યાત્ કૈકયી સા પતિગવરબલાદાજહારૈવ રાજ્યં
રામસ્તદ્ગૌરવેણ ત્રિદશમુનિકૃતેઽરણ્યમેવાઽવિવેશ ।

સીત્ આયુક્તોઽનુજેન પ્રતિદિનસુવિવૃદ્ધોરુભક્ત્યા સમેતઃ
સં સ્થાપ્યાણ્સેષજન્તૂન્ સ્વવિરહજશુચા ત્યક્તસર્વેષણાર્થાન્ । 5.3 ।
વૃક્ષાન્ પશ્વાદિકીટાન્ પિતરમથ સખીન્ માતૃપૂર્વાન્ વિસૃજ્ય
પ્રોત્થાં ગઙ્ગાં સ્વપાદાદ્ધર ઇવ ગુહેનાર્ચિતઃ સોઽથ તીર્ત્વા ।
દેવાર્ચ્યસ્યાપિ પુત્રાદૃષિગણસહિતાત્ પ્રાપ્ય પૂજાં પ્રયાતઃ
શૈલેશં ચિત્રકૂટં કતિપયદિનાન્યત્ર મોદન્નુવાસ । 5.4 ।
એતસ્મિન્નેવ કાલે દશરથનૃપતિઃ સ્વર્ગતોઽભૂદ્ વિયોગાદ્
રામસ્યૈવાથ પુત્રૌ વિધિસુતસહિતૈર્મન્ત્રિભિઃ કેકયેભ્યઃ ।
આનીતૌ તસ્ય કૃત્વા ણ્સ્રુતિગણવિહિતપ્રેતકાર્યાણિ સદ્યઃ
શોચન્તૌ રામમાર્ગં પુરજનસહિતૌ જગ્મતુર્માતૃભિશ્ચ । 5.5 ।
ધિક્ કુર્વન્તૌ નિતાન્તં સકલદુરિતગાં મન્થરાં કૈકયીં ચ
પ્રાપ્તૌ રામસ્ય પાદૌ મુનિગણસહિતૌ તત્ર ચોવાચ નત્વા ।
રામં રાજીવનેત્રં ભરત ઇહ પુનઃ પ્રીતયેઽસ્માકમીશ
પ્રાપ્યાઽશુ સ્વામયોધ્યામવરજસહિતઃ પાલયેમાં ધરિત્રીમ્ । 5.6 ।
ઇત્યુક્તઃ કર્તુમીશઃ સકલસુરગણાપ્યાયનં રામદેવઃ
સત્યાં કર્તું ચ વાણીમવદદતિતરાં નેતિ સદ્ભક્તિનમ્રમ્ ।
xલ્વિઇ.ભૂયોભૂયોઽર્થયન્તં દ્વિગુણિતશરદાં સપ્તકે ત્વભ્યતીતે
કર્તૈતત્ તે વચોઽહં સુદૃઢમૃતમિદં મે વચો નાત્ર શઙ્કા । 5.7 ।
શ્રુત્વૈતદ્ રામવાક્યં હુતભુજિ પતને સ પ્રતિજ્ઞાં ચ કૃત્વા
રામોક્તસ્યાન્યથાત્વે ન તુ પુરમભિવેક્ષ્યેઽહમિત્યેવ તાવત્ ।
કૃત્વાઽન્યાં સ પ્રતિજ્ઞામવસદથ બહિર્ગ્રામકે નન્દિનામ્નિ
શ્રીશસ્યૈવાસ્ય કૃત્વા ણ્સિરસિ પરમકં પૌરટં પાદપીઠમ્ । 5.8 ।
સમસ્તપૌરાનુગતેઽનુજે ગતે સ ચિત્રકૂટે ભગવાનુવાસ હ
અથાઽજગામેન્દ્રસુતોઽપિ વાયસો મહાસુરેણાઽત્મગતેન ચોદિતઃ । 5.9 ।
સ આસુરાવેશવશાદ્ રમાસ્તને યદા વ્યધાત્ તુણ્ડમથાભિવીક્ષિતઃ ।
જનાર્દનેનાઽશુ તૃણે પ્રયોજિતે ચચાર તેન જ્વલતાઽનુયાતઃ । 5.10 ।
સ્વયમ્ભુશર્વેન્દ્રમુખાન્સુરેશ્વરાન્ જિજીવિષુસ્તાઞ્છરણં ગતોઽપિ ।
બહિષ્કૃતસ્તૈર્હરિભક્તિભાવતો હ્યલઙ્ઘ્યશક્ત્યા પરમસ્ય ચાક્ષમૈઃ । 5.11 ।
પુનઃ પ્રયાતઃ શરણં રઘૂત્તમં વિસર્જિતસ્તેન નિહત્ય ચાસુરમ્ ।
તદક્ષિગં સાક્ષિકમપ્યવધ્યં પ્રસાદતશ્ચન્દ્રવિભૂષણસ્ય । 5.12 ।
સ વાયસાનામસુરોઽખિલાનાં વરાદુમેશસ્ય બભૂવ ચાક્ષિગઃ ।
નિપાતિતોઽસૌ સહ વાયસાક્ષિભિસ્તૃણેન રામસ્ય બભૂવ ભસ્મસાત્ । 5.13 ।
દદુર્હિ તસ્મૈ વિવરં બલાર્થિનો યદ્ વાયસાસ્તેન તદક્ષિપાતનમ્ ।
કૃતં રમેશેન તદેકનેત્રા બભૂવુરન્યેઽપિ તુ વાયસાઃ સદા । 5.14 ।
ભવિષ્યતામપ્યથ યાવદેવ દ્વિનેત્રતા કાકકુલોદ્ભવાનામ્ ।
ત્ આવત્ તદક્ષ્યસ્ય કુરઙ્ગનામ્નઃ શિવેન દત્તં દિતિજસ્ય ચાક્ષયમ્ । 5.15 ।
અતઃ પુનર્ભાવમમુષ્ય હિન્વન્ ભવિષ્યતશ્ચૈકદૃશશ્ચકાર ।
સ વાયસાન્ રાઘવ આદિપૂરુષસ્તતો યયૌ શક્રસુતસ્તદાજ્ઞયા । 5.16 ।
રામોઽથ દણ્ડકવનં મુનિવર્યનીતો લોકાનનેકશ ઉદારબલૈર્નિરસ્તાન્ ।
શ્રુત્વા ખરપ્રભૃતિભિર્વરતો હરસ્ય સર્વૈરવધ્યતનુભિઃ પ્રયયૌ સભાર્યઃ । 5.17 ।

xલ્વિઇઇ.આસીચ્ચ તત્ર શરભઙ્ગ ઇતિ સ્મ જીર્ણો લોકં હરેર્જિગમિષુર્મુનિરુગ્રતેજાઃ ।
તેનાઽદરોપહૃતસાર્ધ્યસપર્યયા સપ્રીતો દદૌ નિજપદં પરમં રમેશઃ । 5.18 ।
ધર્મો યતોઽસ્ય વનગસ્ય નિતાન્તશક્તિહ્રાસે સ્વધર્મકરણસ્ય હુતાણ્સનાદૌ ।
દેહાત્યયઃ સ તત એવ તનું નિજાગ્નૌ સન્ત્યજ્ય રામપુરતઃ પ્રયયૌ પરેશમ્ । 5.19 ।
રામોઽપિ તત્ર દદૃશે ધનદસ્ય શાપાદ્ ગન્ધર્વમુર્વશિરતેરથ યાતુધાનીમ્ ।
પ્રાપ્તં દશાં સપદિ તુમ્બુરુનામધેયં નામ્ના વિરાધમપિ શર્વવરાદવધ્યમ્ । 5.20 ।
ભઙ્ક્ત્વાઽસ્ય બાહુયુગલ્ . અં બિલગં ચકાર સમ્માનયન્ વચનમમ્બુજજન્મનોઽસૌ ।
પ્રાદાચ્ચ તસ્ય સુગતિં નિજગાયકસ્ય ભક્ષાર્થમં સકમિતોઽપિ સહાનુજેન । 5.21 ।
પ્રીતિં વિધિત્સુરગમદ્ ભવનં નિજસ્ય કુમ્ભોદ્ભવસ્ય પરમાદરતોઽમુના ચ।
સમ્પૂજિતો ધનુરનેન ગૃહીતમિન્દ્રાચ્છાર્ઙ્ગં તદાદિપુરુષો નિજમાજહાર । 5.22 ।
આત્માર્થમેવ હિ પુરા હરિણા પ્રદત્તમિન્દ્રે તદિન્દ્ર ઉત રામકરાર્થમેવ ।
પ્રાદાદગસ્ત્યમુનયે તદવાપ્ય રામો રક્ષન્ ઋષીનવસદેવ સ દણ્ડકેષુ । 5.23 ।
કાલે તદૈવ ખરદૂષણયોર્બલેન રક્ષઃ સ્વસા પતિનિમાર્ગણતત્પરાઽસીત્ ।
વ્યાપાદિતે નિજપતૌ હિ દશાનનેન પ્રામાદિકેન વિધિનાઽભિસસાર રામમ્ । 5.24 ।
સાઽનુજ્ઞયૈવ રજનીચરભર્તુરુગ્રા ભ્રાતૃદ્વયેન સહિતા વનમાવસન્તી ।
રામં સમેત્ય ભવ મે પતિરિત્યવોચદ્ ભાનું યથા તમ ઉપેત્ય સુયોગકામમ્ । 5.25 ।
ત્ આં તત્ર હાસ્યકથયા જનકાસુતાગ્રે ગચ્છાનુજં મ ઇહ મેતિ વચઃ સ ઉક્ત્વા ।
તેનૈવ દુષ્ટચરિતાં હિ વિકર્ણનાસાં ચક્રે સમસ્તરજનીચરનાણ્સહેતોઃ । 5.26 ।
તત્પ્રેરિતાન્ સપદિ ભીમબલાન્ પ્રયાતાં સ્તસ્યાઃ ખરત્રિશિરદૂષણમુખ્યબન્ધૂન્ ।
જઘ્ને ચતુર્દશસહસ્રમવારણીયકોદણ્ડપાણિરખિલસ્ય સુખં વિધાતુમ્ । 5.27 ।
દત્તેઽભયે રઘુવરેણ મહામુનીનાં દત્તે ભયે ચ રજનીચરમણ્ડલસ્ય ।
રક્ષઃ પતિઃ સ્વસૃમુખાદવિકમ્પનાચ્ચ શ્રુત્વા બલં રઘુપતેઃ પરમાપ ચિન્તામ્ । 5.28 ।
