મહાભારતતાત્પર્યનિર્ણય · ભાગ 201220

ચ્ચ્ચ્xલ્વિઇ.પુનશ્ચ કુન્તીગૃહમેત્ય કૃષ્ણસ્તયોદ્યોગં ધર્મસુતસ્ય શિષ્ટમ્ ।
શ્રુત્વા યયૌ સૂર્યજમાત્મયાને નિધાય તસ્યાવદદાત્મજન્મ । 24.76 ।
આયાહિ પાણ્ડૂનિતિ તદ્વચઃ સ નૈવાકરોન્માનિતો ધાર્તરાષ્ટ્રૈઃ ।
સં સ્થાપ્ય તં ભગવાન્ દ્રૌણયે ચ રહોઽવદન્મિત્રભાવં પૃથાજૈઃ । 24.77 ।
યાવત્ પિતુર્મરણં સોઽપિ મૈત્રીં વવ્રે પાર્થૈસ્તં ચ વિસૃજ્ય કૃષ્ણઃ ।
યયૌ કુરૂન્ પૂર્વમેવોદ્વિસૃજ્ય પૃથાસુતાનાં સ સકાણ્સમીશઃ । 24.78 ।
સમ્પ્રાર્થિતઃ પૃથયા ચૈવ કર્ણઃ પાર્થૈર્યોગં યાહિ સૂનુર્મમાસિ ।
તેનાપ્યુક્તા વાસવિના વિનાઽહં હન્યાં સુતાં સ્તે ન કથઞ્ચનેતિ । 24.79 ।
તતો યયુઃ કૌરવાઃ પાણ્ડવાણ્સ્ચ કુરુક્ષેત્રં યોદ્ધુકામાઃ સકૃષ્ણાઃ ।
ચક્રુશ્ચ તે શિબિરાણ્યત્ર સર્વે શુભે દેશે પાણ્ડવાઃ કૃષ્ણબુદ્ધ્યા । 24.80 ।
ઇતિ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે
શ્રીમહાભારતતાત્પર્યનિર્ણયે
યુદ્ધોદ્યોગો નામ ચતુર્વિં શોઽધ્યાયઃ
ચ્ચ્ચ્xલ્વિઇઇ.(ભીષ્મપાતઃ )
અથ પઞ્ચવિં શોઽધ્યાયઃ
ઓં । તે સેને સમરારમ્ભે સમેતે સાગરોપમે ।
ભીમભીષ્મમુખે વીક્ષ્ય પ્રાહ વાસવિરચ્યુતમ્ । 25.1 ।
"સેનયોરુભયોર્મધ્યે રથં સ્થાપય મેઽચ્યુત" 77 । ઇત્યુક્તઃ સ તથા ચક્રે પાર્થઃ પશ્યં શ્ચ
બાન્ધવાન્ ।
વિસસર્જ ધનુઃ પાપાણ્સઙ્કી તત્રાઽહ માધવઃ । 25.2 ।
સ્વધર્મો દુષ્ટદમનં ધર્મજ્ઞાનાનુપાલનમ્ ।
ક્ષત્રિયસ્ય તમુત્સૃજ્ય નિન્દિતો યાત્યધો ધ્રુવમ્ । 25.3 ।
"યતઃ પ્રવૃત્તિર્ભૂતાનાં યેન સર્વમિદં તતમ્ ।
સ્વકર્મણા તમભ્યર્ચ્ય સિદ્ધિં વિન્દતિ માનવઃ " 78 । 25.4 ।
નચ શોકસ્ત્વયા કાર્યો બન્ધૂનાં નિધનેક્ષયા ।
દેહસ્ય સર્વથા નાણ્સાદનાણ્સાચ્ચેતનસ્ય ચ । 25.5 ।
સૃષ્ટિસ્થિત્યપ્યયાજ્ઞાનબન્ધમોક્ષપ્રવૃત્તયઃ ।
પ્રકાણ્સનિયમૌ ચૈવ બ્રહ્મેશાદિક્ષરસ્ય ચ ।
અક્ષરપ્રકૃતેઃ સન્તો મત્ત એવ નચાન્યતઃ । 25.6 ।
ન મે કુતશ્ચિત્ સર્ગાદ્યાઃ સ્વાતન્ત્ર્યાદ્ ગુણપૂર્તિતઃ ।
અતઃ સમાધિકાભાવાન્મમ મદ્વશમેવ ચ । 25.7 ।
જ્ ઞાત્વૈષાં નિધનાદ્યં ચ જીવાદેરસ્વતન્ત્રતામ્ ।
અસ્વાતન્ત્ર્યાન્નિવૃત્તૌ ચ મામનુસ્મર યુદ્ધ્ય ચ । 25.8 ।
"યે તુ સર્વાણિ કર્માણિ મયિ સં ન્યસ્ય મત્પરાઃ ।
અનન્યેનૈવ યોગેન માં ધ્યાયન્ત ઉપાસતે । 25.9 ।
તેષામહં સમુદ્ધર્તા મૃત્યુસં સારસાગરાત્ ।
77 ભ. ગી. 1.21
78 ભ. ગી. 18.46
ચ્ચ્ચ્xલિx.ભવામિ નચિરાત્ પાર્થ મય્યાવેશિતચેતસામ્" 79 । 25.10 ।
"મયા તતમિદં સર્વં જગદવ્યક્તમૂર્તિના ।

મત્સ્થાનિ સર્વભૂતાનિ નચાહં તેષ્વવસ્થિતઃ " 80 । 25.11 ।
સુપૂર્ણસત્સર્વગુણદેહોઽહં સર્વદા પ્રભુઃ ।
અસ્પૃષ્ટાખિલદોષૈકનિત્યસત્તનુરવ્યયઃ ।
ઇત્યુક્તો વાસવિઃ પ્રાહ વ્યાપ્તં તે દર્શયેશ મે । 25.12 ।
અથ દિવ્યદૃશં તસ્ય દત્વા વ્યાપ્તં નિજં વપુઃ ।
દેશતઃ કાલતશ્ચૈવ પૂર્ણં સર્વગુણૈઃ સદા ।
દર્શયામાસ ભગવાન્ યાવત્યર્જુનયોગ્યતા । 25.13 ।
તત્પ્રાર્થિતઃ પુનઃ કૃષ્ણસ્તદ્ રૂપં લોકમાનતઃ ।
પૂર્વવદ્ દર્શયામાસ પુનશ્ચૈનમશિક્ષયત્ । 25.14 ।
જ્ ઞાનજ્ઞેયપ્રકૃત્યાદિ જ્ઞાપયન્ પુરુષોત્તમઃ ।
તેનાનુશિષ્ટઃ પાર્થસ્તુ સશરં ધનુરાદદે । 25.15 ।
અથ વ્યૂઢેષ્વનીકેષુ નદન્ વાયુસુતોઽભ્યયાત્ ।
સમિતિં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં તે તં સર્વેઽભ્યવારયન્ ।
સસૃજુઃ શરવૃષ્ટિં ચ ભીમસેનસ્ય મૂર્દ્ધનિ । 25.16 ।
ક્ષિપ્રં નૈવ પ્રહર્તવ્યં જ્ ઞાતિષુ પ્રહરત્સ્વપિ ।
ઇત્યેવાપ્રહરત્યસ્મિન્ શત્રુભિઃ શરવિક્ષતે । 25.17 ।
અમુચન્ ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ ણ્સસ્ત્રવૃષ્ટિં દુરાસદામ્ ।
સૌભદ્રપ્રમુખા વીરાઃ સર્વે પાણ્ડુસુતાત્મજાઃ । 25.18 ।
અપીડયં સ્તાઞ્છસ્ત્રૌઘૈર્ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સમન્તતઃ ।
રરક્ષ તાન્ વાયુસુતો વિસૃજઞ્છરસઞ્ચયાન્ । 25.19 ।
તત્ર ભીમશરૈર્નુન્ના ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સમન્તતઃ ।
79 ભ. ગી. 12.6-7
80 ભ. ગી. 9.4
ચ્ચ્ચ્લ્.ભગ્નાસ્તાનથ ગાઙ્ગેયો દિવ્યાસ્ત્રવિદધારયત્ । 25.20 ।
અથ દ્વન્દ્વાનિ યુદ્ધાનિ બભૂવુર્વિજિગીષતામ્ ।
દ્રોણપાર્ષતયોશ્ચૈવ શૈનેયકૃતવર્મણોઃ । 25.21 ।
દુઃ શાસનેન વીરસ્ય માદ્રેયસ્ય યવીયસઃ ।
નકુલસ્ય વિકર્ણસ્ય કાર્ષ્ણેયૈર્દુર્મુખાદિનામ્ । 25.22 ।
વૃત્તે દ્વન્દ્વમહાયુદ્ધે તત્ર ધર્મજપક્ષગાઃ ।
જિતા વિનૈવ શૈનેયં સોઽજયદ્ધૃદિકાત્મજમ્ । 25.23 ।
અથ ભીષ્મદ્રોણમુખૈર્ભગદત્તાદિભિસ્તથા ।
વિદ્રાપ્યમાણં સ્વબલં સ્થાપયામાસ મારુતિઃ । 25.24 ।
દ્રોણં ચ ભગદત્તં ચ કૃપં દુર્યોધનં તથા ।
કેવલં બાહુવીર્યેણ વ્યજયદ્ ભીમવિક્રમઃ ।
હત્વોત્તરં મદ્રરાજો વ્યદ્રાવયદનીકિનીમ્ । 25.25 ।
અથ ભીષ્મમુદીર્ણાસ્ત્રં દ્રાવયન્તં વરૂથિનીમ્ ।
સસૌમદત્તિં સૌભદ્રસહાયોઽર્જુન આસદત્ । 25.26 ।
સૌભદ્રં તત્ર વિક્રાન્તમતીત્ય દ્યુસરિત્સુતઃ ।
દ્રાવયામાસ પાઞ્ચાલાન્ પશ્યતઃ સવ્યસાચિનઃ । 25.27 ।
તસ્ય વિક્રમમાલક્ષ્ય પાર્થં તદ્ગૌરવાનુગમ્ ।

દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરો રાજા ક્રુદ્ધઃ સેનામપાહરત્ । 25.28 ।
રાત્રૌ યુધિષ્ઠિરશ્ચિન્તામાપ્ય પાર્થં વ્યગર્હયત્ ।
સ કૃષ્ણાદ્યૈઃ સાન્ત્વિતશ્ચ પુનર્યુદ્ધાય નિર્યયૌ । 25.29 ।
એવં ભીષ્મો દશાહાનિ સેનાપત્યં ચકાર હ ।
કૃત્વાઽપિ પાણ્ડવૈર્યુદ્ધં તત્ કર્તુમકૃતોપમમ્ । 25.30 ।
કર્ણોઽર્દ્ધરથ ઇત્યુક્ત્વા તાવદ્ યુદ્ધાત્ પ્રયાપિતઃ ।
યાવત્ ત્વં યોત્સ્યસે તાવન્ન યોત્સ્યામીતિ નિર્ગતે । 25.31 ।
ચ્ચ્ચ્લિ.કર્ણેઽયુતરથાનાં સ નિત્યશો વધમાહવે ।
પ્રતિજજ્ઞેઽકરોત્ તચ્ચ પુનશ્ચાસ્ત્રવિદાં વરઃ । 25.32 ।
સુસમર્થાવપિ વધે તસ્ય ભીમધનઞ્જયૌ ।
સ્નેહેન યન્ત્રિતૌ તસ્ય ગૌરવાચ્ચાન્વવર્તતામ્ । 25.33 ।
બભૂવુસ્તત્ર યુદ્ધાનિ ચિત્રાણિ સુબહૂનિ ચ ।
ત્ આન્યમ્બરે વિમાનસ્થા બ્રહ્મરુદ્રપુરસ્સરાઃ ।
અપશ્યન્ દેવતાઃ સર્વા ગન્ધર્વાપ્સરસોઽસુરાઃ । 25.34 ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહેષ્વાસઃ પ્રતિવ્યૂહ્યાઽપગાસુતમ્ ।
ચક્રે યુદ્ધાનિ સુબહૂન્યજેયઃ શત્રુભી રણે । 25.35 ।
તત્રોદ્દધાર કૃષ્ણોઽપિ ફલ્ગુનં મૃદુયોધિનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા ચક્રં તથોદ્યમ્ય બાહું ભીષ્માય જગ્મિવાન્ । 25.36 ।
તેન સ્તુતો ગૃહીતશ્ચ ફલ્ગુનેન પ્રણમ્ય ચ ।
પ્રાર્થિતો રથમારૂઢઃ પુનઃ શઙ્ખમપૂરયત્ । 25.37 ।
તતો ભીષ્મોઽર્જુનશ્ચૈવ શસ્ત્રાસ્ત્રૈરભ્યવર્ષતામ્ ।
અયત્નેન જિતશ્ચૈવ ફલ્ગુનેનાઽપગાસુતઃ । 25.38 ।
અયુતાનિ બહૂન્યાજૌ રથાનાં નિજઘાન ચ ।
જિતાઃ સેનાપહારં ચ ચક્રુર્ભીષ્મમુખાસ્તતઃ । 25.39 ।
કદાચિદગ્રગો ભીમો ભીષ્મદ્રોણૌ વિસારથી ।
કૃત્વા વિદ્રાપ્ય તાનશ્વાન્ ભિત્વા વ્યૂહં વિવેશ હ । 25.40 ।
પુનઃ સં સ્થાપિતરથૌ વિજિત્યાયત્નતો બલી ।
યતમાનૌ મહેષ્વાસૌ ધાર્તરાષ્ટ્રાન્ જઘાન હ ।
પઞ્ચવિં શદ્ધતાસ્તત્ર ધાર્તરાષ્ટ્રા મહાબલાઃ । 25.41 ।
ભગદત્તદ્રૌણિકૃપશલ્યદુર્યોધનાદયઃ ।
સર્વે જિતા દ્રાવિતાણ્સ્ચ સેના ચ બહુલા હતા । 25.42 ।
ચ્ચ્ચ્લિઇ.વિરથો વ્યાયુધશ્ચૈવ દૃઢવેધવિમૂર્ચ્છિતઃ ।
કૃતો દુર્યોધનઃ સર્વરાજ્ઞાં ભીમેન પશ્યતામ્ । 25.43 ।
તતોઽપહારં સૈન્યસ્ય જિતાણ્સ્ચક્રુશ્ચ કૌરવાઃ ।
દુર્યોધનો નિશાયાં ચ યયૌ યત્ર નદીસુતઃ ।
પીડિતો ભીમબાણૈશ્ચ ક્ષરદ્ગાત્રો નનામ તમ્ । 25.44 ।
ઉવાચ હેતુના કેન વયં ક્ષીયામ સર્વદા ।
પાણ્ડવાણ્સ્ચ જયં નિત્યં લબ્ધ્વા હર્ષમવાપ્નુવન્ । 25.45 ।
તમાહ ભીષ્મસ્તેઽજેયા દેવાસ્તે ધરણીં ગતાઃ ।
વિશેષતઃ કેશવેન પાલિતાસ્તત્પ્રિયાઃ સદા । 25.46 ।

