મહાભારત · અધ્યાય 9.8

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં કુરૂણાં ભયવર્ધનમ્ ।
સૃઞ્જયૈઃ સહ રાજેન્દ્ર ઘોરં દેવાસુરોપમમ્ ॥

નરા રથા ગજૌઘાશ્ચ વાજિનશ્ચ સહસ્રશઃ ।
વાજિનશ્ચ પરાક્રાન્તાઃ સમાજગ્મુઃ પરસ્પરમ્ ॥

ગજાનાં ભીમરૂપાણાં દ્રવતાં નિઃસ્વનો મહાન્ ।
અશ્રૂયત યથા કાલે જલદાનાં નભસ્તલે ॥

નાગૈરભ્યાહતાઃ કેચિત્સરથા રથિનોઽપતન્ ।
વ્યદ્રવન્ત રણે ભીતા દ્રાવ્યમાણા મદોત્કટૈઃ ॥

હયૌઘાન્પાદરક્ષાંશ્ચ રથિનસ્તત્ર શિક્ષિતાઃ ।
શરૈઃ સમ્પ્રેષયામાસુઃ પરલોકાય ભારત ॥

સાદિનઃ શિક્ષિતા રાજન્પરિવાર્ય મહારથાન્ ।
વિચરન્તો રણેઽભ્યઘ્નન્પ્રાસશક્ત્યૃષ્ટિભિસ્તથા ॥

ધન્વિનઃ પુરુષાઃ કેચિત્પરિવાર્ય મહારથાન્ ।
એકં બહવ આસાદ્ય પ્રૈષયન્યમસાદનમ્ ॥

નાગાન્રથવરાંશ્ચાન્યે પરિવાર્ય મહારથાઃ ।
સોત્તરા યુધિ નિર્જઘ્નુર્દ્રવમાણં મહારથમ્ ॥

તથા ચ રથિનં ક્રુદ્ધં વિકિરન્તં શરાન્બહૂન્ ।
નાગા જઘ્નુર્મહારાજ પરિવાર્ય સમન્તતઃ ॥

નાગા નાગમભિદ્રુત્ય રથી ચ રથિનં રણે ।
શક્તિતોમરનારાચૈર્નિજઘ્નુસ્તત્ર ભારત ॥

પાદાતાનવમૃદ્ગન્તો રથવારણવાજિનઃ ।
રણમધ્યે વ્યદૃશ્યન્ત કુર્વન્તો મહદાકુલમ્ ॥

હયાશ્ચ પર્યધાવન્ત ચામરૈરુપશોભિતાઃ ।
હંસા હિમવતઃ પ્રસ્થે પિબન્ત ઇવ મેદિનીમ્ ॥

તેષાં તુ વાજિનાં ભૂમિઃ ખુરૈશ્ચિત્રા વિશામ્પતે ।
અશોભત યથા નારી કરજૈઃ ક્ષતવિક્ષતા ॥

વાજિનાં ખુરશબ્દેન રથનેમિસ્વનેન ચ ।
પત્તીનાં ચાપિ શબ્દેન નાગાનાં બૃંહિતેન ચ ॥

વાદિત્રાણાં ચ ઘોષેણ શઙ્ખાનાં નિનદેન ચ ।
અભવન્નાદિતા ભૂમિર્નિર્ઘાતૈરિવ ભારત ॥

ધનુષાં કૂજમાનાનાં શસ્ત્રૌઘાનાં ચ પાત્યતામ્ ।
કવચાનાં પ્રભાભિશ્ચ ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ॥

બહવો બાહવશ્છિન્ના નાગરાજકરોપમાઃ ।
ઉદ્વેષ્ટન્તે વિચેષ્ટન્તે વેગં કુર્વન્તિ દારુણમ્ ॥

શિરસાં ચ મહારાજ પતતાં ધરણીતલે ।
ચ્યુતાનામિવ તાલેભ્યઃ ફલાનાં શ્રૂયતે સ્વનઃ ॥

શિરોભિઃ પતિતૈર્ભાતિ રુધિરાર્દ્રૈર્વસુન્ધરા ।
તપનીયનિભૈઃ કાલે નલિનૈરિવ ભારત ॥

ઉદ્વૃત્તનયનૈસ્તૈસ્તુ ગતસત્વૈઃ સુવિક્ષતૈઃ ।
વ્યભ્રાજત મહી રાજન્પુણ્ડરીકૈરિવાવૃતા ॥

બાહુભિશ્ચન્દનાદિગ્ધૈઃ સકેયૂરૈર્મહારધનૈઃ ।
પતિતૈર્ભાતિ રાજેન્દ્ર મહાશક્રધ્વજૈરિવ ॥

ઊરુભિશ્ચ નરેન્દ્રાણાં વિનિકૃત્તૈર્મહાહવે ।
હસ્તિહસ્તોપમૈર્જજ્ઞે સંવૃતં તદ્રણાઙ્કણમ્ ॥

કબન્ધંશતસઙ્કીર્ણં છત્રચામરસઙ્કુલમ્ ।
સેનાવનં તચ્છુશુભે વનં પુષ્પાચિતં યથા ॥

તત્ર યોધા મહારાજ વિચરન્તો હ્યભીતવત્ ।
દૃશ્યન્તે રુધિરાક્તાઙ્ગાઃ પુષ્પિતા ઇવ કિંશુકાઃ ॥