સ ત્વાણ્સુ કાર્યમવમૃશ્ય જગામ તીરે ક્ષેત્રં નદીનદપતેઃ શ્રવણં ધરિત્ર્યાઃ ।
મારીચમત્ર તપસિ પ્રતિવર્તમાનં ભીતં શરાદ્ રઘુપતેર્નિતરાં દદર્શ । 5.29 ।
xલિx.તેનાર્થિતઃ સપદિ રાઘવવઞ્ચનાર્થે મારીચ આહ શરવેગમમુષ્ય જાનન્ ।
શક્યો ન તે રઘુવરેણ હિ વિગ્રહોઽત્ર જાનામિ સં સ્પર્શમસ્ય શરસ્ય પૂર્વમ્ । 5.30 ।
ઇત્યુક્તવન્તમથ રાવણ આહ ખડ્ગં નિષ્કૃષ્ય હન્મિ યદિ મે ન કરોષિ વાક્યમ્ ।
તચ્છુશ્રુવાન્ ભયયુતોઽથ નિસર્ગતશ્ચ પાપો જગામ રઘુવર્યસકાણ્સમાણ્સુ । 5.31 ।
સ પ્રાપ્ય હૈમમૃગતાં બહુરત્નચિત્રઃ સીત્ આસમીપ ઉરુધા વિચચાર શીઘ્રમ્ ।
નિર્દોષનિત્યવરસં વિદપિ સ્મ દેવી રક્ષોવધાય જનમોહકૃતે તથાઽહ । 5.32 ।
દેવેમમાણ્સુ પરિગૃહ્ય ચ દેહિ મે ત્વં ક્રીડામૃગં ત્વિતિ તયોદિત એવ રામઃ ।
અન્વક્ સસાર હ શરાસનબાણપાણિર્માયામૃગં નિશિચરં નિજઘાન જાનન્ । 5.33 ।
તેનાઽહતઃ શરવરેણ ભૃશં મમાર વિક્રુશ્ય લક્ષ્મણમુરુવ્યથયા સપાપઃ ।
શ્રુત્વૈવ લક્ષ્મણમચૂચુદદુગ્રવાક્યૈઃ સોઽપ્યાપ રામપથમેવ સચાપબાણઃ । 5.34 ।
યાં યાં પરેશ ઉરુધૈવ કરોતિ લીલ્ આં ત્ આં ત્ આં કરોત્યનુ તથૈવ રમાપિ દેવી ।
નૈતાવતાઽસ્ય પરમસ્ય તથા રમાયા દોષોઽણુરપ્યનુવિચિન્ત્ય ઉરુપ્રભૂ યત્ । 5.35 ।
ક્વાજ્ઞાનમાપદપિ મન્દકટાક્ષમાત્રસર્ગસ્થિતિપ્રલ્ . અયસં સૃતિમોક્ષહેતોઃ ।
દેવ્યા હરેઃ કિમુ વિડમ્બનમાત્રમેતદ્ વિક્રીડતોઃ સુરનરાદિવદેવ તસ્માત્ । 5.36 ।
દેવ્યાઃ સમીપમથ રાવણ આસસાદ સાઽદૃશ્યતામગમદપ્યવિષહ્યશક્તિઃ ।
સૃષ્ટ્વાઽત્મનઃ પ્રતિકૃતિં પ્રયયૌ ચ શીઘ્રં કૈલાસમર્ચિતપદા ન્યવસચ્છિવાભ્યામ્ । 5.37 ।

તસ્યાસ્તુ તાં પ્રતિકૃતિં પ્રવિવેશ શક્રો દેવ્યાણ્સ્ચ સન્નિધિયુતાં વ્યવહારસિદ્ધ્યૈ ।
આદાય તામથ યયૌ રજનીચરેન્દ્રો હત્વા જટાયુષમુરુશ્રમતો નિરુદ્ધઃ । 5.38 ।
માર્ગે વ્રજન્તમભિયાય તતો હનૂમાન્ સં વારિતો રવિસુતેન ચ જાનમાનઃ ।
દૈવં તુ કાર્યમથ કીર્તિમભીપ્સમાનો રામસ્ય નૈનમહનદ્ વચનાદ્ધરેશ્ચ । 5.39 ।
પ્રાપ્યૈવ રાક્ષસ ઉતાઽત્મપુરીં સ તત્ર સીત્ આકૃતિં પ્રતિનિધાય રરક્ષ ચાથ ।
રામોઽપિ તત્તુ વિનિહત્ય સુદુષ્ટરક્ષઃ પ્રાપ્યાઽશ્રમં સ્વદયિતાં નહિ પશ્યતીવ । 5.40 ।
અન્વેષમાણ ઇવ તં ચ દદર્શ ગૃધ્રં સીત્ આરિરક્ષિષુમથો રિપુણા વિશસ્તમ્ ।
લ્.મન્દાત્મચેષ્ટમમુનોક્તમરેશ્ચ કર્મ શ્રુત્વા મૃતં તમદહત્ સ્વગતિં તથાઽદાત્ । 5.41 ।
અન્યત્ર ચૈવ વિચરન્ સહિતોઽનુજેન પ્રાપ્તઃ કરૌ સ સહસાઽથ કબન્ધનામ્નઃ ।
ધાતુર્વરાદખિલજાયિન ઉજ્ઝિતસ્ય મૃત્યોશ્ચ વજ્રપતનાદતિકુઞ્ચિતસ્ય । 5.42 ।
છિત્વાઽસ્ય બાહુયુગલ્ . અં સહિતોઽનુજેન તં પૂર્વવત્ પ્રતિવિધાય સુરેન્દ્રભૃત્યમ્ ।
નામ્ના દનું ત્રિજટયૈવ પુરાઽભિજાતં ગન્ધર્વમાણ્સુ ચ તતોઽપિ તદર્ચિતોઽગાત્ । 5.43 ।
દૃષ્ટ્વા તમેવ શબરી પરમં હરિં ચ જ્ઞાત્વા વિવેશ દહનં પુરતોઽસ્ય તસ્યૈ ।
પ્રાદાત્ સ્વલોકમિમમેવ હિ સા પ્રતીક્ષ્ય પૂર્વં મતઙ્ગવચનેન વનેઽત્ર સાઽભૂત્ । 5.44 ।
શાપાદ્ વરાપ્સરસમેવ હિ તાં વિમુચ્ય શચ્યા કૃત્ આત્ પતિપુરસ્ત્વતિદર્પહેતોઃ ।
ગત્વા દદર્શ પવનાત્મજમૃશ્યમૂકે સ હ્યેક એનમવગચ્છતિ સમ્યગીશમ્ । 5.45 ।
દેહેઽપિ યત્ર પવનોઽત્ર હરિર્યતોઽસૌ તત્રૈવ વાયુરિતિ વેદવચઃ પ્રસિદ્ધમ્ ।
કસ્મિન્ ન્વહં ત્વિતિ તથૈવ હિ સોઽવતારે તસ્માત્ સ મારુતિકૃતે રવિજં રરક્ષ । 5.46 ।
એવં સ કૃષ્ણતનુરર્જુનમપ્યરક્ષદ્ ભીમાર્થમેવ તદરિં રવિજં નિહત્ય ।
પૂર્વં હિ મારુતિમવાપ રવેઃ સુતોઽયં તેનાસ્ય વાલિનમહન્ રઘુપઃ પ્રતીપમ્ । 5.47 ।
એવં સુરાણ્સ્ચ પવનસ્ય વશે યતોઽતઃ સુગ્રીવમત્ર તુ પરત્ર ચ શક્રસૂનુમ્ ।
સર્વે શ્રિતા હનુમતસ્તદનુગ્રહાય તત્રાગમદ્ રઘુપતિઃ સહ લક્ષ્મણેન । 5.48 ।
યત્પાદપઙ્કજરજઃ શિરસા વિભર્તિ શ્રીરબ્જજશ્ચ ગિરિશઃ સહ લોકપાલૈઃ ।
સર્વેશ્વરસ્ય પરમસ્ય હિ સર્વશક્તેઃ કિં તસ્ય શત્રુહનને કપયઃ સહાયાઃ । 5.49 ।
સમાગતે તુ રાઘવે પ્લવઙ્ગમાઃ સસૂર્યજાઃ ।
વિપુપ્લુવુર્ભયાર્દિતા ન્યવારયચ્ચ મારુતિઃ । 5.50 ।
સં સ્થાપ્યાઽશુ હરીન્દ્રાન્ જાનન્ વિષ્ણોર્ગુણાનનન્તાન્ સઃ ।
સાક્ષાદ્ બ્રહ્મપિતાઽસાવિત્યેનેનાસ્ય પાદયોઃ પેતે । 5.51 ।
ઇતિ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે
શ્રીમહાભારતતાત્પર્યનિર્ણયે
રામચરિતે હનૂમદ્દર્શનં નૣઅમ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ
લિ.(સમુદ્રતરણનિશ્ચયઃ )
અથ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
ઓં । ઉત્થાપ્ય ચૈનમરવિન્દદલાયતાક્ષણ્સ્ચક્રાઙ્કિતેન વરદેન કરામ્બુજેન ।
કૃત્વા ચ સં વિદમનેન નુતોઽસ્ય ચાં સં પ્રીત્યાઽરુરોહ સ હસન્ સહ લક્ષ્મણેન । 6.1 ।
આરોપ્ય ચાં સયુગલ્ . અં ભગવન્તમેનં તસ્યાનુજં ચ હનુમાન્ પ્રયયૌ કપીન્દ્રમ્ ।
સખ્યં ચકાર હુતભુક્પ્રમુખે ચ તસ્ય રામેણ ણ્સાણ્સ્વતનિજાર્તિહરેણ ણ્સીઘ્રમ્ । 6.2 ।
શ્રુત્વાઽસ્ય દુઃખમથ દેવવરઃ પ્રતિજ્ઞાં ચક્રે સ વાલિનિધનાય હરીશ્વરોઽપિ ।