માનસોત્તરશૈલે હિ પુરા બ્રહ્મપુરસ્સરાઃ ।
સ્થિતા દેવાસ્તદાઽપશ્યદ્ બ્રહ્મૈકો હરિમમ્બરે । 25.47 ।
સ્તુત્વા સમ્પૂજ્ય ભૂમેઃ સ ભારાવતરણાય તમ્ ।
પ્રાર્થયામાસ તેનોક્તં દેવાનામવદદ્ વિભુઃ । 25.48 ।
અયં નારાયણો દેવઃ પુર્ણાનન્તગુણાર્ણવઃ ।
આજ્ઞાપયતિ વઃ સર્વાન્ પ્રાદુર્ભાવાય ભૂતલ્ . એ ।
સ્વયં ચ દેવકીપુત્રો ભવિષ્યતિ જગત્પતિઃ । 25.49 ।
એવં તેન સમાદિષ્ટા ધર્મવાય્વાદયોઽખિલાઃ ।
અભવન્ પાણ્ડવાદ્યાસ્તે સેન્દ્રાઃ સહમરુદ્ગણાઃ । 25.50 ।
સ ચ નારાયણો દેવો દેવકીનન્દનોઽભવત્ ।
તેનૈતે પાલિતાઃ પાર્થા અજેયા દેવસર્ગિણઃ ।
તસ્માત્ તૈઃ સન્ધિમન્વિચ્છ યદીચ્છસ્યપરાભવમ્ । 25.51 ।
ઇત્યુક્તો ડમ્ભબુદ્ધ્યૈવ નત્વા વિષ્ણું તતો યયૌ ।
પ્રાતર્નિર્યાતયામાસ સેનાં યુદ્ધાય દુર્મતિઃ । 25.52 ।
દિવ્યૌષધેન ભીષ્મસ્ય ભૂત્વા ચ નિરુજસ્તતઃ ।
ચ્ચ્ચ્લિઇઇ.ભીષ્મમગ્રે નિધાયૈવ યયૌ યુદ્ધાય દં સિતઃ । 25.53 ।
તત્રાઽસીદ્ યુદ્ધમતુલં ભીમભીષ્માનુયાયિનામ્ ।
પાણ્ડવાનાં કુરૂણાં ચ શૂરાણામનિવર્તિનામ્ । 25.54 ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તત્ર ભીમાનુયાયી દુર્યોધનસ્યાવરજૈઃ પ્રયુદ્ધ્યન્ ।
સમ્મોહનાસ્ત્રેણ વિમોહયિત્વા વિકર્ણપૂર્વાનહનચ્ચ સેનામ્ । 25.55 ।
તતો દ્રોણસ્તાન્ સમુત્થાપ્ય સર્વાન્ વિજ્ઞાનાસ્ત્રેણાઽસદત્ પાર્ષતં ચ ।
તં ભીમસેનઃ સૂતહીનં વિધાય વ્યદ્રાવયચ્છત્રુગણાઞ્છરૌઘૈઃ । 25.56 ।
અથાઽસદત્ કૃતવર્મા રથેન ધૃષ્ટદ્યુમ્નં સોઽભ્યયાત્ તાવુભૌ ચ ।
વવર્ષતુઃ શરવર્ષૈરથોગ્રૈસ્તત્રાકરોદ્ વિરથં દ્રૌપદિસ્તમ્ । 25.57 ।
તસ્મિન્ જિતે રથવીરે સ્વયં તં દુર્યોધનઃ પાર્ષતમાસસાદ ।
તં ભીમસેનો વિરથાયુધં ચ કૃત્વા બાણેનાહનજ્જત્રુદેશે । 25.58 ।
વિમૂર્ચ્છિતં તં રુધિરૌઘમુચ્ચૈર્વમન્તમાણ્સુ સ્વરથે નિધાય ।
કૃપો યયૌ મારુતિર્ધાર્તરાષ્ટ્રીં વ્યદ્રાવયત્ પૃતનાં બાણપૂગૈઃ । 25.59 ।
અથેન્દ્રસૂનુઃ કેશવપ્રેરિતેન રથેન શત્રૂન્ વિધમઞ્છરૌઘૈઃ ।
રથાન્ રણે પઞ્ચવિં શત્સહસ્રાન્ નિનાય વૈવસ્વતસાદનાય । 25.60 ।
તમન્વયાદ્ યુયુધાનઃ સુધન્વા વિદ્રાવયન્ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સેનામ્ ।
તમભ્યયાત્ સૌમદત્તિસ્તયોશ્ચ સુયુદ્ધમાસીદતિભૈરવાસ્ત્રમ્ । 25.61 ।
પુત્રાન્ દશાસ્યાઽશુ નિહત્ય વીરઃ સ સાત્યકેઃ સૌમદત્તિઃ સકાણ્સે ।
સમર્પયામાસ શરીરદારણૈઃ શરૈરુભૌ તૌ વિરથૌ ચ ચક્રતુઃ । 25.62 ।
અથાસિપાણિં યુયુધાનમાણ્સુ મહાસિહસ્તેન ચ સૌમદત્તિના ।
આસાદિતં વીક્ષ્ય રથં સ્વકીયમારોપયામાસ સુતોઽનિલસ્ય । 25.63 ।
સુયોધનઃ સૌમદત્તિં સ્વકીયરથે વ્યવસ્થાપ્ય ચ ભીમસેનાત્ ।
અપાદ્રવદ્ વાસવિર્ભીષ્મમાજૌ સમાસસાદાઽશુ મહેન્દ્રકલ્પઃ । 25.64 ।
ચ્ચ્ચ્લિવ્.ઉભૌ ચ તાવસ્ત્રવિદાં પ્રબર્હૌ શરૈર્મહાણ્સીવિષસન્નિકાણ્સૈઃ ।
તતક્ષતુર્નાકસદાં સમક્ષં મહાબલૌ સં યતિ જાતદર્પૌ । 25.65 ।

સ્વબાહુવીર્યેણ જિતઃ સ ભીષ્મઃ કિરીટિના લોકમહારથેન ।
સેનામપાહૃત્ય યયૌ નિશાયામાસાદિતાયામથ પાણ્ડવાણ્સ્ચ । 25.66 ।
તતઃ પરેદ્યુઃ પુનરેવ ભીમભીષ્મૌ પુરસ્કૃત્ય સમીયતુસ્તે ।
સેને તદા સારથિહીનમાણ્સુ ભીષ્મં કૃત્વા મારુતિરભ્યગાત્ પરાન્ ।
નિપાતિતાસ્તેન રથેભવાજિનઃ પ્રદુદ્રુવુશ્ચાવશિષ્ટાઃ સમસ્તાઃ । 25.67 ।
દુર્યોધનાદ્યેષુ પરાજિતેષુ ભીષ્મદ્રોણદ્રૌણિપુરસ્સરેષુ ।
મહાગજસ્થો ભગદત્ત આગાદાયન્ બાણં ભીમસેનેઽમુચચ્ચ । 25.68 ।
તેનાતિવિદ્ધે ભીમસેનેઽસ્ય પુત્ર ઉદ્યચ્છમાનં પિતરં નિવાર્ય ।
ઘટોત્કચોઽભ્યદ્રવદાણ્સુ વીરઃ સ્વમાયયા હસ્તિચતુષ્ટયસ્થઃ । 25.69 ।
સ વૈષ્ણવાસ્ત્રં ભગદત્તસં સ્થં વિજ્ઞાય વિષ્ણોર્વરતો વિશેષતઃ ।
અમોઘમન્યત્ર હરેર્મરુત્સુતઃ પુત્રે યાતે ન સ્વયમભ્યધાવત્ । 25.70 ।
અનુગ્રહાદભ્યધિકાદવધ્યં જ્ આનન્નપિ સ્વં વાસુદેવસ્ય નિત્યમ્ ।
તદ્ભક્તિવૈશેષ્યત એવ તસ્ય સત્યં વાક્યં કર્તુમરિં નચાયાત્ ।
યદા સ્વપુત્રેણ જિતો ભવેત્ સ કિમ્વાત્મનેત્યેવ તદા પ્રવેત્તુમ્ । 25.71 ।
સ વિસ્મૃત્ આસ્ત્રસ્તુ યદા ભવેત્ તદા ભીમો ભગદત્તં પ્રયાતિ ।
ઋતે ભીમં વાઽર્જુનં નાસ્ત્રમેષ પ્રમુઞ્ચતીત્યેવ હિ વેદ ભીમઃ । 25.72 ।
ચતુર્ગજાત્મોપરિગાત્મકશ્ચ ઘટોત્કચઃ સુપ્રતીકં ચ તં ચ ।
નાનાપ્રહારૈર્વિતુદં શ્ચકાર સન્દિગ્ધજીવૌ જગતાં સમક્ષમ્ । 25.73 ।
ગજાર્તનાદં તુ નિશમ્ય ભીષ્મમુખાઃ સમાપેતુરમું ચ દૃષ્ટ્વા ।
મહાકાયં ભીમમમુષ્ય પૃષ્ઠગોપં ચ વાય્વાત્મજમત્રસન્ ભૃશમ્ ।
તે ભીતભીત્ આઃ પૃતનાપહારં કૃત્વાઽપજગ્મુઃ શિબિરાય શીઘ્રમ્ । 25.74 ।
દિને પરે ચૈવ પુનઃ સમેતાઃ પરસ્પરં પાણ્ડવકૌરવાસ્તે ।
તત્રાઽસદન્નાગસુતાસમુદ્ભવઃ પાર્થાત્મજઃ શાકુનેયાન્ ષલ્ . એકઃ । 25.75 ।
ચ્ચ્ચ્લ્વ્.તૈઃ પ્રાસહસ્તૈઃ ક્ષતકાયોઽતિરૂઢકોપઃ સ ખડ્ગેન ચકર્ત તેષામ્ ।
શિરાં સિ વીરો બલવાનિરાવાન્ ભયં દધદ્ ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ ચોગ્રમ્ । 25.76 ।
દૃષ્ટ્વા તમુગ્રં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો દિદેશ રક્ષોઽલમ્બુસનામધેયમ્ ।
જહ્યાર્જુનિં ક્ષિપ્રમિતિ સ્મ તચ્ચ સમાસદન્નાગસુતાતનૂજમ્ । 25.77 ।
તયોરભૂદ્ યુદ્ધમતીવ દારુણં માયાયુજોર્વીર્યવતોર્મહાદ્ભુતમ્ ।
સસાદિનોઽશ્વાન્ સ તુ રાક્ષસોઽસૃજત્ તે પાર્થપુત્રસ્ય ચ સાદિનોઽહનન્ ।
તતસ્ત્વનન્તાકૃતિમાપ્તમાર્જુનિં સુપર્ણરૂપોઽહનદાણ્સુ રાક્ષસઃ । 25.78 ।
હતં નિશમ્યાઽર્જુનિમુગ્રપૌરુષો નનાદ કોપેન વૃકોદરાત્મજઃ ।
ચચાલ ભૂર્નાનદતોઽસ્ય રાવતઃ સસાગરાગેન્દ્રનગા ભૃશં તદા । 25.79 ।
અલમ્બુસસ્તં પ્રસમીક્ષ્ય મારુતેઃ સુતં બલાઢ્યં ભયતઃ પરાદ્રવત્ ।
પરાદ્રવન્ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સેનાઃ સર્વાસ્તમારાથ સુયોધનો નૃપઃ । 25.80 ।
સ ભીમપુત્રસ્ય જઘાન મન્ત્રિણો મહાબલાં શ્ચતુરોઽન્યાં સ્તથૈવ ।
હતાવશેષેષુ ચ વિદ્રવત્સુ ઘટોત્કચોઽભ્યાહનદાણ્સુ તં નૃપમ્ । 25.81 ।
સ પીડ્યમાનો યુધિ તેન રક્ષસા પ્રવેશયામાસ શરં ઘટોત્કચે ।
દૃઢાહતસ્તેન તદા વલીયસા ઘટોત્કચઃ પ્રવ્યથિતેન્દ્રિયો ભૃશમ્ ।
તસ્થૌ કથઞ્ચિદ્ ભુવિ પાત્યમાનઃ પુનઃ શરાનપ્યસૃજત્ સુયોધને । 25.82 ।
ચિરપ્રયુદ્ધૌ નૃપરાક્ષસાધિપૌ પરસ્પરાજેયતમૌ રણાજિરે ।