માતઙ્ગાશ્ચાપ્યદૃશ્યન્ત શરતોમરપીડિતાઃ ।
પતન્તસ્તત્ર તવૈવ છિન્નાભ્રાસદૃશા રણે ॥

ગજાનીકં મહારાજ વધ્યમાનં મહાત્મભિઃ ।
વ્યદીર્યત દિશઃ સર્વા વાતનુન્ના ધના ઇવ ॥

તે ગજા ધનસઙ્કાશાઃ પેતુરુર્વ્યાં સમન્તતઃ ।
વજ્રનુન્ના ઇવ બભુઃ પર્વતા યુગસઙ્ક્ષયે ॥

હયાનાં સાદિભિઃ સાર્ધં પતિતાનાં મહીતલે ।
રાશયઃ સ્મ પ્રદૃશ્યન્તે ગિરિમાત્રાંસ્તતસ્તતઃ ॥

સઞ્જજ્ઞે રણભૂમૌ તુ પરલોકવહા નદી ।
શોણિતોદા રથાવર્તા ધ્વજવૃક્ષાસ્થિશર્કરા ॥

ભુજનક્રા ધનુઃસ્રોતા હસ્તિશૈલા હયોપલા ।
મેદોમજ્જાકર્દમિની છત્રહંસા ગદોડુપા ॥

કવચોષ્ણીષસઞ્છન્ના પતાકારુચિરદ્રુમા ।
ચક્રચક્રાવલીજુષ્ટા ત્રિવેણૂરગસંવૃતા ॥

શૂરાણાં હર્ષજનની ભીરૂણાં ભયવર્ધની ।
પ્રાવર્તત નદી રૌદ્રા કુરુસૃઞ્જયસઙ્ગમે ॥

તાં નદીં પરલોકાય વહન્તીમતિભૈરવામ્ ।
તેરુર્વાહનનૌભિસ્તે શૂરાઃ પરિઘબાહવઃ ॥

વર્તમાને તદા યુદ્ધે નિર્મર્યાદે વિશામ્પતે ।
ચતુરઙ્ગક્ષયે ઘોરે યુદ્ધે દેવાસુરોપમે ॥

વ્યાક્રોશન્બાન્ધવાનન્યે તત્ર તત્ર પરન્તપ ।
ક્રોશદ્ભિર્દયિતૈરન્યે ભયાર્તા ન નિવર્તિરે ॥

નિર્મર્યાદે તથા યુદ્ધે વર્તમાને ભયાનકે ।
અર્જુનો ભીમસેનશ્ચ મોહયાઞ્ચક્રતુઃ પરાન્ ॥

સા વધ્યમાના મહતી સેના તવ નરાધિપ ।
અમુહ્યત્તત્ર તત્રૈવ યોષિન્મદવશાદિવ ॥

મોહયિત્વા ચ તાં સેનાં ભીમસેનધનઞ્જયૌ ।
દધ્મતુર્વારિજૌ તત્ર સિંહનાદાંશ્ચ ચક્રતુઃ ॥

શ્રુત્વૈવ તુ મહાશબ્દં ધૃષ્ટદ્યુમ્નશિખણ્ડિનૌ ।
ધર્મરાજં પુરસ્કૃત્ય મદ્રરાજમભિદ્રુતૌ ॥

તત્રાશ્ચર્યમપશ્યામ ઘોરરૂપં મહદ્ભયમ્ ।
શલ્યેન સઙ્ગતાઃ શૂરા યદયુધ્યન્ત ભાગશઃ ॥

માદ્રીપુત્રૌ તુ રભસૌ કૃતાસ્ત્રૌ યુદ્ધદુર્મદૌ ।
અભ્યયાતાં ત્વરાયુક્તૌ જિગીષન્તૌ બલં તવ ॥

તતોઽભ્યાવર્તત બલં તાવકં ભરતર્ષભ ।
શરૈઃ પ્રણુન્નં બહુધા પાણ્ડવૈર્જિતકાશિભિઃ ॥

વધ્યમાના ચમૂઃ સા તુ પુત્રાણાં પ્રેક્ષતાં તવ ।
ભેજે દશ દિશો રાજન્પ્રણુન્ના શરવૃષ્ટિભિઃ ॥

હાહાકારો મહાઞ્જજ્ઞે યોધાનાં તત્ર ભારત ।
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાપ્યાસીદ્દ્રાવિતાનાં મહાત્મનામ્ ॥

ક્ષત્રિયાણાં તથાઽન્યોન્યં સંયુગે જયમિચ્છતામ્ ।
પ્રાદ્રવન્નેવ સમ્ભગ્નાઃ પાણ્ડવૈસ્તવ સૈનિકાઃ ॥

ત્યક્ત્વા યુદ્ધે પ્રિયાન્પુત્રાન્ભ્રાતૄનથ પિતામહાન્ ।
માતુલાન્ભાગિનેયાંશ્ચ વયસ્યાનપિ ભારત ॥

હયાન્દ્વિપાંસ્ત્વરયન્તો યોધા જગ્મુઃ સમન્તતઃ ।
આત્મત્રાણકૃતોત્સાહાસ્તાવકા ભરતર્ષભ ॥