સીત્ આનુમાર્ગણકૃતેઽથ સ વાલિનૈવ ક્ષિપ્તાં હિ દુન્દુભિતનું સમદર્શયચ્ચ । 6.3 ।
વીક્ષ્યૈવ તાં નિપતિતામથ રામદેવઃ સોઽઙ્ગુષ્ઠમાત્રચલનાદતિલીલયૈવ ।

સમ્પ્રાસ્ય યોજનશતેઽથ તયૈવ ચોર્વીં સર્વાં વિદાર્ય દિતિજાનહનદ્ રસાસ્થાન્ । 6.4 ।
શર્વપ્રસાદજબલાદ્ દિતિજાનવધ્યાન્ સર્વાન્ નિહત્ય કુણપેન પુનશ્ચ સખ્યા ।
ભીતેન વાલિબલતઃ કથિતઃ સ્મ સપ્ત સાલાન્ પ્રદર્શ્ય દિતિજાન્ સુદૃઢાં શ્ચ વજ્રાત્ । 6.5 ।
એકૈકમેષુ સ વિકમ્પયિતું સમર્થઃ પત્રાણિ લોપ્તુમપિ તૂત્સહતે ન શક્તઃ ।
વિષ્વક્ સ્થિતાન્ યદિ ભવાન્ પ્રતિભેત્સ્યતીમાનેકેષુણા તર્હિ વાલિવધે સમર્થઃ । 6.6 ।
જેતું ચતુર્ગુણબલો હિ પુમાન્ પ્રભુઃ સ્યાદ્ધન્તું શતાધિકબલોઽતિબલં સુશક્તઃ ।
તસ્માદિમાન્ હરિહયાત્મજબાહ્વલોપ્યપત્રાન્ વિભિદ્ય મમ સં શયમાણ્સુ ભિન્ધિ । 6.7 ।
શ્રુત્વાઽસ્ય વાક્યમવમૃશ્ય દિતેઃ સુતાં સ્તાન્ ધાતુર્વરાદખિલપુમ્ભિરભેદ્યરૂપાન્ ।
બ્રહ્મત્વમાપ્તુમચલં તપસિ પ્રવૃત્ત્ આનેકેષુણા સપદિ તાન્ પ્રવિભેદ રામઃ । 6.8 ।
સન્ધાય કાર્મુકવરે નિશિતે તુ બાણેઽથાઽકૃષ્ય દક્ષિણભુજેન તદા પ્રમુક્તે ।
રામેણ સત્વરમનન્તબલેન સર્વે ચૂર્ણીકૃત્ આઃ સપદિ તે તરવો રવેણ । 6.9 ।
ભિત્ત્વા ચતાન્ સગિરિકું ભગવત્પ્રમુક્તઃ પાતાલ્ . અસપ્તકમથાત્ર ચ યે ત્વવધ્યાઃ ।
નામ્નાઽસુરાઃ કુમુદિનોઽબ્જજવાક્યરક્ષાઃ સર્વાં શ્ચ તાનદહદાણ્સુ શરઃ સ એકઃ । 6.10 ।
નૈતદ્ વિચિત્રમમિતોરુબલસ્ય વિષ્ણોર્યત્પ્રેરણાત્ સપવનસ્ય ભવેત્ પ્રવૃત્તિઃ ।
લોકસ્ય સપ્રકૃતિકસ્ય સરુદ્રકાલ કર્માદિકસ્ય તદપીદમનન્યસાધ્યમ્ । 6.11 ।
લિઇ.દૃષ્ટ્વા બલં ભગવતોઽથ હરીશ્વરોઽસાવગ્રે નિધાય તમયાત્ પુરમગ્રજસ્ય ।
આણ્સ્રુત્ય રાવમનુજસ્ય બિલાત્ સ ચાઽગાદભ્યેનમાણ્સુ દયિતાપ્રતિવારિતોઽપિ । 6.12 ।
તન્મુષ્ટિભિઃ પ્રતિહતઃ પ્રયયાવશક્તઃ સુગ્રીવ આણ્સુ રઘુપોઽપિ હિ ધર્મમીક્ષન્ ।
નૈનં જઘાન વિદિતાખિલલોકચેષ્ટોઽપ્યેનં સ આહ યુધિ વાં ન મયા વિવિક્તૌ । 6.13 ।
સૌભ્રાત્રમેષ યદિ વાઞ્છતિ વાલિનૈવ નાહં નિરાગસમથાગ્રજનિં હનિષ્યે ।
દીર્ઘઃ સહોદરગતો ન ભવેદ્ધિ કોપો દીર્ઘોઽપિ કારણમૃતે વિનિવર્તતે ચ । 6.14 ।
કોપઃ સહોદરજને પુનરન્તકાલે પ્રાયો નિવૃત્તિમુપગચ્છતિ તાપકશ્ચ ।
એકસ્ય ભઙ્ગ ઇતિ નૈવ ઝટિત્યપાસ્તદોષો નિહન્તુમિહ યોગ્ય ઇતિ સ્મ મેને । 6.15 ।
તસ્માન્ન બન્ધુજનગે જનિતે વિરોધે કાર્યો વધસ્તદનુબન્ધિભિરાણ્સ્વિતીહ ।
ધર્મં પ્રદર્શયિતુમેવ રવેઃ સુતસ્ય ભાવી ન તાપ ઇતિ વિચ્ચ ન તં જઘાન । 6.16 ।
યઃ પ્રેરકઃ સકલષેમુષિસન્તતેશ્ચ તસ્યાજ્ઞતા કુત ઇહેશવરસ્ય વિષ્ણોઃ ।
તેનોદિતોઽથ સુદૃઢં પુનરાગતેન વજ્રોપમં શરમમૂમુચદિન્દ્રસૂનોઃ । 6.17 ।
રામાજ્ઞયૈવ લતયા રવિજે વિભક્તે વાયોઃ સુતેન રઘુપેણ ણ્સરે ચ મુક્તે ।
શ્રુત્વાઽસ્ય શબ્દમતુલં હૃદિ તેન વિદ્ધ ઇન્દ્રાત્મજો ગિરિરિવાપતદાણ્સુ સન્નઃ । 6.18 ।
ભક્તો મમૈષ યદિ મામભિપશ્યતીહ પાદૌ ધ્રુવં મમ સમેષ્યતિ નિર્વિચારઃ ।
યોગ્યો વધો નહિ જનસ્ય પદાનતસ્ય રાજ્યાર્થિના રવિસુતેન વધોઽર્થિતશ્ચ । 6.19 ।
કાર્યં હ્યભીષ્ટમપિ તત્ પ્રણતસ્ય પૂર્વં શસ્તો વધો ન પદયોઃ પ્રણતસ્ય ચૈવ ।
તસ્માદદૃશ્યતનુરેવ નિહન્મિ શક્રપુત્રં ત્વિતીહ તમદૃષ્ટતયા જઘાન । 6.20 ।
યઃ પ્રેરકઃ સકલલોકબલસ્ય નિત્યં પૂર્ણાવ્યયોચ્ચબલવીર્યતનુઃ સ્વતન્ત્રઃ ।
કિં તસ્ય દૃષ્ટિપથગસ્ય ચ વાનરોઽયં કર્તૈશચાપમપિ યેન પુરા વિભગ્નમ્ । 6.21 ।
સન્નેઽથ વાલિનિ જગામ ચ તસ્ય પાર્શ્વં પ્રાહૈનમાર્દ્રવચસા યદિ વાઞ્છસિ ત્વમ્ ।
ઉજ્જીવયિષ્ય ઇતિ નૈચ્છદસૌ ત્વદગ્રે કો નામ નેચ્છતિ મૃતિં પુરુષોત્તમેતિ । 6.22 ।
કાર્યાણિ તસ્ય ચરમાણિ વિધાય પુત્રં ત્વગ્રે નિધાય રવિજઃ કપિરાજ્ય આસીત્ ।
લિઇઇ.રામોઽપિ તદ્ગિરિવરે ચતુરોઽથ માસાન્ દૃષ્ટ્વા ઘનાગમમુવાસ સલક્ષ્મણોઽસૌ । 6.23 ।
અથાતિસક્તે ક્ષિતિપે કપીનાં પ્રવિસ્મૃતે રામકૃતોપકારે ।

પ્રસહ્ય તં બુદ્ધિમતાં વરિષ્ઠો રામાઙ્ઘ્રિભક્તો હનુમાનુવાચ । 6.24 ।
ન વિસ્મૃતિસ્તે રઘુવર્યકાર્યે કાર્યા કથઞ્ચિત્ સ હિ નોઽભિપૂજ્યઃ ।
ન ચેત્ સ્વયં કર્તુમભીષ્ટમદ્ય તે ધ્રુવં બલેનાપિ હિ કારયામિ । 6.25 ।
સ એવમુક્ત્વા હરિરાજસન્નિધૌ દ્વીપેષુ સપ્તસ્વપિ વાનરાન્ પ્રતિ ।
સમ્મેલ્ . અનાયાઽશુગતીન્ સ્મ વાનરાન્ પ્રસ્થાપયામાસ સમસ્તશઃ પ્રભુઃ । 6.26 ।
હરીશ્વરાજ્ઞાપ્રણિધાનપૂર્વકં હનૂમતા તે પ્રહિતા હિવાનરાઃ ।
સમસ્તશૈલદ્રુમષણ્ડસં સ્થિતાન્ હરીન્ સમાદાય તદાઽભિજગ્મુઃ । 6.27 ।
તદૈવ રામોઽપિ હિ ભોગસક્તં પ્રમત્તમાલક્ષ્ય કપીશ્વરં પ્રભુઃ ।
જગાદ સૌમિત્રિમિદં વચો મે પ્લવઙ્ગમેશાય વદાઽશુ યાહિ । 6.28 ।
યદિ પ્રમત્તોઽસિ મદીયકાર્યે નયામ્યહં ત્વેન્દ્રસુતસ્ય માર્ગમ્ ।
પ્રાયઃ સ્વકાર્યે પ્રતિપાદિતે હિ મદોદ્ધતા ન પ્રતિકર્તુમીશતે । 6.29 ।
ઇતીડ્યરામેણ સમીરિતે તદા યયૌ સબાણઃ સધનુઃ સ લક્ષ્મણઃ ।
દૃષ્ટ્વૈવ તં તેન સહૈવ તાપનિર્ભયાદ્ યયૌ રામપદાન્તિકં ત્વરન્ । 6.30 ।
હનૂમતઃ સાધુવચોભિરાણ્સુ પ્રસન્નચેતસ્યધિપે કપીનામ્ ।