દ્રોણાદયો વીક્ષ્ય રિરક્ષિષન્તઃ સુયોધનં પ્રાપુરમિત્રસાહાઃ । 25.83 ।
સ દ્રોણણ્સલ્યૌ ગુરુપુત્રગૌતમૌ ભૂરિશ્રવઃ કૃતવર્માદિકાં શ્ચ ।
વવર્ષ બાણૈર્ગગનં સમાણ્સ્રિતો ઘટોત્કચઃ સ્થૂલતમૈ સુવેગૈઃ । 25.84 ।
તમેકગ્ર્યૈ રથિભિઃ પરિષ્કૃતં નિરીક્ષ્ય ભીમોઽભ્યગમત્ સમસ્તાન્ ।
દ્રોણોઽત્ર ભીમપ્રહિતૈઃ શરોત્તમૈઃ સુપીડિતઃ પ્રાપ્તમૂર્ચ્છઃ પપાત । 25.85 ।
દ્રૌણિં કૃપાદ્યાન્ સસુયોધનાં શ્ચ ચકાર ભીમો વિરથાન્ ક્ષણેન ।
નિવાર્યમાણાં સ્તુ વૃકોદરેણ ઘટોત્કચસ્તાન્ પ્રવવર્ષ સાયકૈઃ । 25.86 ।
ચ્ચ્ચ્લ્વિ.તેનામ્બરસ્થેન તરુપ્રમાણૈરભ્યર્દિતાઃ કુરવઃ સાયકૌઘૈઃ ।
ભૂમૌ ચ ભીમેન શરૌઘપીડિત્ આઃ પેતુર્નેદુઃ પ્રાદ્રવં શ્ચાતિભીત્ આઃ । 25.87 ।
સર્વાં શ્ચ તાઞ્છિબિરં પ્રાપયિત્વા વિના ભીષ્મં કૌરવાન્ ભીમસેનઃ ।
ઘટોત્કચશ્ચાનદતાં મહાસ્વનૌ નાદેન લોકાનભિપૂરયન્તૌ । 25.88 ।
દુર્યોધનોઽથ સ્વજનૈઃ સમેતઃ પુનઃ પ્રાયાદ્ રણભૂમિં સ ભીષ્મમ્ ।
જયોપાયં ભૈમસેનેરપૃચ્છત્ સ્વસ્યૈવ સ પ્રાહ ન તં વ્રજેતિ । 25.89 ।
પ્રાગ્જ્યોતિષં ચૈવ ઘટોત્કચાય સમ્પ્રેષયામાસ સુરાપગાસુતઃ ।
સ પ્રાપ્ય હૈડિમ્બમયોધયદ્ બલી સચાર્દયામાસ સકુઞ્જરં તમ્ । 25.90 ।
તેનાર્દિતઃ પ્રાહિણોચ્છૂલમસ્મૈ વિયત્યભિપ્લુત્ય તદા ઘટોત્કચઃ ।
પ્રગૃહ્ય શૂલં પ્રબભઞ્જ જાનુમારોપ્ય દેવા જહૃષુસ્તદીક્ષ્ય । 25.91 ।
તદા સ તસ્યૈવ પદાનુગાન્ નૃપો જઘાન તં મારુતિરભ્યયાદ્ રણે ।
સ પ્રાહિણોદ્ ભીમસેનાય વીરો ગજં તમસ્તમ્ભયદાણ્સુ સાયકૈઃ । 25.92 ।
સં સ્તમ્ભિતે બાણવરૈસ્તુ નાગે ભીમસ્યાણ્સ્વાન્ સાયકૈરાર્દયત્ સઃ ।
સોઽભ્યર્દિતાણ્સ્વોઽથ ગદાં પ્રગૃહ્ય હન્તું નૃપં તં સગજં સમાસદત્ । 25.93 ।
સ હન્તુકામેન રુષાઽભિપન્નો ભીમેન રાજા પુરતઃ પૃષ્ઠતશ્ચ ।
કૃષ્ણેનાસ્ત્રં વૈષ્ણવં તદ્ ગૃહીતું સહાર્જુનેનાપયયૌ સુભીતઃ । 25.94 ।
તસ્મિન્ ગતે ભીમસેનાર્જુનાભ્યાં વિદ્રાવિતે રાજસઙ્ઘે સમસ્તે ।
ભીષ્મઃ સેનામપહૃત્યાપયાતો દુર્યોધનસ્તં નિશિ ચોપજગ્મિવાન્ । 25.95 ।
સં શ્રાવિતઃ ક્રૂરવચઃ સ તેન ચક્રે સત્યં મૃત્યુભયં વિહાય ।
શક્ત્યા હનિષ્યામિ પરાનિતિ સ્મ ચક્રે ચ તત્ કર્મ તથા પરેદ્યુઃ । 25.96 ।
તં શક્તિતો જુગુપુર્ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તેનાર્દિતાણ્સ્ચેદિપાઞ્ચાલમત્સ્યાઃ ।
પરાદ્રવન્ ભીષ્મબાણોરુભીત્ આઃ સિં હાર્દિતાઃ ક્ષુદ્રમૃગા ઇવાઽર્તાઃ । 25.97 ।
સં સ્થાપ્ય તાન્ ભીષ્મમભિપ્રયાન્તમલમ્બુસોઽવારયત્ પાર્થસૂનુમ્ ।
ચ્ચ્ચ્લ્વિઇ.વિજિત્ય તં કેશવભાગિનેયો યયૌ ભીષ્મં ધાર્તરાષ્ટ્રોઽમુમાર । 25.98 ।
તદ્ યુદ્ધમાસીન્નૃપપાર્થપુત્રયોર્વિચિત્રમત્યદ્ભુતમુગ્રરૂપમ્ ।
સમં ચિરં તત્ર ધનુશ્ચકર્ત ધ્વજં ચ રાજા સહસાઽભિમન્યોઃ । 25.99 ।
અથૈનમુગ્રૈશ્ચ શરૈર્વવર્ષ સૂતં ચ તસ્યાઽશુ જઘાન વીરઃ ।
તદાઽસદદ્ ભીમસેનો નૃપં તં જઘાન ચાણ્સ્વાન્ ધૃતરાષ્ટ્રજસ્ય । 25.100 ।
દ્રોણો દ્રૌણિર્ભગદત્તઃ કૃપશ્ચ સચિત્રસેના અભ્યયુર્ભીમસેનમ્ ।
સર્વાં શ્ચ તાન્ વિમુખીકૃત્ય ભીમઃ સ ચિત્રસેનાય ગદાં સમાદદે । 25.101 ।
ત્ આમુદ્યતાં વીક્ષ્ય પરાદ્રવં સ્તે સ ચિત્રસેનશ્ચ રથાદવપ્લુતઃ ।
સઞ્ચૂર્ણિતો ગદયા તદ્રથશ્ચ તજ્જીવનેનોદ્ધૃષિત્ આણ્સ્ચ કૌરવાઃ । 25.102 ।
ભીષ્મસ્તુ પાઞ્ચાલકરૂણ્સચેદિષ્વહન્ સહસ્રાણિ ચતુર્દશોગ્રઃ ।

રથપ્રબર્હાનતિતિગ્મતેજા વિદ્રાવયામાસ પરાનવીનિવ । 25.103 ।
વિદ્રાપ્ય સર્વામપિ પાણ્ડુસેનાં વિશ્રાવ્ય લોકેષુ ચ કીર્તિમાત્મનઃ ।
સેનાં સમાહૃત્ય યયૌ નિશાગમે સમ્પૂજ્યમાનો ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રૈઃ । 25.104 ।
દ્રોણો વિરાટસ્ય પુરો નિહત્ય શઙ્ખં સુતં તસ્ય વિજિત્ય તં ચ ।
વિદ્રાપ્ય સેનામપિ પાણ્ડવાનાં યયૌ નદીજેન સહૈવ હૃષ્ટઃ । 25.105 ।
ભીમાર્જુનાવપિ શત્રૂન્ નિહત્ય વિદ્રાપ્ય સર્વાં શ્ચ યુધિ પ્રવીરાન્ ।
યુધિષ્ઠિરેણાપહૃતે સ્વસૈન્યે ભીતેન ભીષ્માચ્છિબિરં પ્રજગ્મતુઃ । 25.106 ।
યુધિષ્ઠિરો ભીષ્મપરાક્રમેણ ભીતો ભીષ્મં સ્વવધોપાયમેવ ।
પ્રષ્ટું યયૌ નિશિ કૃષ્ણોઽનુજાણ્સ્ચ તસ્યાન્વયુસ્તં સ પિતામહો યત્ । 25.107 ।
ભીમાર્જુનૌ શક્નુવન્તાવપિ સ્મ નર્તેઽનુજ્ઞાં હન્તુમિમં તદૈચ્છતામ્ ।
પૂજ્યો યતો ભીષ્મ ઉદારકર્મા કૃષ્ણોઽપ્યયાત્ તેન હિ પાણ્ડવાર્થે । 25.108 ।
પ્રાપ્યાનુજ્ઞાં ભીષ્મતસ્તે વધાય શિખણ્ડિનં તદ્વચસાઽગ્રયાયિનમ્ ।
કૃત્વા પરેદ્યુર્યુધયે વિનિર્ગતા ભિષ્મં પુરસ્કૃત્ય તથા પરેઽપિ । 25.109 ।
ચ્ચ્ચ્લ્વિઇઇ.શિખણ્ડિનો રક્ષકઃ ફલ્ગુનોઽભૂદ્ ભીષ્મસ્ય દુઃ શાસન આસ ચાગ્રે ।
અન્યે ચ સર્વે જુગુપુર્ભીષ્મમેવ ન્યવારયન્ ભીમસેનાદયસ્તાન્ । 25.110 ।
ભીષ્માય યાન્તં યુયુધાનમાજૌ ન્યવારયદ્ રાક્ષસોઽલમ્બુસોઽથ ।
તં વજ્રકલ્પૈરતુદદ્ વૃષ્ણિવીરઃ શરૈઃ સ માયામસૃજત્ તદોગ્રામ્ । 25.111 ।
અસ્ત્રેણ માયામપનુદ્ય વીરો વ્યદ્રાવયદ્ રાક્ષસં સાત્યકિસ્તમ્ ।
તસ્મિન્ ગતે યુયુધાનો રથેન યયૌ ભીષ્મં પાર્થમન્વેવ ધન્વી । 25.112 ।
દ્રોણો દ્રૌણિર્ધાર્તરાષ્ટ્રશ્ચ રાજા ભૂરિશ્રવા ભગદત્તઃ કૃપશ્ચ ।
શલ્યો બાહ્લીકઃ કૃતવર્મા સુશર્મા સર્વાણ્સ્ચ સેના વારિતા વાયુજેન । 25.113 ।
સ તાન્ મુહુર્વિરથીકૃત્ય વીરઃ પ્રાગ્જ્યોતિષં સગજં દ્રાવયિત્વા ।
ન્યવારયત્ ફલ્ગુનં રોદ્ધુકામં પાર્થશ્ચ દેવવ્રતમાસસાદ । 25.114 ।
યુધિષ્ઠિરં ભીષ્મમભિપ્રયાન્તં માદ્રીસુતાભ્યાં સહિતં નૃવીરમ્ ।
ન્યવારયચ્છકુનિઃ સાદિનાં ચ યુતોઽયુતેનૈવ વરાણ્સ્વગેન । 25.115 ।
ત્ આન્ સાદિનોઽશ્વાં શ્ચ નિહત્ય સર્વાન્ વિજિત્ય તં શકુનિં પાણ્ડવાસ્તે ।
પ્રાપુર્ભીષ્મં દ્રૌપદેયાણ્સ્ચ સર્વે તથા વિરાટદ્રુપદૌ કુન્તિભોજઃ । 25.116 ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં ભીષ્મમભિપ્રયાન્તં ન્યવારયત્ સૈન્ધવસ્તં સ બાણૈઃ ।
હતાણ્સ્વસૂતં સગણં દ્રાવયિત્વા સમાસદદ્ ભીષ્મમેવાઽશુ વીરઃ । 25.117 ।
ગુપ્તોઽથ પાર્થેન રણે ણ્સિખણ્ડી ભીષ્મં સમાસાદ્ય શરૈરતાડયત્ ।
ભીષ્મઃ સ્ત્રીત્વં તસ્ય જાનન્ ન તસ્મૈ મુમોચ બાણાન્ સ તુ તં તુતોદ । 25.118 ।
શિખણ્ડિનં વારયામાસ બાણૈર્દુર્મર્ષણોઽમર્ષણવિહ્વલેક્ષણઃ ।
નાત્યેતુમેનમશકચ્છિખણ્ડી દુઃ શાસનઃ પાર્થમવારયત્ તદા । 25.119 ।
સ લોકવીરોઽપિ દુરાત્મનાઽમુના રુદ્ધોઽશકન્નૈનમતીત્ય યાતુમ્ ।
ભીષ્મં પાર્થઃ સાયકાણ્સ્ચાસ્ય તસ્મિન્ સસજ્જિરે પર્વતેષ્વપ્યસક્તાઃ । 25.120 ।
અમર્ષયુક્તૌ ચિરમેવ વીરાવયુદ્ધ્યતામર્જુનધાર્તરાષ્ટ્રૌ ।
સમં તદાસીન્મહદદ્ભુતં ચ દિવૌકસાં પશ્યતાં ભૂભૃત્ આં ચ । 25.121 ।
ચ્ચ્ચ્લિx.તદા વિરાટદ્રુપદૌ કુન્તિભોજં કૃષ્ણાસુતાન્ કેકયાં શ્ચેકિતાનમ્ ।
ભૂરિઃ શલઃ સોમદત્તો વિકર્ણઃ સકેકયા વારયામાસુરુચ્ચૈઃ । 25.122 ।
જિત્વૈવ તાં સ્તેઽભિયયુશ્ચ ભીષ્મં તતોઽર્જુનોઽતીત્ય દુઃ શાસનં ચ ।

ભીષ્મં શરૈરાર્ચ્છદરિપ્રમાથિભિઃ શિખણ્ડિનં ધાર્તરાષ્ટ્રાદ્ વિમુચ્ય । 25.123 ।
સ તૈઃ સમસ્તૈર્બહુશસ્ત્રપૂગૈર્ભૃશં મર્મસ્વર્દિતશ્ચાપમુક્તૈઃ ।
શરૈઃ સમસ્તાન્ વિરથાં શ્ચકાર શૈનૈયપાઞ્ચાલ્યયુધિષ્ઠિરાદ્યાન્ । 25.124 ।
સ ચેદિપાઞ્ચાલકરૂણ્સમુખ્યાન્ રથોત્તમાન્ પઞ્ચવિં શત્સહસ્રાન્ ।
સમ્પ્રેષયામાસ યમાય બાણૈર્યુગાન્તકાલેઽગ્નિરિવ પ્રવૃદ્ધઃ । 25.125 ।
નિરીક્ષ્ય તં સૂર્યમિવાઽતપન્તં સઞ્ચોદિતો વાસુદેવેન પાર્થઃ ।
ચિચ્છેદ તત્કાર્મુકં લોકવીરો રણેઽર્દ્ધચન્દ્રેણ સચાન્યદાદદે । 25.126 ।
ચિચ્છેદ તચ્ચૈવમષ્ટૌ ધનૂં ષિ શક્તિં ચ ચર્માસિવરં પરાણિ ચ।
ધનૂં ષિ દત્તાનિ નૃભિર્નૃપસ્ય સર્વાણિ ચિચ્છેદ સ પાકશાસનિઃ । 25.127 ।
તતઃ શરૈઃ સૂર્યકરપ્રકાણ્સૈર્વિવ્યાધ સર્વે ચ યુધિષ્ઠિરાદ્યાઃ ।
તૈરર્દિતો ન્યપતદ્ ભૂતેલ્ . એ સપ્રાણાન્ દધારાપિ તથોત્તરાયણાત્ । 25.128 ।
નિપાતિતેઽસ્મિન્ મારુતિદ્રોણમુખ્યાન્ વિદ્રાપ્ય તત્રાઽગમદાણ્સુ તેઽપિ ।
તદાયુધાનિ પ્રણિધાય વીરાઃ પાર્થાઃ પરે ચૈનમુપાસદન્ સ્મ । 25.129 ।
પ્રણમ્યતં તદ્વચનાત્ સમીયુસ્તસ્મિન્ દિને શિબિરાણ્યેવ સર્વે ।
પરે દિને સર્વ એવોપતસ્થુર્ભીષ્મં યદૂનામ્પતિના સહૈવ । 25.130 ।
સ પૂર્વદિવસે પાર્થદત્તબાણોપબર્હણઃ ।
તદાઽપિ તૃટ્પરીત્ આત્મા યોગ્યં પેયમયાચત । 25.131 ।
ધાર્તરાષ્ટ્રૈરવિજ્ઞાતં તદભિજ્ઞાય વાસવિઃ ।
વારુણાસ્ત્રેણ ભિત્ત્વા સભૂમિં વારિ સુગન્ધિ ચ ।
ઊર્ધ્વધારમદાદાસ્યે તર્પિતોઽનેન સોઽવદત્ । 25.132 ।
ચ્ચ્ચ્લ્x.યાદૃશ્યસ્ત્રજ્ઞતા પાર્થે દૃષ્ટાઽત્ર કુરુનન્દનાઃ ।
યાદૃગ્ બાહ્વોર્બલં ભીમે સં યુગેષુ પુનઃ પુનઃ । 25.133 ।
યાદૃશં ચૈવ માહાત્મ્યમનન્તમજરં હરેઃ ।
વિજ્ઞાતં સર્વલોકસ્ય સભાયાં દૃષ્ટમેવ ચ । 25.134 ।
ઉપારમત તદ્ યુદ્ધં સુખિનઃ સન્તુ ભૂમિપાઃ ।
યથોચિતવિભક્તાં ચ ભુઙ્ગ્ધ્વં ભૂપાઃ સદા ભુવમ્ ।
ઇત્યુક્તઃ પ્રયયૌ તૂષ્ણીં ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સ્વકં ગૃહમ્ । 25.135 ।
વ્યાસદત્તોરુવિજ્ઞાનાત્ સઞ્જયાદખિલં પિતા ।
શ્રુત્વા તદા પર્યતપ્યત્ પાણ્ડવાઃ કૃષ્ણદેવતાઃ ।
મુમુદુઃ શિબિરં પ્રાપ્ય સર્વે કૃષ્ણાનુમોદિતાઃ । 25.136 ।
ઇતિ શ્રીમદાનન્દતીર્થભગવત્પાદાચાર્યવિરચિતે
શ્રીમહાભારતતાત્પર્યનિર્ણયે
ભીષ્મપાતો નામ પઞ્ચવિં શોઽધ્યાયઃ
ચ્ચ્ચ્લ્xઇ.(નારાયણાસ્ત્રોપશમનમ્)
અથ ષડ્વિં શોઽધ્યાયઃ
ઓં । અથાખિલાનાં પૃથિવીપતીનામાચાર્યમગ્ર્યં રથિનાં સુવિદ્યમ્ ।
રામસ્ય વિશ્વાધિપતેઃ સુશિષ્યં ચક્રે ચમૂપં ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રઃ । 26.1 ।
કર્ણોઽપિ ભીષ્માનુમતો ધનુષ્માન્ યુદ્ધોદ્યતોઽભૂત્ તદસત્કૃતઃ પુરા ।
તસ્મિન્ સ્થિતેઽનાત્તધનુસ્તદૈવ રથં સમાસ્થાય ગુરું સમન્વયાત્ । 26.2 ।
દ્રોણો વૃતો ધાર્તરાષ્ટ્રેણ ધર્મસુતગ્રહે તેન કૃતે પ્રતિશ્રવે ।

જ્ ઞાત્વા યત્તાઃ પાણ્ડવાસ્તં સમીયુર્યુદ્ધાય તત્રાભવદુગ્રયુદ્ધમ્ । 26.3 ।
પતત્રિભિસ્તત્ર દુધાવ શાત્રવાન્ દ્રોણો ધનુર્મણ્ડલમન્ત્રનિસ્સૃતૈઃ ।
તમાસસાદાઽશુ વૃકોદરો નદં સ્તમાસદન્ દ્રૌણિકૃપૌ ચ મદ્રરાટ્। 26.4 ।
સ તાન્ વિધૂયાભ્યપતદ્ રણેઽગ્રણીર્દ્રોણં તમન્વાર્જુનિરભ્યયાત્ પરાન્ ।
વવાર તં મદ્રપતિસ્તયોરભૂદ્ રણો મહાં સ્તત્ર ગદાં સમાદદે ।
શલ્યોઽથ ભીમોઽભિયયૌ ગદાધરસ્તમેતયોરત્ર બભૂવ સઙ્ગરઃ । 26.5 ।
ઉભાવજેયૌ ગદિનામનુત્તમાવતુલ્યવીર્યૌ પ્રવરૌ બલીયસામ્ ।
વિચેરતુશ્ચિત્રતમં પ્રપશ્યતાં મનોહરં ત્ આવભિનર્દમાનૌ ।
ગદાપ્રપાતાઙ્કિતવજ્રગાત્રૌ દદર્શ લોકોઽખિલ એવ તૌ રણે । 26.6 ।
ગદાભિઘાતેન વૃકોદરસ્ય વિચેતનઃ પ્રાપતદત્ર મદ્રરાટ્।
ભીમોઽપિ કોપાત્ પ્રચલત્પદઃ ક્ષિતૌ નિધાય જાનું સહસોત્થિતઃ ક્ષણાત્ । 26.7 ।
વિચેતનં પતિતં મદ્રરાજં વિલોક્ય ભીમં ચ તમાહ્વયન્તમ્ ।
રથં સમારોપ્ય જનસ્ય પશ્યતઃ પુરશ્ચ ભીમસ્ય કૃપોઽપજગ્મિવાન્ । 26.8 ।
વિજિત્ય મદ્રાધિપમોજસાઽરિહા નદન્ રથં પ્રાપ્ય નિજં સ મારુતિઃ ।
વ્યદ્રાવયદ્ બાણગણૈઃ પરેષામનીકિનીં દ્રોણસમક્ષમેવ । 26.9 ।
વિદ્રાવયત્યાણ્સુ કુરૂન્ વૃકોદરે વિધૂય સૌભદ્રમુખાન્ સસાત્યકીન્ ।
દ્રોણોઽભિપેદે નૃપતિં ગૃહીતું તમાસસાદાઽશુ ધનઞ્જયો રથી । 26.10 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xઇઇ.સ વાસુદેવપ્રયતે રથે સ્થિતઃ શરૈઃ શરીરાન્તકરૈઃ સમન્તતઃ ।
નિહત્ય નાગાણ્સ્વનરાન્ પ્રવર્તયન્નદૃશ્યતાઽશ્વેવ ચ શોણિત્ આપગાઃ । 26.11 ।
નિહન્યમાનાસુ કિરીટિના ચમૂષ્વારક્ષિતે ધર્મસુતે તથાઽપદઃ ।
ચમૂં ચ ભીમાર્જુનબાણભગ્નાં દ્રોણોઽપહૃત્યાપયયૌ નિશાગમે । 26.12 ।
સ ધાર્તરાષ્ટ્રેણ યુધિષ્ઠિરાગ્રહાત્ સં શ્રાવિતઃ ક્રૂરવચો નિશાયામ્ ।
જગાદ દૂરં સમરાદ્ વિનીયતાં પાર્થસ્તતો ધર્મસુતં ગ્રહીષ્યે । 26.13 ।
તતઃ સુશર્મા સહિતો મહારથૈઃ સં શપ્તકૈર્દૂરતરં પ્રણેતુમ્ ।
યુદ્ધાય ભીમાનુજમાણ્સુ ક્લૃપ્તો દુર્યોધનેનોમિતિ સોઽપ્યવાદીત્ । 26.14 ।
સમાહ્વયામાસુરથાર્જુનં તે પ્રાતર્હુતાણ્સસ્ય દિશં રણાય ।
અયોધયત્ તાન્ સ ચ તત્ર ગત્વા ભીમો ગજાનીકમથાત્ર ચાવધીત્ । 26.15 ।
નિહન્યમાનેષુ ગજેષુ સર્વશો વિદ્રાપ્યમાણેષ્વખિલેષુ રાજસુ ।
પ્રાગ્જ્યોતિષો ધાર્તરાષ્ટ્રાર્થિતસ્તં સમાસદત્ સુપ્રતીકેન ધન્વી । 26.16 ।
વિભીષિત્ આઃ સુપ્રતીકેન ભીમહયા ન તસ્થુસ્તદનુ સ્મ સાત્યકિઃ ।
સૌભદ્રમુખ્યાણ્સ્ચ ગજં તમભ્યયુશ્ચિક્ષેપ તેષાં સ રથાનથામ્બરે । 26.17 ।
શૈનેયપૂર્વેષુ રથોજ્ઝિતેષુ ભૂમાવવપ્લુત્ય કથઞ્ચિદેવ ।
સ્થિતેષુ ભીમે ચ વિભીષિત્ આણ્સ્વાન્ સં યમ્ય યુદ્ધ્યત્યપિ કૃષ્ણ ઐક્ષત્ । 26.18 ।
સઙ્ક્લેશિતો વૈષ્ણવાસ્ત્રં પ્રમુઞ્ચેત્ પ્રાગ્જ્યોતિષો ભીમસેને તતોઽહમ્ ।
યામ્યાર્જુનેનૈવ તદસ્ત્રમાત્મનઃ સ્વીકર્તુમન્યેન વરાદધાર્યમ્ । 26.19 ।
ઇતિ સ્મ સઞ્ચિન્ત્ય સહાર્જુનેન તત્રાઽયયાવથ પાર્થં ત્રિગર્તાઃ ।
ન્યવારયં સ્ત્વાષ્ટ્રમસ્ત્રં સ તેષુ વ્યવાસૃજન્મોહનાયાઽશુ વીરઃ । 26.20 ।
તદસ્ત્રવીર્યેણ વિમોહિતાસ્તે પરસ્પરં કૃષ્ણપાર્થાવિતિ સ્મ ।
જઘ્નુસ્તદા વાસવિસ્તાન્ વિસૃજ્ય પ્રાગ્જ્યોતિષં હન્તુમિહાભ્યગાદ્ દ્રુતમ્ । 26.21 ।
વિસૃજ્ય ભીમં સ ચ પાર્થમેવ યયૌ ગજસ્કન્ધગતો ગજં તમ્ ।

પ્રચોદયામાસ રથાય તસ્ય ચક્રેઽપસવ્યં હરિરેનમાણ્સુ । 26.22 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xઇઇઇ.મનોજવેનૈવ રથે પરેણ સમ્ભ્રામ્યમાણે નતુ તં ગજઃ સઃ ।
પ્રાપ્તું શશાકાથ શરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈરભ્યર્દ્દયામાસ નૃપં સ વાસવિઃ । 26.23 ।
અસ્ત્રૈશ્ચ શસ્ત્રૈઃ સુચિરં નૃવીરાવયુદ્ધ્યતાં તૌ બલિનાં પ્રબર્હૌ ।
અથો ચકર્તાસ્ય ધનુઃ સ પાર્થઃ સ વૈષ્ણવાસ્ત્રં ચ તદાઽઙ્કુશેઽકરોત્ । 26.24 ।
તસ્મિન્નસ્ત્રે તેન તદા પ્રમુક્તે દધાર તદ્ વાસુદેવોઽમિતૌજાઃ ।
તદં સદેશસ્ય તુ વૈજયન્તી બભૂવ માલાઽખિલલોકભર્તુઃ । 26.25 ।
દૃષ્ટ્વૈવ તદ્ ધારિતમચ્યુતેન પાર્થઃ કિમર્થં વિધૃતં ત્વયેતિ ।
ઊચે તમાહાઽશુ જગન્નિવાસો મયાઽખિલં ધાર્યતે સર્વદૈવ । 26.26 ।
ન માદૃશોઽન્યોઽસ્તિ કુતઃ પરો મત્ સોઽહં ચતુર્ધા જગતો હિતાય ।
સ્થિતોઽસ્મિ મોક્ષપ્રલ્ . અયસ્થિતીનાં સૃષ્ટેણ્સ્ચ કર્તા ક્રમશઃ સ્વમૂર્તિભિઃ ।
સ વાસુદેવાદિચતુઃ સ્વરૂપઃ સ્થિતોઽનિરુદ્ધો હૃદિ ચાખિલસ્ય । 26.27 ।
સ એવ ચ ક્રોડતનુઃ પરાઽહં ભૂમિપ્રિયાર્થં નરકાય ચાદામ્ ।
અસ્ત્રં મદીયં વરમસ્ય ચાદામવધ્યતાં યાવદસ્ત્રં સસૂનોઃ । 26.28 ।
અસ્ત્રસ્ય ચાન્યો નતુ કશ્ચિદસ્તિ યોઽવધ્ય એતસ્ય કુતશ્ચ મત્તઃ ।
ઇતિ સ્મ તેનૈવ મયા ધૃતં તદસ્ત્રં તદેનં જહિ ચાસ્ત્રહીનમ્ । 26.29 ।
ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય સ કેશવેન સમ્મન્ત્ર્ય બાણં હૃદયે મુમોચ ।
પ્રાગ્જ્યોતિષસ્યાપરમુત્તમં શરં ગજેન્દ્રકુમ્ભસ્થલ આણ્સ્વમજ્જયત્ । 26.30 ।
ઉભૌ ચ તૌ પેતતુરદ્રિસન્નિભૌ મહેન્દ્રવજ્રાભિહતાવિવાઽશુ ।
નિહત્ય તૌ વાસવિરુગ્રપૌરુષો મુમોદ સાધુ સ્વજનાભિપૂજિતઃ । 26.31 ।
અથાચલં વૃષકં ચૈવ હત્વા કનીયસૌ શકુનેસ્તં ચ બાણૈઃ ।
વિવ્યાધ માયામસૃજત્ સ તાં ચ વિજ્ઞાનાસ્ત્રેણાઽશુ નાણ્સાય ચક્રે । 26.32 ।
સ નષ્ટમાયઃ પ્રાદ્રવત્ પાપકર્મા તતઃ પાર્થઃ શરપૂગૈશ્ચમૂં ત્ આમ્ ।
વિદ્રાવયામાસ તદા ગુરોઃ સુતો માહિષ્મતીપતિમાજૌ જઘાન । 26.33 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xઇવ્.તદા ભીમસ્તસ્ય નિહત્ય વાહાન્ વ્યદ્રાવયદ્ ધાર્તરાષ્ટ્રીં ચમૂં ચ ।
ભીમાર્જુનાભ્યાં હન્યમાનાં ચમૂં ત્ આં દૃષ્ટ્વા દ્રોણઃ ક્ષિપ્રમપાજહાર । 26.34 ।
પ્રાગ્જ્યોતિષે નિહતેઽથાગ્રહાચ્ચ યુધિષ્ઠિરસ્યાતિવિષણ્ણરૂપઃ ।
દુર્યોધનોઽશ્રાવયદ્ દીનવાક્યાન્યત્ર દ્રોણં સોઽપિ નૃપં જગાદ । 26.35 ।
પાર્થે ગતે શ્વો નૃપતિં ગ્રહીષ્યે નિહન્મિ વા તત્સદૃશં તદીયમ્ ।
ઇતિ પ્રતિજ્ઞાં સ વિધાય ભૂયઃ પ્રાતર્યયૌ યુદ્ધમાકાઙ્ક્ષમાણઃ । 26.36 ।
પદ્મવ્યૂહં વ્યૂહ્ય પરૈરભેદ્યં વરાદ્ વિષ્ણોસ્તસ્ય મન્ત્રં હ્યજપ્ત્વા ।
પાર્થાણ્સ્ચ તં પ્રાપુરૃતેઽર્જુનેન સં શપ્તકૈર્યુયુધે સોઽપિ વીરઃ । 26.37 ।
પાર્થા વ્યૂહં તુ તં પ્રાપ્ય નાણ્સકન્ ભેત્તુમુદ્યતાઃ ।
જ્ આનં શ્ચ પ્રતિભાયોગાત્ કામ્યં નૈવાજપન્મનુમ્ । 26.38 ।
ભીમો યુધિષ્ઠિરસ્તત્ર તજ્જ્ઞં સૌભદ્રમબ્રવીત્ ।
ભિન્ધિ વ્યૂહમિમં ત્ આત વયં ત્વામનુયામહે । 26.39 ।
સ એવમુક્તો રથિનાં પ્રબર્હો વિવેશ ભિત્ત્વા દ્વિષતાં ચમૂં ત્ આમ્ ।
અન્વેવ તં વાયુસુતાદયશ્ચ વિવિક્ષવઃ સૈન્ધવેનૈવ રુદ્ધાઃ । 26.40 ।
વરેણ રુદ્રસ્ય નિરુદ્ધ્યમાનો જયદ્રથેનાત્ર વૃકોદરસ્તુ ।
વિષ્ણોરભીષ્ટં વધમાર્જુનેસ્તદા વિજ્ઞાય શક્તોઽપિ નચાત્યવર્તત । 26.41 ।