સમાગતે સર્વહરિપ્રવીરૈઃ સહૈવ તં વીક્ષ્ય નનન્દ રાઘવઃ । 6.31 ।
સસમ્ભ્રમં તં પતિતં પદાબ્જયોસ્ત્વરન્ સમુત્થાપ્ય સમાણ્સ્લિષત્ પ્રભુઃ ।
સ ચોપવિષ્ટો જગદીશસન્નિધૌ તદાજ્ઞયૈવાઽદિશદાણ્સુ વાનરાન્ । 6.32 ।
સમસ્તદિક્ષુ પ્રહિતેષુ તેન પ્રભુર્હનૂમન્તમિદં બભાષે ।
ન કશ્ચિદીશસ્ત્વદૃતેઽસ્તિ સાધને સમસ્તકાર્યપ્રવરસ્ય મેઽસ્ય । 6.33 ।
અતસ્ત્વમેવ પ્રતિયાહિ દક્ષિણાં દિશં સમાદાય મદઙ્ગુલીયકમ્ ।
ઇતીરિતોઽસૌ પુરુષોત્તમેન યયૌ દિશં ત્ આં યુવરાજયુક્તઃ । 6.34 ।
લિવ્.સમસ્તદિક્ષુ પ્રતિયાપિતા હિ તે હરીશ્વરાજ્ઞામુપધાર્ય માસતઃ ।
સમાયયુસ્તેઽઙ્ગદજામ્બવન્મુખાઃ સુતેન વાયોઃ સહિતા નચાઽયયુઃ । 6.35 ।
સમસ્તદુર્ગપ્રવરં દુરાસદં વિમાર્ગતાં વિન્ધ્યગિરિં મહાત્મનામ્ ।
ગતઃ સ કાલો હરિરાડુદીરિતઃ સમાસદં શ્ચાથ બિલં મહાદ્ભુતમ્ । 6.36 ।
કૃતં મયેનાતિવિચિત્રમુત્તમં સમીક્ષ્ય તત્ તાર ઉવાચ ચાઙ્ગદમ્ ।
વયં ન યામો હરિરાજસન્નિધિં વિલઙ્ઘિતો નઃ સમયો યતોઽસ્ય । 6.37 ।
દુરાસદોઽસાવતિચણ્ડણ્સાસનો હનિષ્યતિ ત્વામપિ કિં મદાદિકાન્ ।
અગમ્યમેતદ્ બિલમાપ્ય તત્ સુખં વસામ સર્વે કિમસાવિહાઽચરેત્ । 6.38 ।
ન ચૈવ રામેણ સલક્ષ્મણેન પ્રયોજનં નો વનચારિણાં સદા ।
ન ચેહ નઃ પીડયિતું સ ચ ક્ષમસ્તતો મમેયં સુવિનિશ્ચિતા મતિઃ । 6.39 ।
ઇતીરિતં માતુલવાક્યમાણ્સુ સ આદદે વાલિસુતોઽપિ સાદરમ્ ।
ઉવાચ વાક્યં ચ ન નો હરીશ્વરઃ ક્ષમી ભવેલ્લઙ્ઘિતશાસનાનામ્ । 6.40 ।
રાજ્યાર્થિના યેન હિ ઘાતિતોઽગ્રજો હૃત્ આણ્સ્ચ દારાઃ સુનૃશં સકેન ।
સ નઃ કથં રક્ષતિ શાસનાતિગાન્ નિરાણ્સ્રયાન્ દુર્બલકાન્ બલે સ્થિતઃ । 6.41 ।
ઇતીરિતે શક્રસુતાત્મજેન તથેતિ હોચુઃ સહ જામ્બવન્મુખાઃ ।
સર્વેઽપિ તેષામથ ચૈકમત્યં દૃષ્ટ્વા હનૂમાનિદમાબભાષે । 6.42 ।
વિજ્ઞાતમેતદ્ધિ મયાઽઙ્ગદસ્ય રાજ્યાય તારાભિહિતં હિ વાક્યમ્ ।
સાધ્યં ન ચૈતન્નહિ વાયુસૂનૂ રામપ્રતીપં વચનં સહેત । 6.43 ।
ન ચાહમાક્રષ્ટુમુપાયતોઽપિ શક્યઃ કથઞ્ચિત્ સકલૈઃ સમેતૈઃ ।

સન્માર્ગતો નૈવ ચ રાઘવસ્ય દુરન્તશક્તેર્બિલમપ્રધૃષ્યમ્ । 6.44 ।
વચો મમૈતદ્ યદિ ચાઽદરેણ ગ્રાહ્યં ભવેદ્ વસ્તદતિપ્રિયં મે ।
ન ચેદ્ બલાદપ્યનયે પ્રવૃત્ત્ આન્ પ્રશાસ્ય સન્માર્ગગતાન્ કરોમિ । 6.45 ।
ઇતીરિતં તત્ પવનાત્મજસ્ય શ્રુત્વાઽતિભીત્ આ ધૃતમૂકભાવાઃ ।
સર્વેઽનુજગ્મુસ્તમથાદ્રિમુખ્યં મહેન્દ્રમાસેદુરગાધબોધાઃ । 6.46 ।
લ્વ્.નિરીક્ષ્ય તે સાગરમપ્રધૃષ્યમપારમેયં સહસા વિષણ્ણાઃ ।
દૃઢં નિરાણ્સાણ્સ્ચ મતિં હિ દધ્રુઃ પ્રાયોપવેશાય તથા ચ ચક્રુઃ । 6.47 ।
પ્રાયોપવિષ્ટાણ્સ્ચ કથા વદન્તો રામસ્ય સં સારવિમુક્તિદાતુઃ ।
જટાયુષઃ પાતનમૂચુરેતત્ સમ્પાતિનામ્નઃ શ્રવણં જગામ । 6.48 ।
તસ્યાગ્રજોઽસાવરુણસ્ય સૂનુઃ સૂર્યસ્ય બિમ્બં સહ તેન યાતઃ ।
જવં પરીક્ષન્નથ તં સુતપ્તં ગુપ્ત્વા પતત્રક્ષયમાપ્ય ચાપતત્ । 6.49 ।
સ દગ્ધપક્ષઃ સવિતૃપ્રતાપાચ્છ્રુત્વૈવ રામસ્ય કથાં સપક્ષઃ ।
ભૂત્વા પુનશ્ચાપિ મૃતિં જટાયુષઃ શુશ્રાવ પૃષ્ટ્વા પુનરેવ સમ્યક્ । 6.50 ।
સ રાવણસ્યાથ ગતિં સુતોક્તાં નિવેદ્ય દૃષ્ટ્વા જનકાત્મજાકૃતિમ્ ।
સ્વયં તથાઽશોકવને નિષણ્ણામવોચદેભ્યો હરિપુઙ્ગવેભ્યઃ । 6.51 ।
તતસ્તુ તે બ્રહ્મસુતેન પૃષ્ટા ન્યવેદયન્નાત્મબલં પૃથક્ પૃથક્ ।
દશૈવ ચાઽરભ્ય દશોત્તરસ્ય ક્રમાત્ પથો યોજનતોઽતિયાને । 6.52 ।
સનીલમૈન્દદ્વિવિદાઃ સતારાઃ સર્વેઽપ્યશીત્યાઃ પરતો ન શક્તાઃ ।
ગન્તું યદાઽથાઽત્મબલં સ જામ્બવાન્ જગાદ તસ્માત્ પુનરષ્ટમાં શમ્ । 6.53 ।
બલેર્યદા વિષ્ણુરવાપ લોકાં સ્ત્રિભિઃ ક્રમૈર્નન્દિરવં પ્રકુર્વતા ।
તદા મયા ભ્રાન્તમિદં જગત્ત્રયં સવેદનં જ્ આનુ મમાઽસ મેરુતઃ । 6.54 ।
અતો જવો મે નહિ પૂર્વસમ્મિતઃ પુરા ત્વહં ષણ્ણવતિપ્લવોઽસ્મિ ।
તતઃ કુમારોઽઙ્ગદ આહ ચાસ્માચ્છતં પ્લવેયં ન તતોઽભિજાને । 6.55 ।
અપૂરિતે તૈઃ સકલૈઃ શતસ્ય ગમાગમે શત્રુબલં ચ વીક્ષ્ય ।
સુદુર્ગમત્વં ચ નિશાચરેશપુર્યાઃ સ ધાતુઃ સુત આબભાષે । 6.56 ।
અયં હિ ગૃધ્રઃ શતયોજનં ગિરિં ત્રિકૂટમાહેત ઉતાત્ર વિઘ્નાઃ ।
ભવેયુરન્યેઽપિ તતો હનૂમાનેકઃ સમર્થો ન પરોઽસ્તિ કશ્ચિત્ । 6.57 ।
ઉક્ત્વા સ ઇત્થં પુનરાહ સૂનું પ્રાણસ્ય નિઃ સીમબલં પ્રશં સયન્ ।
લ્વિ.ત્વમેક એવાત્ર પરં સમર્થઃ કુરુષ્વ ચૈતત્ પરિપાહિ વાનરાન્ । 6.58 ।
ઇતીરિતોઽસૌ હનુમાન્ નિજેપ્સિતં તેષામશક્તિં પ્રકટાં વિધાય ।
અવર્ધતાઽશુ પ્રવિચિન્ત્ય રામં સુપૂર્ણણ્સક્તિં ચરિતોસ્તદાજ્ઞામ્ । 6.59 ।
ઇતિ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે
શ્રીમહાભારતતાત્પર્યનિર્ણયે
શ્રીરામચરિતે સમુદ્રતરણનિશ્ચયો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
લ્વિઇ.(હનૂમત્પ્રતિયાનમ્)
અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ
ઓં । રામાય શાણ્સ્વતસુવિસ્તૃતષડ્ગુણાય સર્વેશ્વરાય સુખસારમહાર્ણવાય ।
નત્વા લિલઙ્ઘયિષુરર્ણવમુત્પપાત નિષ્પીડ્ય તં ગિરિવરં પવનસ્ય સૂનુઃ । 7.1 ।