જયદ્રથસ્થેન વૃષધ્વજેન પ્રયુદ્ધ્યમાનેષુ વૃકોદરાદિષુ ।
પ્રવિશ્ય વીરઃ સ ધનઞ્જયાત્મજો વિલોલ્ . અયામાસ પરોરુસેનામ્ । 26.42 ।
સ દ્રોણદુર્યોધનકર્ણણ્સલ્યૈર્દ્રોણ્યગ્રણીભિઃ કૃતવર્મયુક્તૈઃ ।
રુદ્ધશ્ચચારારિબલેષ્વભીતઃ શિરાં સિ કૃન્તં સ્તદનુબ્રતાનામ્ । 26.43 ।
સ લક્ષણં રાજસુતં પ્રસહ્ય પિતુઃ સમીપેઽનયદાણ્સુ મૃત્યવે ।
બૃહદ્બલં ચોત્તમવીર્યકર્મા વરં રથાનામયુતં ચ પત્રિભિઃ । 26.44 ।
દ્રોણાદયસ્તં હરિકોપભીત્ આઃ પ્રત્યક્ષતો હન્તુમશક્નુવન્તઃ ।
સમ્મન્ત્ર્ય કર્ણં પુરતો નિધાય ચક્રુર્વિચાપાણ્સ્વરથં ક્ષણેન । 26.45 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xવ્.કર્ણો ધનુસ્તસ્ય કૃપશ્ચ સારથી દ્રોણો હયાનાણ્સુ વિધમ્ય સાયકૈઃ ।
સચર્મખડ્ગં રથચક્રમસ્ય પ્રણુદ્ય હસ્તસ્થિતમેવ તસ્થુઃ । 26.46 ।
ભીતેષુ કૃષ્ણાદથ તદ્વધાય તેષ્વાસસાદાઽશુ ગદાયુધં ગદી ।
દૌઃ શાસનિસ્તૌ યુગપચ્ચ મમ્રતુર્ગદાભિઘાતેન મિથોઽતિપૌરુષૌ । 26.47 ।
તસ્મિન્ હતે શત્રુરવં નિશમ્ય હર્ષોદ્ભવં મારુતિરુગ્રવિક્રમઃ ।
વિજિત્ય સર્વાનપિ સૈન્ધવાદીન્ યુધિષ્ઠિરસ્યાનુમતે ન્યષીદત્ । 26.48 ।
વ્યાસસ્તદા તાનમિતાત્મવૈભવો યુધિષ્ઠિરાદીન્ ગ્લપિતાનબોધયત્ ।
વિજિત્ય સં શપ્તકપૂગમુગ્રો નિશાગમે વાસવિરાપ સાચ્યુતઃ । 26.49 ।
નિશમ્ય પુત્રસ્ય વધં ભૃશાર્તઃ પ્રતિશ્રવં સોઽથ ચકાર વીરઃ ।
જયદ્રથસ્યૈવ વધે નિશાયાં સ્વપ્નેઽનયત્ તં ગિરિશાન્તિકં હરિઃ । 26.50 ।
સ્વયમેવાખિલજગદ્રક્ષાદ્યમિતશક્તિમાન્ ।
અપ્યચ્યુતો ગુરુદ્વારા પ્રસાદકૃદહં ત્વિતિ । 26.51 ।
જ્ ઞાપયન્ ફલ્ગુનસ્યાસ્ત્રગુરું ગિરિશમઞ્જસા ।
પ્રાપયિત્વૈનમેવૈતત્પ્રસાદાદસ્ત્રમુદ્બણમ્ ।
ચક્રે તદર્થમેવાસ્ય રક્ષાં ચક્રે તદાત્મિકામ્ । 26.52 ।
સાન્ત્વયિત્વા સુભદ્રાં ચ ગત્વોપપ્લાવ્યમચ્યુતઃ ।
યોજયિત્વા રથં પ્રાતઃ સાર્જુનો યુદ્ધમભ્યયાત્ । 26.53 ।
શ્રુત્વા પ્રતિજ્ઞાં પુરુહૂતસૂનોર્દુર્યોધનેનાર્થિતઃ સિન્ધુરાજમ્ ।
ત્રાતાસ્મ્યહં સર્વથેતિ પ્રતિજ્ઞાં કૃત્વા દ્રોણો વ્યૂહમભેદ્યમાતનોત્ । 26.54 ।
સ દિવ્યમગ્ર્યં શકટાબ્જચક્રં કૃત્વા સ્વયં વ્યૂહમુખે વ્યવસ્થિતઃ ।
પૃષ્ઠે કર્ણદ્રૌણિકૃપૈઃ સશલ્યૈર્જયદ્રથં ગુપ્તમધાત્ પરૈશ્ચ । 26.55 ।
અથાર્જુનો દિવ્યરથોપરિસ્થિતઃ સુરક્ષિતઃ કેશવેનાવ્યયેન ।
વિજિત્ય દુર્મર્ષણમગ્રતોઽભ્યયાદ્ દ્રોણં સુધન્વા ગુરુમુગ્રપૌરુષઃ । 26.56 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xવિ.પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તમાણ્સ્વગાત્ તતઃ કાલાત્યયં ત્વેવ વિશઙ્કમાનઃ ।
રથં મનોવેગમથાનયદ્ધરિર્યથા ણ્સરાઃ પેતુરમુષ્ય પૃષ્ઠતઃ । 26.57 ।
વિજિત્ય હાર્દિક્યમથાપ્રયત્નઃ સ ઇન્દ્રસૂનુઃ પ્રવિવેશ તદ્ બલમ્ ।
વિલોલ્ . અયામાસ ચ સાયકોત્તમૈર્યથા ગજેન્દ્રો નલ્ . ઇનીં બલોદ્ધતઃ । 26.58 ।
સ ઉચ્ચકાણ્સેઽતિરથો રથોત્તમે સવાસુદેવો હરિણા યથેન્દ્રઃ ।
ચકર્ત ચોગ્રો દ્વિષતાં શિરાં સિ શરૈઃ શરીરાન્તકરૈઃ સમન્તતઃ । 26.59 ।
દૃઢાયુમચ્યુતાયું ચ હત્વા વિન્દાનુવિન્દકૌ ।
શરાભ્યાં પ્રેષયામાસ યમાય વિજયો યુધિ । 26.60 ।
સુદક્ષિણં ચ કામ્બોજં નિહત્યામ્બષ્ઠમેવ ચ ।

શ્રુતાયુધં નદીજ્ આતં વરુણાદાસસાદ હ ।
યસ્યાદાદ્ વરુણો દિવ્યામમોઘાં મહતીં ગદામ્ । 26.61 ।
સ તુ તેન શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરર્પિતો વિરથં ક્ષણાત્ ।
ચકાર પાર્થસ્ય રથમારુહ્યારિધરાય તામ્ । 26.62 ।
ગદાં ચિક્ષેપ સા તસ્ય વારુણેઃ શિર એવ તુ ।
બિભેદ શતધા ણ્સીર્ણમસ્તિષ્કઃ સોઽપતદ્ ભુવિ । 26.63 ।
અયુદ્ધ્યન્તં સ્વગદયા યદિ તાડયસિ સ્વયમ્ ।
તયા વિશીર્ણમસ્તિષ્કો મરિષ્યસિ ન સં શયઃ ।
અમોઘા ચાન્યથા સેયં ગદા તવ ભવિષ્યતિ । 26.64 ।
ઇત્યબ્રવીત્ તં વરુણઃ પુરા તેન સ કેશવે ।
અયુદ્ધ્યતિ ગદાક્ષેપાત્ તયા ણ્સીર્ણણ્સિરા અભૂત્ । 26.65 ।
હતેષુ વીરેષુ નિજેષુ સઙ્ઘશો વિદ્રાવિતેષ્વાલુલ્ . ઇતે ચ સૈન્યે ।
દુર્યોધનો દ્રોણમુપેત્ય દીનમુવાચ હા પાર્થ ઉપેક્ષિતસ્ત્વયા । 26.66 ।
ઇતીરિતેઽભેદ્યમમુષ્ય વર્મ બદ્ધ્વા મહામન્ત્રબલાત્ સ વિપ્રઃ ।
જગાદ યેનૈવ બલેન પાર્થૈર્વિરુદ્ધ્યસે તેન હિ યાહિ ફલ્ગુનમ્ । 26.67 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xવિઇ.ઇતીરિતો ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સ ચાપમાદાય સૌવર્ણરથોપરિસ્થઃ ।
જગામ પાર્થં તમવારયચ્ચ શરૈરનેકૈરનલપ્રકાણ્સૈઃ । 26.68 ।
વિવ્યાધ પાર્થોઽપિ તમુગ્રવેગૈઃ શરૈર્ન તે તસ્ય ચ વર્મભેદમ્ ।
ચક્રુસ્તતો વાસવિર્દિવ્યમસ્ત્રં તદ્વર્મભેદાય સમાદદે રુષા । 26.69 ।
સન્ધીયમાનં તુ ગુરોઃ સુતસ્તચ્ચિચ્છેદ પાર્થોઽથ સુયોધનાણ્સ્વાન્ ।
હત્વા તલ્ . એઽવિદ્ધ્યદથૈનમુગ્રૈર્દ્રૌણિઃ શરૈઃ પાર્થમવારયદ્ યુધિ । 26.70 ।
સ દ્રૌણિકર્ણપ્રમુખૈર્ધનઞ્જયો યુયોધ તે ચૈનમવારયઞ્છરૈઃ ।
બભૂવ યુદ્ધં તદતુલ્યમદ્ભુતં જયદ્રથાર્થેઽદ્ભુતવીર્યકર્મણામ્ । 26.71 ।
પાર્થે પ્રવિષ્ટે કુરુસૈન્યમધ્યં દ્રોણોઽવિશત્ પાણ્ડવસૈન્યમાણ્સુ ।
સ તદ્રથાનીકમુદગ્રવેગૈઃ શરૈર્વિધૂય ન્યહનચ્ચ વીરાન્ । 26.72 ।
સ વીરવર્યઃ સ્થવિરોઽપિ યૂનાં યુવેવ મધ્યે પ્રચચાર ધન્વિનામ્ ।
પ્રપાતયન્ વીરશિરાં સિ બાણૈર્યુધિષ્ઠિરં ચાઽસદદુગ્રવીર્યઃ । 26.73 ।
નૃપગ્રહેચ્છું તમવેત્ય સત્યજિન્ન્યવારયદ્ દ્રૌપદિરાણ્સુ વીર્યવાન્ ।
નિવારિતસ્તેન શિરઃ શરેણ ચકર્ત પાઞ્ચાલસુતસ્ય વિપ્રઃ । 26.74 ।
નિહત્ય તં વીરતમં રણોત્કટં યુધિષ્ઠિરં બાણગણૈઃ સમાર્દયત્ ।
સ શક્તિસ્તેન વિધાય સઙ્ગરં નિરાયુધો વ્યશ્વરથઃ કૃતઃ ક્ષણાત્ । 26.75 ।
સ ઊર્ધ્વબાહુર્ભુવિ સં સ્થિતોઽપિ ગૃહીતુમાજૌ ગુરુણાઽભિપન્નઃ ।
માદ્રીસુતસ્યાવરજસ્ય યાનમારુહ્ય વેગાદપજગ્મિવાં સ્તતઃ । 26.76 ।
દ્રોણં તતઃ શૈશુપાલિઃ સપુત્રો જારાસન્ધિઃ કાણ્સિરાજઃ સશૈવ્યઃ ।
સમાસદન્ કેકયાણ્સ્ચૈવ પઞ્ચ સમાર્દયન્ બાણગણૈશ્ચ સર્વશઃ । 26.77 ।
સ તાન્ ક્રમેણૈવ નિકૃત્તકન્ધરાઞ્છરોત્તમૈરત્ર વિધાય વિપ્રઃ ।
નિનાય લોકં પરમર્કમણ્ડલં વ્રજન્તિ નિર્ભિદ્ય યમૂર્ધ્વરેતસઃ । 26.78 ।
વિધૂયમાને ગુરુણોરુસૈન્યે પૃથાસુતાનાં પૃતનાઃ પરેષામ્ ।
પ્રાયો રણે મારુતસૂનુનૈવ હતપ્રવીરા મૃદિતાઃ પરાદ્રવન્ । 26.79 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xવિઇઇ.અલમ્બુસો નામ તદૈવ રાક્ષસઃ સમાસદન્મારુતિમુગ્રપૌરુષમ્ ।

સ પીડિતસ્તેન શરૈઃ સુતેજનૈઃ ક્ષણાદદૃશ્યત્વમવાપ માયયા । 26.80 ।
સોઽદૃશ્યરૂપોઽનુચરાનપીડયદ્ ભીમસ્ય તદ્ વીક્ષ્ય ચુકોપ મારુતિઃ ।
અસ્ત્રજ્ઞતામાત્મનિકેશવાજ્ઞયા સન્દર્શયન્નાગતધર્મસઙ્કટઃ । 26.81 ।
ત્વાષ્ટ્રાસ્ત્રમાદત્ત સ કામ્યકર્મહીનોઽપિ ભીમસ્તત ઉત્થિતાઃ શરાઃ ।
તે બાણવર્યાસ્તદદૃશ્યવેધિનો રક્ષો વિદાર્યાઽવિવિશુર્ધરાતલ્ . અમ્ । 26.82 ।
તદ્ધન્યમાનં પ્રવિહાય ભીમમપાદ્રવદ્ દૂરતરં સુભીતમ્ ।
તતસ્તુ ભીમો દ્વિષતાં વરૂથિનીં વિદ્રાવયામાસ શરૈઃ સુમુક્તૈઃ । 26.83 ।
તદૈવ કૃષ્ણાતનયાઃ સમેતા જઘ્નુઃ શલં સં યતિ સૌમદત્તિમ્ ।
અલમ્બુસં પ્રાપ તદા ઘટોત્કચઃ પરસ્પરં તૌ રથિનાવયુદ્ધ્યતામ્ । 26.84 ।
ઘટોત્કચસ્તં વિરથં વિધાય ખસ્થં ખ એવાભિયુયોધ સં સ્થિતઃ ।
તતસ્તુ તં ભીમસુતો નિગૃહ્ય નિપાત્ય ભૂમૌ પ્રદદૌ પ્રહારમ્ । 26.85 ।
પદા ણ્સિરસ્યેવ સ પિષ્ટમસ્તકો મમાર મધ્યે પૃથિવીપતીનામ્ ।
તસ્મિન્ હતે ભૈમસેનિઃ કુરૂણાં વ્યદ્રાવયદ્ રથવૃન્દં સમન્તાત્ । 26.86 ।
તદાઽસદત્ કૃતવર્મા રથેન સેનાં પાણ્ડૂનાં શરવર્ષં પ્રમુઞ્ચન્ ।
દદૌ વરં તસ્ય હિ પૂર્વમચ્યુતઃ પ્રીતઃ સ્તુત્યા સર્વજયં મુહૂર્તે । 26.87 ।
સ તેન પાઞ્ચાલગણાન્ વિજિગ્યે યમૌ ચ ભીમસ્ય પુરોઽથ તં ચ ।
વિવ્યાધ બાણેન સ વાસુદેવવરં વિજાનન્ ન તદા સમભ્યયાત્ । 26.88 ।
વિનૈવ વૃષ્ણીન્ વિજયે વરો યદમુષ્ય તેનાસ્ય હયાન્ સ સાત્યકિઃ ।
નિહત્ય બાણૈરતુદત્ સ યાનમન્યત્ સમાસ્થાય તતોઽપજગ્મિવાન્ । 26.89 ।
તદા હરિઃ પાઞ્ચજન્યં સુઘોષમાપૂરયામાસ જયેઽભિયુદ્ધ્યતિ ।
કર્ણાદિભિર્દ્રૌણિમુખૈ રિપૂણાં બલપ્રહાણાય પરઃ પરેભ્યઃ । 26.90 ।
સ પાઞ્ચજન્યોઽચ્યુતવક્ત્રવાયુના ભૃશં સુપૂર્ણોદરનિસ્સૃતધ્વનિઃ ।
ચ્ચ્ચ્લ્xઇx.જગદ્ વિરિઞ્ચેશસુરેન્દ્રપૂર્વકં પ્રકમ્પયામાસ યુગાત્યયે યથા । 26.91 ।
ગાણ્ડીવઘોષે ચ તદાઽભિભૂતે યુધિષ્ઠિરો ભીતભીતસ્તદેત્ય ।
શૈનેયમૂચે પરસૈન્યમગ્ને પાર્થે સ્વયં યુદ્ધ્યતિ કેશવઃ સ્મ । 26.92 ।
ન શ્રૂયતે ગાણ્ડીવસ્યાદ્ય ઘોષઃ સં શ્રૂયતે પાઞ્ચજન્યસ્ય ઘોષઃ ।
તદ્ યાહિ જાનીહિ તમદ્ય પાર્થં યદિ સ્મ જીવત્યસહાય એષઃ । 26.93 ।
ઇતીરિતઃ સાત્યકિરત્ર વિપ્રાન્ સમ્પૂજ્ય વિત્તૈઃ પરમાણ્સિષણ્સ્ચ ।
જયાય તેભ્યઃ પ્રતિગૃહ્ય સેનામુખં યયૌ ભીમસેનાનુયાતઃ । 26.94 ।
ભીમસ્તુ સેનામુખમાણ્સુ ભિત્ત્વા પ્રાવેશયદ્ યુયુધાનં ચમૂં ત્ આમ્ ।
સ યુદ્ધ્યમાનો ગુરુણાઽભ્યુપેક્ષિતઃ સૂતં નિહત્ય દ્રાવયામાસ ચાણ્સ્વાન્ । 26.95 ।
બલં વિવૃદ્ધં ચ તદાઽસ્ય સાત્યકેર્વિપ્રાણ્સીર્ભિઃ કૃષ્ણવરાદપિ સ્મ ।
બલસ્ય વૃદ્ધિર્હિ પુરાઽસ્ય દત્તા કૃષ્ણેન તુષ્ટેન દિને હિ તસ્મિન્ । 26.96 ।
તતો વિવૃદ્ધોરુબલાત્ સ સાત્યકિઃ સં સ્થાપ્ય ભીમં પ્રયયૌ રથેન ।
તં બાણવર્ષૈઃ પૃતનાં સમન્તાન્નિઘ્નન્તમાજૌ હૃદિકાત્મજોઽભ્યયાત્ । 26.97 ।
તયોરભૂદ્ યુદ્ધમતીવ દારુણં તત્રાકરોત્ તં વિરથં સ સાત્યકિઃ ।
વિજિત્ય તં સાત્યકિરુગ્રધન્વા યયાવતીત્યૈવ શિરાં સિ યૂનામ્ ।
કૃન્તન્ શરૈસ્તં જલસન્ધ આગમદ્ રણે ગજસ્કન્ધગતોઽભિયોદ્ધુમ્ । 26.98 ।
નિવારયન્તં તમસં હ્યવિક્રમં નિહત્ય બાણૈઃ સમરે સ સાત્યકિઃ ।
વિલોલ્ . અયામાસ બલં કુરૂણાં નિઘ્નન્ ગજસ્યન્દનવાજિપત્તિનઃ । 26.99 ।

સ પાર્વતીયાં શ્ચ શિલાપ્રવર્ષિણો નિહત્ય વિદ્રાપ્ય ચ સર્વસૈનિકાન્ ।
સમાસદત્ કેશવફલ્ગુનૌ ચ બલી તમારાઽશુ ચ યૂપકેતુઃ । 26.100 ।
તયોરભૂદ્ યુદ્ધમતીવ ઘોરં ચિરં વિચિત્રં ચ મહદ્ વિભીષણમ્ ।
પરસ્પરં તૌ તુરગાન્ નિહત્ય નિપાત્ય સૂતૌ ધનુષી નિકૃત્ય ।
સમીયતુશ્ચર્મમહાસિધારિણૌ વિચિત્રમાર્ગાન્ યુધિ સઞ્ચરન્તૌ । 26.101 ।
સ સૌમદત્તિર્ભુવિ સાત્યકિં રણે નિપાત્ય કેશેષુ ચ સમ્પ્રગૃહ્ય ।
ચ્ચ્ચ્લ્xx.પદાઽસ્ય વક્ષસ્યધિરુહ્ય ખડ્ગમુદગ્રહીદાણ્સુ શિરોઽપહર્તુમ્ । 26.102 ।
તદ્ વાસુદેવસ્તુ નિરીક્ષ્ય વિશ્વતશ્ચક્ષુર્જગાદાઽશુ ધનઞ્જયં રણે ।
ત્રાયસ્વ શૈનેયમિતિ સ્મ સોઽપિ ભલ્લેન ચિચ્છેદ ભુજં પરસ્ય । 26.103 ।
સ તેન ચોત્કૃત્તસખડ્ગબાહુર્વિનિન્દ્ય પાર્થં નિષસાદ ભૂમૌ ।
પ્રાયોપવિષ્ટઃ શરસં સ્તરે હરિં દ્ધ્યાયન્ વિનિન્દન્નસુરપ્રવેશાત્ । 26.104 ।
ગતેઽસુરાવેશ ઉતાતિભક્ત્યા ધ્યાયત્યમુષ્મિન્ ગરુડધ્વજં તમ્ ।
શૈનેય ઉત્થાય નિવાર્યમાણઃ કૃષ્ણાર્જુનાદ્યૈરહરચ્છિરોઽસ્ય । 26.105 ।
તદા સ્વકીયં રથમેતદર્થં ક્લૃપ્તં દદૌ સાત્યકયે સસૂતમ્ ।
કૃષ્ણોઽથ પાર્થસ્ય હયાસ્તૃષાઽર્દિતાસ્તદાઽસૃજદ્ વારુણાસ્ત્રં સ પાર્થઃ । 26.106 ।
તેનૈવ તીર્થં પરમં ચકાર તથાઽશ્વશાલામપિ બાણરૂપામ્ ।
તતો વિમુચ્યાત્ર હયાનપાયયદ્ધરિસ્તદા વાસવિરાર્દયત્ પરાન્ । 26.107 ।
યુયોજ કૃષ્ણસ્તુરગાન્ રથે પુનર્ગતશ્રમાનુદ્ધૃતસાયકાન્ પ્રભુઃ ।
પ્રચોદિતે તેન રથે સ્થિતઃ પુનસ્તથૈવ બીભત્સુરરીનયોધયત્ । 26.108 ।
શિનિપ્રવીરે તુ ગતે યુધિષ્ઠિરઃ પુનશ્ચ ચિન્તાકુલિતો બભૂવ હ ।
જગાદ ભીમં ચ ન ગાણ્ડિવધ્વનિઃ સં શ્રૂયતે પાઞ્ચજન્યસ્ય રાવઃ । 26.109 ।
મયા નિયુક્તશ્ચ ગતઃ સ સાત્યકિર્ભારં ચ તસ્યાધિકમેવ મન્યે ।
તત્ પાહિ પાર્થં યુયુધાનમેવ ચ ત્વં ભીમ ગત્વા યદિ જીવતસ્તૌ । 26.110 ।
ઇતીરિતઃ પ્રાહ વૃકોદરસ્તં ન રક્ષિતં વાસુદેવેન પાર્થમ્ ।
બ્રહ્મેશાનાવપિ જેતું સમર્થૌ કિં દ્રૌણિકર્ણાદિધનુર્ભૃતોઽત્ર । 26.111 ।
અતો ભયં નાસ્તિ ધનઞ્જયસ્ય ન સાત્યકેશ્ચૈવ હરેઃ પ્રસાદાત્ ।
રક્ષ્યસ્ત્વમેવાત્ર મતો મમાદ્ય દ્રોણો હ્યયં યતતે ત્વાં ગૃહીતુમ્ । 26.112 ।
ઇતીરિતઃ પ્રાહ યુધિષ્ઠિરસ્તં ન જીવમાને યુધિ માં ઘટોત્કચે ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ચાસ્ત્રવિદાં વરિષ્ઠે દ્રોણો વશં નેતુમિહ પ્રભુઃ ક્વચિત્ । 26.113 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxઇ.યદિ પ્રિયં કર્તુમિહેચ્છસિ ત્વં મમ પ્રયાહ્યાણ્સુ ચ પાર્થસાત્યકી ।
રક્ષસ્વ સઞ્જ્ઞામપિ સિં હનાદાત્ કુરુષ્વ મે પાર્થશૈનેયદૃષ્ટૌ । 26.114 ।
તથા હતે ચૈવ જયદ્રથે મે કુરુષ્વ સઞ્જ્ઞામિતિ તેન ભીમઃ ।
ઉક્તસ્તુ હૈડિમ્બમમુષ્ય રક્ષણે વ્યધાચ્ચ સેનાપતિમેવ સમ્યક્ । 26.115 ।
સ ચાઽહ સેનાપતિરત્ર ભીમં પ્રયાહિ તૌ યત્ર ચ કેશવાર્જુનૌ ।
ન જીવમાને મયિ ધર્ષિતું ક્ષમો દ્રોણો નૃપં મૃત્યુરહં ચ તસ્ય । 26.116 ।
ઇતિ બ્રુવાણે પ્રણિધાય ભીમઃ પુનઃ પુનસ્તં નૃપતિં ગદાધરઃ ।
યયૌ પરાનીકમધિજ્યધન્વા નિરન્તરં પ્રવપન્ બાણપૂગાન્ । 26.117 ।
ન્યવારયત્ તં શરવર્ષધારો દ્રોણો વચશ્ચેદમુવાચ ભીમમ્ ।
શિષ્યસ્નેહાદ્ વાસવિઃ સાત્યકિશ્ચ મયા પ્રમુક્તો ભૃશમાનતૌ મયિ । 26.118 ।
સ્વીયા પ્રતિજ્ઞાઽપિ હિ સૈન્ધવસ્ય ગુપ્તૌ મયા પાર્થકૃતે વિસૃષ્ટા ।

દાસ્યે ન તે માર્ગમહં કથઞ્ચિત્ પશ્યાસ્ત્રવીર્યં મમ દિવ્યમદ્ભુતમ્ । 26.119 ।
ઇત્યુક્તવાક્યઃ સ ગદાં સમાદદે ચિક્ષેપ તાં દ્રોણરથાય ભીમઃ ।
ઉવાચ ચાહં પિતૃવન્માનયે ત્વાં સદા મૃદુસ્ત્વાં પ્રતિ નાન્યથા ક્વચિત્ । 26.120 ।
અમાર્દવે પશ્ય ચ યાદૃશં બલં મમેતિ તસ્યાઽશુ વિચૂર્ણિતો રથઃ ।
ગદાભિપાતેન વૃકોદરસ્ય સસૂતવાજિધ્વજયન્ત્રકૂબરઃ । 26.121 ।
દ્રોણો ગદામાપતતીં નિરીક્ષ્ય ત્વવપ્લુતો લાઘવતો ધરાતલ્ . એ ।
તદૈવ દુર્યોધનયાપિતં રથં પરં સમાસ્થાય શરાન્ વવર્ષ હ। 26.122 ।
શરૈસ્તદીયૈઃ પરમાસ્ત્રમન્ત્રિતૈઃ પ્રવૃષ્યમાણો જગદીરણાત્મજઃ ।
શિરો નિધાયાઽશુ પુરો વૃષો યથા તમભ્યયાદેવ રથાદવપ્લુતઃ । 26.123 ।
મનોજવાદેવ તમાપ્ય ભીમો રથં ગૃહીત્વાઽમ્બર આક્ષિપત્ ક્ષણાત્ ।
શક્તોઽપ્યહં ત્વાં ન નિહન્મિ ગૌરવાદિત્યેવ સુજ્ઞાપયિતું તદસ્ય । 26.124 ।
સુવાજિસૂતઃ સ રથઃ ક્ષિતૌ પતન્ વિચૂર્ણિતોઽસ્માદ્ ગુરુરપ્યવપ્લુતઃ ।
તદા વિશોકોઽસ્ય રથં સમાનયત્ તમારુહદ્ ભીમ ઉદારવિક્રમઃ । 26.125 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxઇઇ.દ્રોણોઽપિ દુર્યોધનદત્તમન્યં રથં સમાસ્થાય યુધિષ્ઠિરં યયૌ ।
ગૃહીતુકામં નૃપતિં પ્રયાન્તં ન્યવારયત્ સં યતિ વાહિનીપતિઃ । 26.126 ।
વિદારિતાં દ્રોણણ્સરૈઃ સ્વસેનાં સં સ્થાપ્ય ભૂયો દ્રુપદાત્મજઃ શરૈઃ ।
દ્રોણં નિવાર્યૈવ ચમૂં પરેષાં વિદ્રાવયામાસ ચ તસ્ય પશ્યતઃ । 26.127 ।
તયોરભૂદ્ યુદ્ધમતીવ રૌદ્રં જયૈષિણોઃ પાણ્ડવધાર્તરાષ્ટ્રયોઃ ।
અત્યદ્ભુતં સન્તતબાણવર્ષમનારતં સુચિરં નિર્વિશેષમ્ । 26.128 ।
તતઃ પ્રાયાદ્ ભીમસેનોઽમિતૌજા મૃદ્ગઞ્છરૈઃ કૌરવરાજસેનામ્ ।
વિન્દાનુવિન્દપ્રમુખા ધાર્તરાષ્ટ્રાસ્તમાસેદુર્દ્વાદશ વીરમુખ્યાઃ ।
વિદ્ધઃ શરૈસ્તૈર્બહુભિર્વૃકોદરઃ શિરાં સિ તેષાં યુગપચ્ચકર્ત । 26.129 ।
હતેષુ તેષુ પ્રવરેષુ ધન્વિનાં સત્યવ્રતઃ પુરમિત્રો જયશ્ચ ।
વૃન્દારકઃ પૌરવશ્ચેત્યમાત્યાઃ સમાસેદુર્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ભીમમ્ । 26.130 ।
સ તૈઃ પૃષત્કૈરવકીર્યમાણઃ શિતાન્ વિપાઠાન્ યુગપત્ સમાદદે ।
જહાર તૈરેવ શિરાં સિ તેષાં હતેષુ તેષ્વેવ પરે પ્રદુદ્રુવુઃ । 26.131 ।
સ સિં હવત્ ક્ષુદ્રમૃગાન્ સમન્તતો વિદ્રાપ્ય શત્રૂન્ હૃદિકાત્મજં રણે ।
અભ્યાગમત્ તેન નિવારિતઃ શરૈઃ ક્ષણેન ચક્રે વિરથાણ્સ્વસૂતમ્ ।
સ ગાઢવિદ્ધસ્તુ વૃકોદરેણ રણં વિસૃજ્યાપયયૌ ક્ષણેન । 26.132 ।
વિજિત્ય હાર્દિક્યમથાઽશુ ભીમો વિદ્રાવયામાસ વરૂથિનીં ત્ આમ્ ।
સમ્પ્રેષયન્ સર્વનરાણ્સ્વકુઞ્જરાન્ યમાય યાતો હરિપાર્થપાર્શ્વમ્ । 26.133 ।
દૃષ્ટ્વૈવ કૃષ્ણવિજયૌ પરમપ્રહૃષ્ટસ્તાભ્યાં નિરીક્ષિત ઉત પ્રતિભાષિતશ્ચ ।
સઞ્જ્ઞાં નૃપસ્ય સ દદાવપિ સિં હનાદાન્ શ્રુત્વા પરાં મુદમવાપ સ ચાગ્ર્યબુદ્ધિઃ । 26.134 ।
ભીમસ્ય નાનદત એવ મહાસ્વનેન વિણ્મૂત્રશોણિતમથો મૃતિમાપુરેકે ।
ભીતેષુ સર્વનૃપતિષ્વમુમાપ તૂર્ણં કર્ણો વિકર્ણમુખરા અપિ ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ । 26.135 ।
હત્વા વિકર્ણમુત તત્ર ચ ચિત્રસેનં સઞ્ચૂર્ણિતં ચ વિદધે રથમર્કસૂનોઃ ।
ઘોરૈઃ શરૈઃ પુનરપિ સ્મ સમર્દ્યમાનઃ કર્ણોઽપયાનમકરોદ્ દ્રુતમેવ ભીમાત્ । 26.136 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxઇઇઇ.આણ્સ્વાસ્ય ચૈવ સુચિરં પુનરેવ ભીમં યુદ્ધાય યાતિ ધૃતરાષ્ટ્રસુતૈસ્તથાઽન્યૈઃ ।
ત્ આં શ્ચૈવ તત્ર વિનિહત્ય તથૈવ કર્ણો વ્યશ્વાયુધઃ કૃત ઉતાપયયૌ ક્ષણેન । 26.137 ।
વિકર્ણચિત્રસેનાદ્યા એવં વીરતમાઃ સુતાઃ ।