ચુક્ષોભ વારિધિરનુપ્રયયૌ ચ શીઘ્રં યાદોગણૈઃ સહ તદીયબલાભિકૃષ્ટઃ ।
વૃક્ષાણ્સ્ચ પર્વતગતાઃ પવનેન પૂર્વં ક્ષિપ્તોઽર્ણવે ગિરિરુદાગમદસ્ય હેતોઃ । 7.2 ।

સ્યાલો હરસ્ય ગિરિપક્ષવિનાણ્સકાલે ક્ષિપ્ત્વાઽર્ણવે સ મરુતોર્વરિતાત્મપક્ષઃ ।
હૈમો ગિરિઃ પવનજસ્ય તુ વિશ્રમાર્થમુદ્ભિદ્ય વારિધિમવર્દ્ધદનેકસાનુઃ । 7.3 ।
નૈવાત્ર વિશ્રમણમૈચ્છત નિઃ શ્રમોઽસૌ નિઃ સીમપૌરુષગુણસ્ય કુતઃ શ્રમોઽસ્ય ।
આણ્સ્લિષ્ય પર્વતવરં સ દદર્શ ગચ્છન્ દેવૈસ્તુ નાગજનનીં પ્રહિતાં વરેણ । 7.4 ।
જિજ્ઞાસુભિર્નિજબલં તવ ભક્ષમેતુ યદ્યત્ ત્વમિચ્છસિ તદિત્યમરોદિતાયાઃ ।
આસ્યં પ્રવિશ્ય સપદિ પ્રવિનિઃ સૃતોઽસ્માદ્ દેવાનનન્દયદુત સ્વૃતમેષુ રક્ષન્ । 7.5 ।
દૃષ્ટ્વા સુરપ્રણયિતાં બલમસ્ય ચોગ્રં દેવાઃ પ્રતુષ્ટુવુરમું સુમનોભિવૃષ્ટ્યા ।
તૈરાદૃતઃ પુનરસૌ વિયતૈવ ગચ્છન્ છાયાગ્રહં પ્રતિદદર્શ ચ સિં હિકાખ્યમ્ । 7.6 ।
લઙ્કાવનાય સકલસ્ય ચ નિગ્રહેઽસ્યાઃ સામર્થ્યમપ્રતિહતં પ્રદદૌ વિધાતા ।
છાયામવાક્ષિપદસૌ પવનાત્મજસ્ય સોઽસ્યાઃ શરીરમનુવિશ્ય બિભેદ ચાઽશુ । 7.7 ।
નિસ્સીમમાત્મબલમિત્યનુદર્શયાનો હત્વૈવ તામપિ વિધાતૃવરાભિગુપ્તામ્ ।
લમ્બે સ લમ્બશિખરે નિપપાત લઙ્કાપ્રાકારરૂપકગિરાવથ સઞ્ચુકોચ । 7.8 ।
ભૂત્વા બિલાલ્ . અસમિતો નિશિ તાં પુરીં ચ પ્રાપ્સ્યન્ દદર્શ નિજરૂપવતીં સ લઙ્કામ્ ।
રુદ્ધોઽનયાઽશ્વથ વિજિત્ય ચ તાં સ્વમુષ્ટિપિષ્ટાં તયાઽનુમત એવ વિવેશ લઙ્કામ્ । 7.9 ।
માર્ગમાણો બહિશ્ચાન્તઃ સોઽશોકવનિકાતલ્ . એ ।
દદર્શ શિં શપાવૃક્ષમૂલસ્થિતરમાકૃતિમ્ । 7.10 ।
નરલોકવિડમ્બસ્ય જાનન્ રામસ્ય હૃદ્ગતમ્ ।
તસ્ય ચેષ્ટાનુસારેણ કૃત્વા ચેષ્ટાણ્સ્ચ સં વિદઃ ।
લ્વિઇઇ.ત્ આદૃક્ચેષ્ટાસમેતાયા અઙ્ગુલીયમદાત્ તતઃ । 7.11 ।
સીત્ આયા યાનિ ચૈવાઽસન્નાકૃતેસ્તાનિ સર્વશઃ ।
ભૂષણાનિ દ્વિધા ભૂત્વા તાન્યેવાઽસં સ્તથૈવ ચ । 7.12 ।
અથ ચૂલ્ . આમણિં દિવ્યં દાતું રામાય સા દદૌ ।
યદ્યપ્યેતન્ન પશ્યન્તિ નિશાચરગણાસ્તુ તે ।
દ્યુલોકચારિણઃ સર્વં પશ્યન્ત્યૃષય એવ ચ । 7.13 ।
તેષાં વિડમ્બનાયૈવ દૈત્યાનાં વઞ્ચનાય ચ ।
પશ્યતાં કલિમુખ્યાનાં વિડમ્બોઽયં કૃતો ભવેત્ । 7.14 ।
કૃત્વા કાર્યમિદં સર્વં વિશઙ્કઃ પવનાત્મજઃ ।
આત્માવિષ્કરણે ચિત્તં ચક્રે મતિમતાં વરઃ । 7.15 ।
અથ વનમખિલં તદ્ રાવણસ્યાવલુપ્ય ક્ષિતિરુહમિમમેકં વર્જયિત્વાઽશુ વીરઃ ।
રજનિચરવિનાણ્સં કાઙ્ક્ષમાણોઽતિવેલં મુહુરતિરવનાદી તોરણં ચાઽરુરોહ । 7.16 ।
અથાણ્સૃણોદ્ દશાનનઃ કપીન્દ્રચેષ્ટિતં પરમ્ ।
દિદેશ કિઙ્કરાન્ બહૂન્ કપિર્નિગૃહ્યતામિતિ । 7.17 ।
સમસ્તશો વિમૃત્યવો વરાદ્ધરસ્ય કિઙ્કરાઃ ।
સમાસદન્ મહાબલમ્ સુરાન્તરાત્મનોઽઙ્ગજમ્ । 7.18 ।
અણ્સીતિકોટિયૂથપં પુરસ્સરાષ્ટકાયુતમ્ ।
અનેકહેતિસઙ્કુલં કપીન્દ્રમાવૃણોદ્ બલમ્ । 7.19 ।
સમાવૃતસ્તથાઽયુધૈઃ સ તાડિતશ્ચ તૈર્ભૃશમ્ ।
ચકાર તાન્ સમસ્તશસ્તલ્ . અપ્રહારચૂર્ણિત્ આન્ । 7.20 ।
પુનશ્ચ મન્ત્રિપુત્રકાન્ સ રાવણપ્રચોદિતાન્ ।
મમર્દ સપ્ત પર્વતપ્રભાન્ વરાભિરક્ષિત્ આન્ । 7.21 ।

બલાગ્રગામિનસ્તથા સશર્વવાક્સુગર્વિતાન્ ।
નિહત્ય સર્વરક્ષસાં તૃતીયભાગમક્ષિણોત્ । 7.22 ।
લિx.અનૌપમં હરેર્બલં નિશમ્ય રાક્ષસાધિપઃ ।
કુમારમક્ષમાત્મનઃ સમં સુતં ન્યયોજયત્ । 7.23 ।
સ સર્વલોકસાક્ષિણઃ સુતં શરૈર્વવર્ષ હ।
શિતૈર્વરાસ્ત્રમન્ત્રિતૈર્ન ચૈનમભ્યચાલયત્ । 7.24 ।
સ મણ્ડમધ્યકાસુતં સમીક્ષ્ય રાવણોપમમ્ ।
તૃતીય એષ ચાં શકો બલસ્ય હીત્યચિન્તયત્ । 7.25 ।
નિધાર્ય એવ રાવણઃ સ રાઘવસ્ય નાન્યથા ।
યદીન્દ્રજિન્મયા હતો ન ચાસ્ય શક્તિરીક્ષ્યતે । 7.26 ।
અતસ્તયોઃ સમો મયા તૃતીય એષ હન્યતે ।
વિચાર્ય ચૈવમાણ્સુ તં પદોઃ પ્રગૃહ્ય પુપ્લુવે । 7.27 ।
સ ચક્રવદ્ ભ્રમાતુરં વિધાય રાવણાત્મજમ્ ।
અપોથયદ્ ધરાતલ્ . એ ક્ષણેન મારુતી તનુઃ । 7.28 ।
વિચૂર્ણિતે ધરાતલ્ . એ નિજે સુતે સ રાવણઃ ।
નિશમ્ય શોકતાપિતસ્તદગ્રજં સમાદિશત્ । 7.29 ।
અથેન્દ્રજિન્મહાણ્સરૈર્વરાસ્ત્રસમ્પ્રયોજિતૈઃ ।
તતક્ષ વાનરોત્તમં ન ચાણ્સકદ્ વિચાલને । 7.30 ।
અથાસ્ત્રમુત્તમં વિધેર્યુયોજ સર્વદુષ્ષહમ્ ।
સ તેન તાડિતો હરિર્વ્યચિન્તયન્નિરાકુલઃ । 7.31 ।
મયા વરા વિલઙ્ઘિતા હ્યનેકશઃ સ્વયમ્ભુવઃ ।
સ માનનીય એવ મે તતોઽત્ર માનયામ્યહમ્ । 7.32 ।
ઇમે ચ કુર્યુરત્ર કિં પ્રહૃષ્ટરક્ષસાં ગણાઃ ।
ઇતીહ લક્ષ્યમેવ મે સ રાવણણ્સ્ચ દૃશ્યતે । 7.33 ।
ઇદં સમીક્ષ્ય બદ્ધવત્ સ્થિતં કપીન્દ્રમાણ્સુ તે ।
લ્x.બબન્ધુરન્યપાણ્સકૈર્જગામ ચાસ્ત્રમસ્ય તત્ । 7.34 ।
અથ પ્રગૃહ્ય તં કપિં સમીપમાનયં શ્ચ તે ।
નિશાચરેશ્વરસ્ય તં સ પૃષ્ટવાં શ્ચ રાવણઃ । 7.35 ।
કપે કુતોઽસિ કસ્ય વા કિમર્થમીદૃશં કૃતમ્ ।
ઇતીરિતઃ સ ચાવદત્ પ્રણમ્ય રામમીશ્વરમ્ । 7.36 ।
અવૈહિ દૂતમાગતં દુરન્તવિક્રમસ્ય મામ્ ।
રઘૂત્તમસ્ય મારુતિં કુલક્ષયે તવેશ્વરમ્ । 7.37 ।
ન ચેત્ પ્રદાસ્યસિ ત્વરન્ રઘૂત્તમપ્રિયાં તદા ।