કર્ણસ્ય પશ્યતો ભીમબાણકૃત્તશિરોધરાઃ । 26.138 ।
નિપેતુર્ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય રથેભ્યઃ પૃથિવીતલ્ . એ ।
ત્રયોવિં શતિરેવાત્ર કર્ણસાહાય્યકાઙ્ક્ષિણઃ । 26.139 ।
એકવીં શતિવારં ચ વ્યશ્વસૂતરથધ્વજઃ ।
ગાઢમભ્યર્દ્દિતસ્તીક્ષ્ણૈઃ શરૈર્ભીમેન સં યુગે । 26.140 ।
પ્રાણસં શયમાપન્નઃ સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ।
રણં ત્યક્ત્વા પ્રદુદ્રાવ રુદન્ દુઃખાત્ પુનઃ પુનઃ । 26.141 ।
દ્વાવિં શતિમયુદ્ધે તુ રામદત્તં સુભાસ્વરમ્ ।
અભેદ્યં રથમારુહ્ય વિજયં ધનુરેવ ચ । 26.142 ।
તદ્દત્તમેવ સઙ્ગૃહ્ય તૂણી ચાક્ષયસાયકૌ ।
આસસાદ રણે ભીમં કર્ણો વૈકર્તનો વૃષા । 26.143 ।
સુઘોર આસીત્ સ તયોર્વિમર્દો ભીમસ્ય કર્ણસ્ય ચ દીર્ઘકાલમ્ ।
આકાણ્સમાચ્છાદયતોઃ શરૌઘૈઃ પરસ્પરં ચૈવ સુરક્તનેત્રયોઃ । 26.144 ।
તતો ભીમો મહાબાહુઃ સહજાભ્યાં ચ સં યુતમ્ ।
ત્વાં તુ કુણ્ડલવર્મભ્યાં શક્નુયાં હન્તુમઞ્જસા । 26.145 ।
ઇતિ જ્ઞાપયિતું તસ્ય કુણ્ડલે કવચં તથા ।
શરૈરુત્કૃત્ય સમરે પાતયામાસ ભૂતલ્ . એ । 26.146 ।
એવં ત્ આન્યપકૃષ્યાહં હન્યાં ત્વામિતિ વેદયન્ ।
પુનશ્ચ બહુભિસ્તીક્ષ્ણૈઃ શરૈરેનં સમાર્દયત્ । 26.147 ।
તતસ્તુ ભીમસ્ય બભૂવ બુદ્ધિરસ્પર્ધિનઃ સર્વજયો હિ દત્તઃ ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxઇવ્.અમુષ્ય રામેણ નચ સ્પૃધાઽયં કર્ણો મયા યુદ્ધ્યતિ કૃચ્છ્રગો હ્યયમ્ । 26.148 ।
તથાઽપિ મે ભગવાનત્યનુગ્રહાજ્જયં દદાત્યાત્મવચોઽપહાય ।
મયા તુમાન્યં વચનં હરેઃ સદા તસ્માદ્ દાસ્યે વિવરં ત્વદ્ય શત્રોઃ । 26.149 ।
એવં સ્મૃત્વા તેન રન્ધ્રે પ્રદત્તે કર્ણોઽસ્ત્રવીર્યેણ ધનુર્ન્યકૃન્તત્ ।
રશ્મીન્ હયાનાં ચ તતો રથં સ તત્યાજ નૈજં બલમેવ વેદયન્ । 26.150 ।
ન મે રથાદ્યૈર્ધનુષાઽપિ કાર્યમિત્યેવ સ ખ્યાપયિતું વૃકોદરઃ ।
ખમુત્પપાતોત્તમવીર્યતેજા રથં ચ કર્ણસ્ય સમાસ્થિતઃ ક્ષણાત્ । 26.151 ।
ભીતસ્તુ કર્ણો રથકૂબરે તદા વ્યલીયતાતઃ સ વૃકોદરો રથાત્ ।
અવપ્લુતો જ્ઞાપયિતું સ્વશક્તિં નિરાયુધત્વેઽપ્યરિનિગ્રહાદૌ । 26.152 ।
નૈચ્છદ્ ગૃહીતું વિનિહન્તુમેવ વા રથં ધનુર્વાઽસ્ય રણેઽપહર્તુમ્ ।
દ્રોણસ્ય યદ્વત્ પૂર્વમતીવ શક્તોઽપ્યમાનયદ્ રામવચોઽસ્ય ભક્ત્યા । 26.153 ।
સત્યાં કર્તું વાસવેશ્ચ પ્રતિજ્ઞાં સમ્માનયન્ વૈષ્ણવત્વાચ્ચ કર્ણમ્ ।
દાતું રન્ધ્રં સૂર્યજસ્ય પ્રયાતઃ શરક્ષેપાર્થં દુરમતિષ્ઠદત્ર । 26.154 ।
તતઃ કર્ણો દૂરગતં વૃકોદરં સમ્માનયન્તં રામવાક્યં વિજાનન્ ।
શરૈરવિધ્યત્ સ ચ તાનવારયદ્ ગજૈર્મૃતૈસ્તાં શ્ચ ચકર્ત કર્ણઃ । 26.155 ।
વ્યસૂન્ ગજાન્ પ્રક્ષિપન્તં સમેત્ય સં સ્પૃશ્ય ચાપેન વચશ્ચ દુષ્ટમ્ ।
સં શ્રાવયામાસ સુયોધનસ્ય પ્રીત્યૈ પ્રજાનન્નપિ તસ્ય વીર્યમ્ । 26.156 ।
સં શ્રાવયન્તં વચનાનિ રૂક્ષાણ્યપાહનદ્ બાણવરૈસ્તદાઽર્જુનઃ ।
સ વર્મહીનઃ પાર્થબાણાભિતપ્તો વ્યપાગમદ્ ભીમ આપાઽત્મયાનમ્ । 26.157 ।
કર્ણો ભીમે વાસવીં નૈવ શક્તિં વિમોક્તુમૈચ્છન્નૈવ બીભત્સુતોઽન્યાન્ ।

હન્યામિતિ પ્રાહ યતઃ સ કુન્ત્યૈ યદ્યપ્યવધ્યઃ સ તયાઽપિ ભીમઃ । 26.158 ।
નારાયણાસ્ત્રં શિરસિ પ્રપાતિતં ન યસ્ય લોમાપ્યદહચ્ચિરસ્થિતમ્ ।
કિં તસ્ય શક્તિઃ પ્રકરોતિ વાસવી તથાઽન્યદપ્યસ્ત્રશસ્ત્રં મહચ્ચ । 26.159 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxવ્.ભીમઃ કર્ણરથં પ્રાપ્તઃ શક્તિં નાઽદાતુમૈચ્છત ।
અભિપ્રાયં કેશવસ્ય જાનન્ હૈડિમ્બમૃત્યવે ।
તતઃ કર્ણોઽન્યમાસ્થાય રથમર્જુનમભ્યયાત્ । 26.160 ।
દિવ્યં રથં ધનુશ્ચૈવ કૃષ્ણબુદ્ધ્યોઽર્જુનો હરેત્ ।
ઇતિ ભીતસ્તુ તાં શક્તિમાદાયાર્જુનમૃત્યવે ।
યુદ્ધાયાયાદ્ રથં ચાપં શક્તિં ચૈકત્ર નાકરોત્ । 26.161 ।
એકં હૃતં ચેદન્યત્ સ્યાદિતિ મત્વા ભયાકુલઃ ।
બિભેતિ સર્વદા નીતેઃ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ । 26.162 ।
નિશ્ચિતો મરણાયૈવ મૃતિકાલે તુ તં રથમ્ ।
આરુહ્યાગાદ્ધિ પૂર્વં તુ ન કાલં મન્યતે મૃતેઃ । 26.163 ।
શક્તિં તુ તદ્રથગતાં પ્રસમીક્ષ્ય કૃષ્ણઃ સં સ્થાપ્ય પાર્થમપિ સાત્યકિમેવ યોદ્ધુમ્ ।
દત્ત્વા સ્વકીયરથમેવ વિરોચનસ્ય પુત્રેણ સોઽદિશદમુષ્ય બલં પ્રદાય । 26.164 ।
શિષ્યં ત્વશક્તમિહ મે પ્રતિયોધનાય પાર્થો હ્યદાદિતિ સ સાત્યકિમીક્ષમાણઃ ।
સં સ્પર્ધયૈવ યુયુધે વિરથં ચકાર તેનૈવ સાત્યકિરમું હરિયાનસં સ્થઃ । 26.165 ।
ન કેશવરથે કશ્ચિત્ સ્થિતો યાતિ પરાજયમ્ ।
અતશ્ચ સાત્યકિર્નાપ કર્ણેનાત્ર પરાજયમ્ । 26.166 ।
શસ્ત્રસઙ્ગ્રહકાલે તુ કુમારાણાં વ્રતં ભવેત્ ।
ઇત્યુક્તં જ્ આમદગ્ન્યેન ધનુર્વિદ્યાપુરાકૃત્ આ । 26.167 ।
તચ્છત્રુવધરૂપં ચ પૂર્વાસિદ્ધં ચ ગૂહિતમ્ ।
અવિરુદ્ધં ચ ધર્મસ્ય કાર્યં રામસ્ય તુષ્ટિદમ્ । 26.168 ।
અનુપદ્રવં ચ લોકસ્યેત્યતો ભીમો વ્રતં ત્વિદમ્ ।
ચકાર તૂબરેત્યુક્તે હન્યામિતિ રહઃ પ્રભુઃ । 26.169 ।
અનુપદ્રવાય લોકસ્ય સુવ્યઞ્જચ્શ્મશ્રુમણ્ડલઃ ।
સુશ્મશ્રું માં ન કશ્ચિદ્ધિ તથા બ્રૂયાદિતિ સ્ફુટમ્ ।
તદર્જુનો વિજાનાતિ સ્નેહાદ્ ભીમોદિતં રહઃ । 26.170 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxવિ.અર્જુનસ્યાપિ ગાણ્ડીવં દેહીત્યુક્તો નિહન્મ્યહમ્ ।
ઇતિ તચ્ચ વિજાનાતિ ભીમ એકો નચાપરઃ ।
ગાણ્ડીવસ્યાઽગમં પૂર્વં જ્ આનાત્યેવ હિ નારદાત્ । 26.171 ।
પ્રતિજ્ઞાં ભીમસેનસ્ય બ્રુવતઃ ફલ્ગુને રહઃ ।
દુર્યોધનસ્તુ શુશ્રાવ તાં ચ કર્ણાય સોઽબ્રવીત્ । 26.172 ।
અતૂબરોઽપિ તેનાસૌ તસ્માત્ તૂબર ઇત્યલમ્ ।
ઉક્તઃ પ્રકોપનાયૈવ તસ્માદર્જુનમબ્રવીત્ । 26.173 ।
જ્ આનાસિ મત્પ્રતિજ્ઞાં ત્વં ત્વત્પ્રતિજ્ઞામહં તથા ।
તત્ર હન્તવ્યતાં પ્રાપ્તો મમ વૈકર્તનોઽત્રહિ । 26.174 ।
પ્રતિજ્ઞાતો વધશ્ચાસ્ય ત્વયાઽપિ મદનુજ્ઞયા ।
અતસ્ત્વયા મયા વાઽયં હન્તવ્યઃ સૂતનન્દનઃ । 26.175 ।
ઇત્યુક્તો વાસવિઃ પ્રાહ હન્તવ્યોઽયં મયૈવ હિ ।