સપુત્રમિત્રબાન્ધવો વિનાણ્સમાણ્સુ યાસ્યસિ । 7.38 ।
ન રામબાણધારણે ક્ષમાઃ સુરેશ્વરા અપિ ।
વિરિઞ્ચિશર્વપૂર્વકાઃ કિમુ ત્વમલ્પસારકઃ । 7.39 ।
પ્રકોપિતસ્ય તસ્ય કઃ પુરસ્થિતૌ ક્ષમો ભવેત્ ।
સુરાસુરોરગાદિકે જગત્યચિન્ત્યકર્મણઃ । 7.40 ।
ઇતીરિતે વધોદ્યતં ન્યવારયદ્ વિભીષણઃ ।
સ પુચ્છદાહકર્મણિ ન્યયોજયન્નિશાચરાન્ । 7.41 ।

અથાસ્ય વસ્ત્રસઞ્ચયૈઃ પિધાય પુચ્છમગ્નયે ।
દદુર્દદાહ નાસ્ય તન્મરુત્સખો હુતાણ્સનઃ । 7.42 ।
મમર્ષ સર્વચેષ્ટિતં સ રક્ષસાં નિરામયઃ ।
બલોદ્ધતશ્ચ કૌતુકાત્ પ્રદગ્ધુમેવ તાં પુરીમ્ । 7.43 ।
દદાહ ચાખિલં પુરં સ્વપુચ્છગેન વહ્નિના ।
કૃતિસ્તુ વિશ્વકર્મણોઽપ્યદહ્યતાસ્ય તેજસા । 7.44 ।
સુવર્ણરત્નકારિતાં સ રાક્ષસોત્તમૈઃ સહ ।
પ્રદહ્ય સર્વશઃ પુરીં મુદાઽન્વિતો જગર્જ ચ । 7.45 ।
લ્xઇ.સ રાવણં સપુત્રકં તૃણોપમં વિધાય ચ ।
તયોઃ પ્રપશ્યતોઃ પુરં વિધાય ભસ્મસાદ્ યયૌ । 7.46 ।
વિલઙ્ઘ્ય ચાર્ણવં પુનઃ સ્વજાતિભિઃ પ્રપૂજિતઃ ।
પ્રભક્ષ્ય વાનરેશિતુર્મધુ પ્રભું સમેયિવાન્ । 7.47 ।
રામં સુરેશ્વરમગણ્યગુણાભિરામં સમ્પ્રાપ્ય સર્વકપિવીરવરૈઃ સમેતઃ ।
ચૂલ્ . આમણિં પવનજઃ પદયોર્નિધાય સર્વાઙ્ગકૈઃ પ્રણતિમસ્ય ચકાર ભક્ત્યા । 7.48 ।
રામોઽપિ નાન્યદનુદાતુમમુષ્ય યોગ્યમત્યન્તભક્તિપરમસ્ય વિલક્ષ્ય કિઞ્ચિત્ ।
સ્વાત્મપ્રદાનમધિકં પવનાત્મજસ્ય કુર્વન્ સમાણ્સ્લિષદમું પરમાભિતુષ્ટઃ । 7.49 ।
ઇતિ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે
શ્રીમહાભારતતાત્પર્યનિર્ણયે
શ્રીરામચરિતે હનૂમત્પ્રતિયાનં નૣઅમ સપ્તમોઽધ્યાયઃ
લ્xઇઇ.(હનૂમતિ શ્રીરામદયાદાનમ્)
અથ અષ્ટમોઽધ્યાયઃ
ઓં । શ્રુત્વા હનૂમદુદિતં કૃતમસ્ય સર્વં પ્રીતઃ પ્રયાણમભિરોચયતે સ રામઃ ।
આરુહ્ય વાયુસુતમઙ્ગદગેન યુક્તઃ સૌમિત્રિણા સરવિજઃ સહ સેનયાઽગાત્ । 8.1 ।
સમ્પ્રાપ્ય દક્ષિણમપાન્નિધિમત્ર દેવઃ શિશ્યે જગદ્ગુરુતમોઽપ્યવિચિન્ત્યશક્તિઃ ।
અગ્રે હિ માર્દવમનુપ્રથયન્ સ ધર્મં પન્થાનમર્થિતુમપામ્પતિતઃ પ્રતીતઃ । 8.2 ।
તત્રાઽજગામ સ વિભીષણનામધેયો રક્ષઃ પતેરવરજોઽપ્યથ રાવણેન ।
ભક્તોઽધિકં રઘુપતાવિતિ ધર્મનિષ્ઠસ્ત્યક્તો જગામ શરણં ચ રઘૂત્તમં તમ્ । 8.3 ।
બ્રહ્માત્મજેન રવિજેન બલપ્રણેત્રા નીલેન મૈન્દવિવિદાઙ્ગદતારપૂર્વૈઃ ।
સર્વૈશ્ચ શત્રુસદનાદુપયાત એષ ભ્રાતાઽસ્ય ન ગ્રહણયોગ્ય ઇતિ સ્થિરોક્તઃ । 8.4 ।
અત્રાઽહ રૂપમપરં બલદેવતાયા ગ્રાહ્યઃ સ એષ નિતરાં શરણં પ્રપન્નઃ ।
ભક્તશ્ચ રામપદયોર્વિનશિષ્ણુ રક્ષો વિજ્ઞાય રાજ્યમુપભોક્તુમિહાભિયાતઃ । 8.5 ।
ઇત્યુક્તવત્યથ હનૂમતિ દેવદેવઃ સઙ્ગૃહ્ય તદ્વચનમાહ યથૈવ પૂર્વમ્ ।
સુગ્રીવહેતુત ઇમં સ્થિરમાગ્રહીષ્યે પાદપ્રપન્નમિદમેવ સદા વ્રતં મે । 8.6 ।
સબ્રહ્મકાઃ સુરગણાઃ સહદૈત્યમર્ત્યાઃ સર્વે સમેત્ય ચ મદઙ્ગુલિચાલનેઽપિ ।
નેશા ભયં ન મમ રાત્રિચરાદમુષ્માચ્છુદ્ધસ્વભાવ ઇતિ ચૈનમહં વિજાને । 8.7 ।
ઇત્યુક્તવાક્ય ઉત તં સ્વજનં વિધાય રાજ્યેઽભ્યષેચયદપારસુસત્ત્વરાણ્સિઃ ।
મત્વા તૃણોપમમશેષસદન્તકં તં રક્ષઃ પતિં ત્વવરજસ્ય દદૌ સ લઙ્કામ્ । 8.8 ।
કલ્પાન્તમસ્ય નિશિચારિ પતિત્વપૂર્વમાયુઃ પ્રદાય નિજલોકગતિં તદન્તે ।
રાત્રિત્રયેઽપ્યનુપગામિનમીક્ષ્ય સોઽબ્ધિં ચુક્રોધ રક્તનયનાન્તમયુઞ્જદબ્ધૌ । 8.9 ।
સ ક્રોધદીપ્તનયનાન્તહતઃ પરસ્ય શોષં ક્ષણાદુપગતો દનુજાદિસત્ત્વૈઃ ।

"સિન્ધુઃ શિરસ્યર્હણં પરિગૃહ્ય રૂપી પાદારવિન્દમુપગમ્ય બભાષ એતત્"64 । 8.10 ।
64 ભા. પુ. 9.8.95
લ્xઇઇઇ."તં ત્વાં વયં જડધિયો ન વિદામ ભૂમન્ કૂટસ્થમાદિપુરુષં જગતામધીશમ્ ।
ત્વં સત્ત્વતઃ સુરગણાન્ રજસો" મનુષ્યાં સ્તાર્તીયતોઽસુરગણાનભિતસ્તથાઽસ્રાઃ
65 । 8.11 ।
"કામં પ્રયાહિ જહિ વિશ્રવસોઽવમેહં ત્રૈલોક્યરાવણમવાપ્નુહિ વીર પત્નીમ્ ।
બધ્નીહિ સેતુમિહ તે યશસો વિતત્યૈ ગાયન્તિ દિગ્વિજયિનો યમુપેત્ય ભૂપાઃ " 66 । 8.12 ।
ઇત્યુક્તવન્તમમુમાણ્સ્વનુગૃહ્ય બાણં તસ્મૈ ધૃતં દિતિસુતાત્મસુ ચાન્ત્યજેષુ ।
શાર્વાદ્ વરાદ્ વિગતમૃત્યુષુ દુર્જયેષુ નિઃ સઙ્ખ્યકેષ્વમુચદાણ્સુ દદાહ સર્વાન્ । 8.13 ।
કૃત્વેરિણં તદથ મૂલફલાનિ ચાત્ર સમ્યગ્ વિધાય ભવશત્રુરમોઘચેષ્ટઃ ।
બદ્ધું દિદેશ સુરવર્ધકિણોઽવતારં તજ્જં નલ્ . અં હરિવરાનપરાં શ્ચ સેતુમ્ । 8.14 ।
બધ્વોદધૌ રઘુપતિર્વિવિધાદ્રિકૂટૈઃ સેતું કપીન્દ્રકરકમ્પિતભૂરુહાઙ્ગૈઃ ।
સુગ્રીવનીલહનુમત્પ્રમુખૈરનીકૈર્લઽ ન્કાં વિભીષણદૃશાઽવિશદાણ્સુ દગ્ધામ્ । 8.15 ।
પ્રાપ્તં નિશામ્ય પરમં ભુવનૈકસારં નિઃ સીમપૌરુષમનન્તમસૌ દશાસ્યઃ ।
ત્રાસાદ્ વિષણ્ણહૃદયો નિતરાં બભૂવ કર્તવ્યકર્મવિષયે ચ વિમૂઢચેતાઃ । 8.16 ।
પ્રસ્થાપ્ય વાલિસુતમેવ ચ રાજનીત્યૈ રામસ્તદુક્તવચનેઽપ્યમુનાઽગૃહીતે ।
દ્વારો રુરોધ સ ચતસ્ર ઉદીર્ણસૈન્યો રક્ષઃ પતેઃ પુર ઉદારગુણઃ પરેશઃ । 8.17 ।
દ્વારાં નિરોધસમયે સ દિદેશ પુત્રં વારામ્પતેર્દિશિ સુરેશ્વરશત્રુમુગ્રમ્ ।
પ્રાચ્યાં પ્રહસ્તમદિશદ્ દિશિ વજ્રદં ષ્ટ્રં પ્રેતાધિપસ્ય શશિનઃ સ્વયમેવ ચાગાત્ । 8.18 ।