ત્વદીયોઽહં યતસ્તેન મત્કૃતં ત્વત્કૃતં ભવેત્ । 26.176 ।
ન ત્વત્કૃતં મત્કૃતં સ્યાદ્ ગુરુર્મમ યતો ભવાન્ ।
અતો મયૈવ હન્તવ્ય ઇત્યુક્ત્વા કર્ણમબ્રવીત્ । 26.177 ।
રૂક્ષા વાચઃ શ્રાવિતોઽયં ભીમઃ કૃષ્ણસ્ય શૃણ્વતઃ ।
યચ્ચાભિમન્યુર્યુષ્માભિરેકઃ સમ્ભૂય પાતિતઃ । 26.178 ।
અતસ્ત્વાં નિહનિષ્યામિ ત્વત્પુત્રં ચ તવાગ્રતઃ ।
ઇત્યુક્તોઽન્યરથં પ્રાપ્ય કર્ણ આવીજ્જયદ્રથમ્ । 26.179 ।
દ્રૌણિકર્ણાભિગુપ્તં તં નાણ્સકદ્ધન્તુમર્જુનઃ ।
તત્ર વેગં પરં ચક્રે દ્રૌણિઃ પાર્થનિવારણે । 26.180 ।
નચૈનમશકત્ તર્તું યત્નવાનપિ ફલ્ગુનઃ ।
તયોરાસીચ્ચિરં યુદ્ધં ચિત્રં લઘુ ચ સુષ્ઠુ ચ । 26.181 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxવિઇ.તદ્ દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ કૃષ્ણો લોહિતાયતિ ભાસ્કરે ।
અજિતે દ્રોણતનયે ત્વહતે ચ જયદ્રથે ।
અર્જુનસ્ય જયાકાઙ્ક્ષી સસર્જ તમ ઊર્જિતમ્ । 26.182 ।
તમોવ્યાપ્તે ગગને સૂર્યમસ્તં ગતં મત્વા દ્રૌણિપૂર્વાઃ સમસ્તાઃ ।
વિશશ્રમુઃ સૈન્ધવશ્ચાર્જુનસ્ય હતપ્રતિજ્ઞસ્ય મુખં સમૈક્ષત । 26.183 ।
તદા હરેરાજ્ઞયા ણ્સક્રસૂનુશ્ચકર્ત બાણેન જયદ્રથસ્ય ।
અગ્નિં વિવિક્ષન્નિવ દર્શિતઃ શિરસ્તદા વચઃ પ્રાહ જનાર્દનસ્તમ્ । 26.184 ।
નૈતચ્છિરઃ પાતય ભૂતલ્ . એ ત્વમિતીરિતઃ પાણ્સુપતાસ્ત્રતેજસા ।
દધાર બાણૈરનુપુઙ્ખપુઙ્ખૈઃ પુનસ્તમૂચે ગરુડધ્વજો વચઃ । 26.185 ।
ઇદં પિતુસ્તસ્ય કરે નિપાત્યતાં વરોઽસ્ય દત્તો હિ પુરાઽમુનાઽયમ્ ।
શિરો નિકૃત્તં ભુવિ પાતયેદ્ યસ્તવાસ્ય ભૂયાચ્ચ શિરઃ સહસ્રધા । 26.186 ।
ઇતિ સ્મ વધ્યઃ સ પિતાઽપિ તેનેત્યુદીરિતે તસ્ય સન્ધ્યાક્રિયસ્ય ।
અઙ્કે વ્યધાત્ તચ્છિર આણ્સુ વાસવિઃ સ સમ્ભ્રમાત્ તદ્ ભુવિ ચ ન્યપાતયત્ । 26.187 ।
તતોઽભવત્ તસ્ય શિરઃ સહસ્રધા હરિશ્ચ ચક્રે તમસો લયં પુનઃ ।
તદૈવ સૂર્યે સકલૈશ્ચ દૃષ્ટે હાહેતિ વાદઃ સુમહાનથાઽસીત્ । 26.188 ।
ભીમસ્તદા ણ્સલ્યસુયોધનાદીન્ કૃપં ચ જિત્વા વ્યનદત્ સુભૈરવમ્ ।
કુર્વન્ સાહાય્યં ફલ્ગુનસ્યૈવ તુષ્ટો બભૂવ શૈનેય ઉતો હતે રિપૌ । 26.189 ।
અપૂરયત્ પાઞ્ચજન્યં ચ કૃષ્ણો મુદા તદા દેવદત્તં ચ પાર્થઃ ।
ભીમસ્ય નાદં સહપાઞ્ચજન્યઘોષં શ્રુત્વા નિહતં સિન્ધુરાજમ્ ।
જ્ ઞાત્વા રાજા ધર્મસુતો મુમોદ દુર્યોધનશ્ચાઽસ સુદુઃખિતસ્તદા । 26.190 ।
તતો દ્રૌણિમુખાં સેનાં સર્વાં ભીમોઽભ્યવર્તત ।
પાર્થઃ કર્ણમુખાઞ્છિષ્ટાન્ તતોઽભજ્યત તદ્ બલમ્ । 26.191 ।
શીર્ણાં સેનાં પ્રવિવિશુર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ ।
તતસ્તં દેશમાપુસ્તે યત્ર ભીમધનઞ્જયૌ । 26.192 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxવિઇઇ.તત એકીકૃત્ આઃ સર્વે પાણ્ડવાઃ સહસોમકાઃ ।
પરાન્ વિદ્રાવયામાસુસ્તે ભીત્ આઃ પ્રાદ્રવન્ દિશઃ । 26.193 ।
વિદ્રાપ્યમાણં સૈન્યં તં દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનો નૃપઃ ।
જયદ્રથવધાચ્ચૈવ કુપિતોઽભ્યદ્રવત્ પરાન્ । 26.194 ।
સ ભીમસેનં ચ ધનઞ્જયં ચ યુધિષ્ઠિરં માદ્રવતીસુતૌ ચ ।

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં સાત્યકિં દ્રૌપદેયાન્ સર્વાનેકઃ શરવર્ષૈર્વવર્ષ । 26.195 ।
તે વિવ્યધુસ્તં બહુભિઃ શિલીમુખૈઃ સ તાનનાદૃત્ય ચકર્ત બાણૈઃ ।
ધનૂં ષિ ચિત્રાણિ મહારથાનાં ચકાર સઙ્ખે વિરથૌ યમૌ ચ । 26.196 ।
આદાય ચાપાનિ પરાણિ તેઽપિ દુર્યોધનં વવૃષુઃ સાયકૌઘૈઃ ।
અચિન્તયિત્વૈવ શરાન્સ એકો ન્યવારયત્ તાનખિલાં શ્ચ બાણૈઃ । 26.197 ।
તં ગાહમાનં દ્વિષતાં બહૂનાં મધ્યે દ્રોણદ્રૌણિકૃપપ્રધાનાઃ ।
દૃષ્ટ્વા સર્વે જુગુપુઃ સ્વાત્તચાપા અનારતં બાણગણાન્ સૃજન્તઃ । 26.198 ।
સુયોધનઃ કર્ણમાહ જહિ ભીમમિમં યુધિ ।
સ આહ નૈષ ણ્સક્યો હિ જેતું દેવૈઃ સવાસવૈઃ । 26.199 ।
દૈવાજ્જીવામ્યહં રાજન્ યુદ્ધ્યનેનાતિપીડિતઃ ।
અતો ઘટામહે શક્ત્યા જયો દૈવે સમાહિતઃ । 26.200 ।
દુર્યોધનો દ્રોણમાહ સૈન્ધવસ્ત્વદુપેક્ષયા ।
પાર્થેન નિહતો ભીમસાત્યકિભ્યાં ચ મે બલમ્ । 26.201 ।
પ્રતિજ્ઞા ચ પરિત્યક્તા પાણ્ડવસ્નેહતસ્ત્વયા ।
ઇત્યુક્તઃ કુપિતો દ્રોણઃ પ્રતિજ્ઞામકરોત્ તતઃ । 26.202 ।
ઇતઃ પરં નૈવ રણાદ્ રાત્રાવહનિ વા ક્વચિત્ ।
ગચ્છેયં નચ મોક્ષ્યામિ વર્મ બદ્ધં કથશ્ચન । 26.203 ।
મત્પુત્રશ્ચ ત્વયા વાચ્યઃ પાઞ્ચાલાન્ નૈવ શેષયેઃ ।
સદૌહિત્રાનિતીત્યુક્ત્વા વિજગાહે નિશાગમે । 26.204 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxઇx.ચમૂં પરેષામભ્યાગાદ્ ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તમાણ્સુ ચ ।
દ્રૌણિદુર્યોધનૌ તત્ર વિરથીકૃત્ય મારુતિઃ ।
દ્રાવયામાસ તત્ સૈન્યં પશ્યતાં સર્વભૂભૃત્ આમ્ । 26.205 ।
અક્ષોહિણ્યસ્તુ સપ્તૈવ સેનયોરુભયોરપિ ।
હતાસ્તાસાં ચ ભીમેન તિસ્રો દ્વે ફલ્ગુનેન ચ । 26.206 ।
સૌભદ્રસાત્યકિમુખૈસ્તન્મધ્યે ષોડણ્સાં શકઃ ।
હૈડિમ્બપાર્ષતમુખૈસ્ત્રયાચ્ચ દશમાં શકઃ । 26.207 ।
ભીષ્મદ્રોણદ્રૌણિભિશ્ચ દ્વે સમં નિહતે તદા ।
તદન્યૈર્મિલ્ . ઇતૈઃ સર્વૈસ્તચ્ચતુર્થાં શ એવ ચ । 26.208 ।
તતો રાત્રૌ પઞ્ચભિશ્ચ પાર્થાઃ ષડ્ભિશ્ચ કૌરવાઃ ।
અક્ષોહિણીભિઃ સં વ્યૂહ્ય યુદ્ધં ચક્રુઃ સુદારુણમ્ ।
ભીમં સેનાં દ્રાવયન્તં પુનઃ કર્ણઃ સમાસદત્ । 26.209 ।
સ કર્ણપુરતો ભીમો દુષ્કર્ણં કર્ણમેવ ચ ।
દુર્યોધનસ્યાવરજૌ નિષ્પિપેષ પદા ક્ષણાત્ ।
રથાણ્સ્વધ્વજસૂતૈશ્ચ સહ તૌ ન વ્યદૃશ્યતામ્ । 26.210 ।
નિરાયુધોઽહમિતિ માં ત્વમાત્થ પુરુષં વચઃ ।
નિરાયુધઃ પદૈવાહં ત્વાં હન્તુમશકં તદા । 26.211 ।
ઇતિ કર્ણસ્ય તૌ ભીમઃ સઞ્જ્ઞયા જ્ઞાપયન્ ભુવિ ।
પદા પિપેષ કાલિઙ્ગં મુષ્ટિનૈવ જઘાન હ । 26.212 ।
મુષ્ટિના ત્વદ્વધાયાહં સમર્થ ઇતિ કિં વદે ।
તસ્માન્મયા રક્ષિતસ્ત્વમિતિ જ્ઞાપયિતું પ્રભુઃ ।

સાણ્સ્વસૂતધ્વજરથઃ કાલિઙ્ગો મુષ્ટિચૂર્ણિતઃ । 26.213 ।
કેતુમાં શ્ચ પિતા તસ્ય શક્રદેવઃ શ્રુતાયુધઃ ।
અક્ષોહિણ્યા સેનયા ચ સહ ભીમેન પાતિતાઃ ।
ખડ્ગયુદ્ધે પુરા ભીષ્મે સેનાપત્યં પ્રકુર્વતિ । 26.214 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxx.કર્ણાનુજાન્ ધ્રુવાદ્યાં શ્ચ બહૂન્ જઘ્ને સ વૈ નિશિ ।
સઞ્જ્ઞાં ભીમકૃત્ આં જ્ ઞાત્વા ણ્સક્તિં ચિક્ષેપ ચાપરામ્ ।
કર્ણઃ શક્તિર્મયા દિવ્યા ન મુક્તા તેન જીવસિ । 26.215 ।
ઇતિ જ્ઞાપયિતું ત્ આં તુ જ્ઞાત્વા ભીમઃ ક્ષણાત્ તદા ।
ખમુત્પત્ય ગૃહીત્વા ચ કર્ણે ચિક્ષેપ સત્વરઃ । 26.216 ।
યદિ ત્વયા તદા મુક્તા ણ્સક્તિસ્ત્વાં સા હનિષ્યતિ ।
ઇતિ જ્ઞાપયિતું સા ચ કર્ણરક્ષણકાઙ્ક્ષિણા । 26.217 ।
મુક્તા દક્ષભુજે સાઽથ વિદાર્ય ધરણીં તથા ।
ભિત્ત્વા વિવેશ કર્ણસ્ય દર્શયન્તી નિદર્શનમ્ । 26.218 ।
તતો ભીમઃ પુનઃ સ્વં તુ રથમાસ્થાય ચાપભૃત્ ।
કર્ણસ્ય પુરતઃ શત્રૂન્ દ્રાવયામાસ સર્વતઃ । 26.219 ।
તં કર્ણો વારયામાસ શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ।
ભીમઃ કર્ણરથાયૈવ ગદાં ચિક્ષેપ વેગતઃ । 26.220 ।
સ તદ્ગદાવિઘાતાય સ્થૂણાકર્ણાસ્ત્રમાસૃજત્ ।
તેનાસ્ત્રેણ પ્રતિહતા સા ગદા ભીમમાબ્રજત્ । 26.221 ।
ભીમો ગદાં સમાદાય કર્ણસ્ય રથમારુહત્ ।
તયા સઞ્ચૂર્ણયામાસ કર્ણસ્ય રથકૂબરમ્ । 26.222 ।
એવં ત્વચ્ચૂર્ણને શક્તો મત્કામાત્ ત્વં હિ જીવસિ ।
એવં નિદર્શયિત્વૈવ પુનઃ સ્વં રથમાબ્રજત્ । 26.223 ।
પુનઃ કર્ણપુરઃ સેનાં જઘાન બહુશો રણે ।
કર્ણસ્તુ તં પરિત્યજ્ય સહદેવમુપાદ્રવત્ । 26.224 ।
સ તુ તં વિરથીકૃત્ય ધનુઃ કણ્ઠેઽવસજ્ય ચ ।
કુત્સયામાસ બહુશઃ સ તુ નિર્વેદમાગમત્ । 26.225 ।
ચ્ચ્ચ્લ્xxxઇ.ન હન્તુમૈચ્છત્ તં કર્ણઃ પૃથાયૈ સ્વં વચઃ સ્મરન્ ।
તં વિજિત્ય રણે કર્ણો જઘ્ને પાર્થવરૂથિનીમ્ । 26.226 ।
તતો દ્રૌણિર્વિવિધૈર્બાણસઙ્ઘૈર્જઘાન પાર્થસ્ય ચમૂં સમન્તતઃ ।
સા હન્યમાના રણકોવિદેન ન શં લેભે મૃત્યુનાઽર્તા પ્રજેવ । 26.227 ।
દૃષ્ટ્વા સેનાં દ્રૌણિબલાભિભૂતાં તમાહ્વયામાસ ઘટોત્કચો યુધે ।
દ્રૌણિસ્તમાહાઽલમલં ન વત્સ પુત્રસ્તાતં યોધયસ્વાદ્ય માં ત્વમ્ । 26.228 ।
ઇત્યુક્ત ઊચે ન પિતા મમ ત્વં સખા પિતુર્યદ્યપિ શત્રુસં શ્રયાત્ ।
અરિશ્ચ મેઽસીતિ તમાહ યદ્યરિં માં મન્યસે તદ્વદહં કરોમિ તે । 26.229 ।
ઇત્યૂચિવાઞ્છક્રધનુઃ પ્રકાણ્સં વિષ્ફાર્ય ચાપં પ્રકિરઞ્છરૌઘાન્ ।
અભ્યાગમદ્ રાક્ષસમુગ્રવેગઃ સ્વસેનયા સોઽપિ તમભ્યવર્તત । 26.230 ।
સ રક્ષસાં લક્ષસમાવૃતો બલી નૃભિશ્ચ વીરૈર્બહુભિઃ સુશિક્ષિતૈઃ ।
અક્ષોહિણીમાત્રબલેન રાક્ષસઃ સઙ્ક્ષોભયામાસ ગુરોઃ સુતં શરૈઃ । 26.231 ।
સ તેન બાણૈર્બહુભિઃ પ્રપીડિતો વિભિન્નગાત્રઃ ક્ષતજાપ્લુતાઙ્ગઃ ।