વિજ્ઞાય તત્ સ ભગવાન્ હનુમન્તમેવ દેવેન્દ્રશત્રુવિજયાય દિદેશ ચાઽશુ ।
નીલં પ્રહસ્તનિધનાય ચ વજ્રદં ષ્ટ્રં હન્તું સુરેન્દ્રસુતસૂનુમથાઽદિદેશ । 8.19 ।
મધ્યે હરીશ્વરમધિજ્યધનુર્નિયુજ્ય યસ્યાં સ રાક્ષસપતિર્દિશમેવ તાં હિ ।
ઉદ્દિશ્ય સં સ્થિત ઉપાત્તશરઃ સખડ્ગો દેદીપ્યમાનવપુરુત્તમપૂરુષોઽસૌ । 8.20 ।
વિદ્રાવિતો હનુમતેન્દ્રજિદાણ્સુ હસ્તં તસ્ય પ્રપન્ન ઇવ વીર્યમમુષ્ય જાનન્ ।
નીલો વિભીષણ ઉભૌ શિલયા ચશક્ત્યા સઞ્ચક્રતુર્યમવશં ગમિતં પ્રહસ્તમ્ । 8.21 ।
65 ભા. પુ. 9.8.96
66 ભા. પુ. 9.8.97
લ્xઇવ્.નીલસ્ય નૈવ વશમેતિ સ ઇત્યમોઘશક્ત્યા વિભીષણ ઇમં પ્રજહાર સાકમ્ ।
તસ્મિન્ હતેઽઙ્ગદ ઉપેત્ય જઘાન વજ્રદં ષ્ટ્રં નિપાત્ય ભુવિ શીર્ષમમુષ્ય મૃદ્ગન્ । 8.22 ।
સર્વેષુ તેષુ નિહતેષુ દિદેશ ધૂમ્રનેત્રં સ રાક્ષસપતિઃ સ ચ પશ્ચિમેન ।
દ્વારેણ મારુતસુતં સમુપેત્ય દગ્ધો ગુપ્તોઽપિ શૂલિવચનેન દુરન્તશક્તિમ્ । 8.23 ।
અકમ્પનોઽપિ રાક્ષસો નિશાચરેશચોદિતઃ ।
ઉમાપતેર્વરોદ્ધતઃ ક્ષણાદ્ધતો હનૂમતા । 8.24 ।
અથાસ્ત્રસમ્પ્રદીપિતૈઃ સમસ્તશો મહોલ્મુકૈઃ ।
રઘુપ્રવીરચોદિતાઃ પુરં નિશિ સ્વદાહયન્ । 8.25 ।
તતસ્તૌ નિકુમ્ભોઽથ કુમ્ભશ્ચ કોપાત્ પ્રદિષ્ટૌ દશાસ્યેન કુમ્ભશ્રુતેર્હિ ।
સુતૌ સુપ્રહૃષ્ટૌ રણાયાભિયાતૌ કપીં સ્તાન્ બહિઃ સર્વશો યાતયિત્વા । 8.26 ।
સ કુમ્ભો વિધાતુઃ સુતં ત્ આરનીલૌ નલ્ . અં ચાણ્સ્વિપુત્રૌ જિગાયાઙ્ગદં ચ ।
સુયુદ્ધં ચ કૃત્વા દિનેશાત્મજેન પ્રણીતો યમસ્યાઽશુ લોકં સુપાપઃ । 8.27 ।
તતો નિકુમ્ભોઽદ્રિવરપ્રદારણં મહાન્તમુગ્રં પરિઘં પ્રગૃહ્ય ।

સસાર સૂર્યાત્મજમાણ્સુ ભીતઃ સ પુપ્લુવે પશ્ચિમતો ધનુઃ શતમ્ । 8.28 ।
તં ભ્રામયત્યાણ્સુ ભુજેન વીરે ભ્રાન્તા દિશો દ્યૌશ્ચ સચન્દ્રસૂર્યા ।
સુરાણ્સ્ચ તસ્યોરુબલં વરં ચ શર્વોદ્ભવં વીક્ષ્ય વિષેદુરીષત્ । 8.29 ।
અનન્યસાધ્યં તમથો નિરીક્ષ્ય સમુત્પપાતાઽશુ પુરોઽસ્ય મારુતિઃ ।
પ્રકાણ્સબાહ્વન્તર આહ ચૈનં કિમેભિરત્ર પ્રહરાઽયુધં તે । 8.30 ।
ઇતીરિતસ્તેન સ રાક્ષસોત્તમો વરાદમોઘં પ્રજહાર વક્ષસિ ।
વિચૂર્ણિતોઽસૌ તદુરસ્યભેદ્યે યથૈવ વજ્રો વિપતૌ વૃથાઽભવત્ । 8.31 ।
વિચૂર્ણિતે નિજાયુધે નિકુમ્ભ એત્ય મારુતિમ્ ।
પ્રગૃહ્ય ચાત્મનોઽં સકે નિધાય જગ્મિવાન્ દ્રુતમ્ । 8.32 ।
પ્રગૃહ્ય કણ્ઠમસ્ય સ પ્રધાનમારુતાત્મજઃ ।
સ્વમાણ્સુ મોચયં સ્તતો ન્યપાતયદ્ ધરાતલ્ . એ । 8.33 ।
લ્xવ્.ચકાર તં રણાત્મકે મખે રમેશદૈવતે ।
પશું પ્રભઞ્જનાત્મજો વિનેદુરત્ર દેવતાઃ । 8.34 ।
સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ શકુનિર્દેવતાપનઃ ।
વિદ્યુજ્જિહ્વઃ પ્રમાથી ચશુકસારણસં યુતાઃ । 8.35 ।
રાવણપ્રેરિતાઃ સર્વાન્ મથન્તઃ કપિકુઞ્જરાન્ ।
અવધ્યા બ્રહ્મવરતો નિહતા રામસાયકૈઃ । 8.36 ।
યુદ્ધોન્મત્તશ્ચ મત્તશ્ચ દેવાન્તકનરાન્તકૌ ।
ત્રિશિરા અતિકાયશ્ચ નિર્યયૂ રાવણાજ્ઞયા । 8.37 ।
નરાન્તકો રાવણજો હયવર્યોપરિ સ્થિતઃ ।
અભીઃ સસાર સમરે પ્રાસોદ્યતકરો હરીન્ । 8.38 ।
તં દહન્તમનીકાનિ યુવરાજોઽઙ્ગદો બલી ।
ઉત્પપાત નિરીક્ષ્યાઽશુ સમદર્શયદપ્યુરઃ । 8.39 ।
તસ્યોરસિ પ્રાસવરં પ્રજહાર સ રાક્ષસઃ ।
દ્વિધા સમભવત્ તત્તુ વાલિપુત્રસ્ય તેજસા । 8.40 ।
અથાસ્ય હયમાણ્સ્વેવ નિજઘાન મુખે કપિઃ ।
પેતતુશ્ચાક્ષિણી તસ્ય સ પપાત મમાર ચ । 8.41 ।
સ ખડ્ગવરમાદાય પ્રસસાર રણે કપિમ્ ।
આચ્છિદ્ય ખડ્ગમસ્યૈવ નિહતો વાલિસૂનુના । 8.42 ।
ગન્ધર્વકન્યકાસૂતે નિહતે રાવણાત્મજે ।
આજગામાગ્રજસ્તસ્ય સોદર્યો દેવતાન્તકઃ । 8.43 ।
તસ્યાઽપતત એવાઽશુ શરવર્ષપ્રતાપિતાઃ ।
પ્રદુદ્રુવુર્ભયાત્ સર્વે કપયો જામ્બવન્મુખાઃ । 8.44 ।
સ શરં તરસાઽદાય રવિપુત્રાયુધોપમમ્ ।
લ્xવિ.અઙ્ગદં પ્રજહારોરસ્યપતત્ સ મુમોહ ચ । 8.45 ।
અથ તિગ્માં શુતનયઃ શૈલં પ્રચલપાદપમ્ ।
અભિદુદ્રાવ સઙ્ગૃહ્ય ચિક્ષેપ ચ નિશાચરે । 8.46 ।
તમાપતન્તમાલક્ષ્ય દૂરાચ્છરવિદારિતમ્ ।
સુરાન્તકશ્ચકારાઽશુ દધાર ચ પરં શરમ્ । 8.47 ।
સ તમાકર્ણમાકૃષ્ય યમદણ્ડોપમં શરમ્ ।

અવિદ્ધ્યદ્ધૃદયે રાજ્ઞઃ કપીનાં સ પપાત હ । 8.48 ।
બલમપ્રતિમં વીક્ષ્ય સુરશત્રોસ્તુ મારુતિઃ ।
આહ્વયામાસ યુદ્ધાય કેશવઃ કૈટભં યથા । 8.49 ।
તમાપતન્તમાલોક્ય રથં સહયસારથિમ્ ।
ચૂર્ણયિત્વા ધનુશ્ચાસ્ય સમાચ્છિદ્ય બભઞ્જ હ । 8.50 ।
અથ ખડ્ગં સમાદાય પુર આપતતો રિપોઃ ।
હરિઃ પ્રગૃહ્ય કેશેષુ પાતયિત્વૈનમાહવે ।
શિરો મમર્દ તરસા પવમાનાત્મજઃ પદા । 8.51 ।
વરદાનાદવધ્યં તં નિહત્ય પવનાત્મજઃ ।
સમીડિતઃ સુરવરૈઃ પ્લવગૈર્વીક્ષિતો મુદા । 8.52 ।
વિદ્રાવિતાખિલકપિં વરાત્ ત્રિશિરસં વિભોઃ ।
ભઙ્ક્ત્વા રથં ધનુઃ ખડ્ગમાચ્છિદ્યાણ્સિરસં વ્યધાત્ । 8.53 ।
યુદ્ધોન્મત્તશ્ચ મત્તશ્ચ પાર્વતીવરદર્પિતૌ ।
પ્રમથન્તૌ કપીન્ સર્વાન્ હતૌ મારુતિમુષ્ટિના । 8.54 ।
તતોઽતિકાયોઽતિરથો રથેન સ્વયમ્ભુદત્તેન હરીન્ પ્રમૃદ્ગન્ ।
ચચાર કાલાનલસન્નિકાણ્સો ગન્ધર્વિકાયાં જનિતો દશાસ્યાત્ । 8.55 ।
બૃહત્તનુઃ કુમ્ભવદેવ કર્ણાવસ્યેત્યતો નામ ચ કુમ્ભકર્ણઃ ।
ઇત્યસ્ય સોઽર્કાત્મજપૂર્વકાન્ કપીન્ જિગાય રામં સહસાઽભ્યધાવત્ । 8.56 ।
લ્xવિઇ.તમાપતન્તં શરવર્ષધારં મહાઘનાભં સ્તનયિત્નુઘોષમ્ ।
નિવારયામાસ યથા સમીરઃ સૌમિત્રિરાત્તેષ્વસનઃ શરૌઘૈઃ । 8.57 ।
વવર્ષતુસ્તાવતિમાત્રવીર્યૌ શરાન્ સુરેશાણ્સનિતુલ્યવેગાન્ ।
તમોમયં ચક્રતુરન્તરિક્ષં સ્વશિક્ષયા ક્ષિપ્રતમાસ્તબાણૈઃ । 8.58 ।
શરૈઃ શરાનસ્ય નિવાર્ય વીરઃ સૌમિત્રિરસ્ત્રાણિ મહાસ્ત્રજાલૈઃ ।
ચિચ્છેદ બાહૂ ણ્સિરસા સહૈવ ચતુર્ભુજોઽભૂત્ સ પુનર્દ્વિશીર્ષઃ । 8.59 ।
છિન્નેષુ તેષુ દ્વિગુણાસ્યબાહુઃ પુનઃ પુનઃ સોઽથ બભૂવ વીરઃ ।
ઉવાચ સૌમિત્રિમથાન્તરાત્મા સમસ્તલોકસ્ય મરુદ્ વિષણ્ણમ્ । 8.60 ।
બ્રહ્માસ્ત્રતોઽન્યેન ન વધ્ય એષ વરાદ્ વિધાતુઃ સુમુખેત્યદૃશ્યઃ ।
રક્ષઃ સુતસ્યાણ્સ્રવણીયમિત્થમુક્ત્વા સમીરોઽરુહદન્તરિક્ષમ્ । 8.61 ।
અથાનુજો દેવતમસ્ય સોઽસ્ત્રં બ્રાહ્મં તનૂજે દશકન્ધરસ્ય ।
મુમોચ દગ્ધઃ સરથાણ્સ્વસૂતસ્તેનાતિકાયઃ પ્રવરોઽસ્ત્રવિત્સુ । 8.62 ।
હતેષુ પુત્રેષુ સરાક્ષસેશઃ સ્વયં પ્રયાણં સમરાર્થમૈચ્છત્ ।
સજ્જીભવત્યેવ નિશાચરેશે ખરાત્મજઃ પ્રાહ ધનુર્ધરોત્તમઃ । 8.63 ।
નિયુઙ્ક્ષ્વ માં મે પિતુરન્તકસ્ય વધાય રાજન્ સહલક્ષ્મણં તમ્ ।
કપિપ્રવીરાં શ્ચ નિહત્ય સર્વાન્ પ્રતોષયે ત્વામહમદ્ય સુષ્ઠુ । 8.64 ।
ઇતીરિતેઽનેન નિયોજિતઃ સ જગામ વીરો મકરાક્ષનામા ।
વિધૂય સર્વાં શ્ચ હરિપ્રવીરાન્ સહાઙ્ગદાન્ સૂર્યસુતેન સાકમ્ । 8.65 ।
અચિન્તયન્ લક્ષ્મણબાણસઙ્ઘાનવજ્ઞયા રામમથાઽહ્વયદ્ રણે ।
ઉવાચ રામં રજનીચરોઽસૌ હતો જનસ્થાનગતઃ પિતા ત્વયા । 8.66 ।
કેનાપ્યુપાયેન ધનુર્ધરાણાં વરઃ ફલં તસ્ય દદામિ તેઽદ્ય ।
ઇતિ બ્રુવાણઃ સ સરોજયોનેર્વરાદવધ્યોઽમુચદસ્ત્રસઙ્ઘાન્ । 8.67 ।

પ્રહસ્ય રામોઽસ્ય નિવાર્ય ચાસ્ત્રૈરસ્ત્રાણ્યમેયોઽશનિસન્નિભેન ।
લ્xવિઇઇ.શિરઃ શરેણોત્તમકુણ્ડલોજ્જ્વલં ખરાત્મજસ્યાથ સમુન્મમાથ । 8.68 ।
વિદુદ્રુવુસ્તસ્ય તુ યેઽનુયાયિનઃ કપિપ્રવીરૈર્નિહતાવશેષિત્ આઃ ।
યથૈવ ધૂમ્રાક્ષમુખેષુ પૂર્વં હતેષુ પૃથ્વીરુહશૈલધારિભિઃ । 8.69 ।
તતઃ સ સજ્જીકૃતમાત્તધન્વા રથં સમાસ્થાય નિશાચરેશ્વરઃ ।
વૃતઃ સહસ્રાયુતકોટ્યનીકપૈર્નિશાચરૈરાણ્સુ યયૌ રણાય । 8.70 ।
બલૈસ્તુ તસ્યાથ બલં કપીનાં નૈકપ્રકારાયુધપૂગભગ્નમ્ ।
દિશઃ પ્રદુદ્રાવ હરીન્દ્રમુખ્યાઃ સમાર્દયન્નાણ્સુ નિશાચરાં સ્તદા । 8.71 ।
ગજો ગવાક્ષો ગવયો વૃષણ્સ્ચ સગન્ધમાદા ધનદેન જાતાઃ ।
પ્રાણાદયઃ પઞ્ચ મરુત્પ્રવીરાઃ સ કત્થનો વિત્તપતિશ્ચ જઘ્નુઃ । 8.72 ।
શરૈસ્તુ તાન્ ષડ્ભિરમોઘવેગૈર્નિપાતયામાસ દશાનનો દ્રાક્ ।
અથાણ્સ્વિપુત્રૌ ચ સજામ્બવન્તૌ પ્રજહ્રતુઃ શૈલવરૈસ્ત્રિભિસ્તમ્ । 8.73 ।
ગિરીન્ વિદાર્યાઽશુ શરૈરથાન્યાઞ્છરાન્ દશાસ્યોઽમુચદાણ્સુ તેષુ ।
એકૈકમેભિર્વિનિપાતિત્ આસ્તે સસાર તં શક્રસુતાત્મજોઽથ । 8.74 ।
શિલાં સમાદાય તમાપતન્તં વિભેદ રક્ષો હૃદયે શરેણ ।
દૃઢાહતઃ સોઽપ્યગમદ્ ધરાતલ્ . અં રવેઃ સુતોઽથૈનમભિપ્રજગ્મિવાન્ । 8.75 ।
તદ્ધસ્તગં ભૂરુહમાણ્સુ બાણૈર્દશાનનઃ ખણ્ડણ્સ એવ કૃત્વા ।
ગ્રીવાપ્રદેશેઽસ્ય મુમોચ બાણં ભૃશાહતઃ સોઽપિ પપાત ભૂમૌ । 8.76 ।
અથો હનૂમાનુરગેન્દ્રભોગસમં સ્વબાહું ભૃશમુન્નમય્ય ।
તતાડ વક્ષસ્યધિપં તુ રક્ષસાં મુખૈઃ સ રક્તં પ્રવમન્ પપાત । 8.77 ।
સ લબ્ધસઞ્જ્ઞઃ પ્રશશં સ મારુતિં ત્વયા સમો નાસ્તિ પુમાન્ હિ કશ્ચિત્ ।
કઃ પ્રાપયેદન્ય ઇમાં દશાં મામિતીરિતો મારુતિરાહ તં પુનઃ । 8.78 ।
અત્યલ્પમેતદ્ યદુપાત્તજીવિતઃ પુનસ્ત્વમિત્યુક્ત ઉવાચ રાવણઃ ।
ગૃહાણ મત્તોઽપિ સમુદ્યતં ત્વં મુષ્ટિપ્રહારં ત્વિતિ તં પુપોથ । 8.79 ।
લ્xઇx.કિઞ્ચિત્ પ્રહારેણ તુ વિહ્વલાઙ્ગવત્ સ્થિતે હિ તસ્મિન્નિદમન્તરં મમ ।
ઇત્યગ્નિસૂનું પ્રયયૌ સ રાવણો નિવારિતો મારુતિનાઽપિ વાચા । 8.80 ।
તમાપતન્તં પ્રસમીક્ષ્ય નીલો ધનુર્ધ્વજાગ્રાણ્સ્વરથેષુ તસ્ય ।
ચચાર મૂર્ધસ્વપિ ચઞ્ચલોઽલં જલ્ . ઈકૃતસ્તેન સ રાવણોઽપિ । 8.81 ।
સ ક્ષિપ્રમાદાય હુતાણ્સનાસ્ત્રં મુમોચ નીલે રજનીચરેશઃ ।
સ તેન ભૂમૌ પતિતો નચૈનં દદાહ વહ્નિઃ સ્વતનુર્યતોઽસૌ । 8.82 ।
તતો યયૌ રાઘવમેવ રાવણો નિવારયામાસ તમાણ્સુ લક્ષ્મણઃ ।
તતક્ષતુસ્તાવધિકૌ ધનુર્ભૃત્ આં શરૈઃ શરીરાવરણાવદારણૈઃ । 8.83 ।
નિવારિતસ્તેન સ રાવણો ભૃશં રુષાઽન્વિતો બાણમમોઘમુગ્રમ્ ।
સ્વયમ્ભુદત્તં પ્રવિકૃષ્ય ચાઽશુ લલાટમધ્યે પ્રમુમોચ તસ્ય । 8.84 ।
ભૃશાહતસ્તેન મુમોહ લક્ષ્મણો રથાદવપ્લુત્ય દશાનનોઽપિ ।
ક્ષણાદભિદ્રુત્ય બલાત્ પ્રગૃહ્ય સ્વબાહુભિર્નેતુમિમં સમૈચ્છત્ । 8.85 ।
સમ્પ્રાપ્ય સઞ્જ્ઞાં સ સુવિહ્વલોઽપિ સસ્માર રૂપં નિજમેવ લક્ષ્મણઃ ।
શેષં હરેરં શયુતં નચાસ્ય સ ચાલનાયાપિ શશાક રાવણઃ । 8.86 ।
બલાત્ સ્વદોર્ભિઃ પ્રતિગૃહ્ય ચાખિલૈર્યદા સવીરં પ્રચકર્ષ રાવણઃ ।
ચચાલ પૃથ્વી સહમેરુમન્દરા સસાગરા નૈવ ચચાલ લક્ષ્મણઃ । 8.87 ।