મહાભારત · અધ્યાય 9.63

તતસ્તે પ્રયયુઃ સર્વે નિવાસાય મહીક્ષિતઃ ।
શઙ્ખાન્પ્રધ્માપયન્તો વૈ હૃષ્ટાઃ પરિઘબાહવઃ ॥

પાણ્ડવાન્ગચ્છતશ્ચાપિ શિબિરં નો વિશામ્પતે ।
મહેષ્વાસોઽન્વગાત્પશ્ચાદ્યુયુત્સુઃ સાત્યકિસ્તથા ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વશઃ ।
સર્વે ચાન્યે મહેષ્વાસા યયુઃ સ્વશિબિરાણ્યુત ॥

તતસ્તે પ્રાવિશન્પાર્થા હતત્વિટ્કં હતેશ્વરમ્ ।
દુર્યોધનસ્ય શિબિરં રઙ્ગવન્નિઃસૃતે જને ॥

ગતોત્સવં પુરમિવ હૃતનાગમિવ હદમ્ ।
સ્ત્રીવર્ષવરભૂયિષ્ઠં વૃદ્ધામાત્યૈરધિષ્ઠિતમ્ ॥

તત્રૈતાન્પર્યુપાતિષ્ઠન્દુર્યોધન પુરઃસરાઃ ।
કૃતાઞ્જલિપુટા રાજન્કાષાયમલિનામ્બરાઃ ॥

શિબિરં સમનુપ્રાપ્ય કુરુરાજસ્ય પાણ્ડવાઃ ।
અવતેરુર્મહારાજ રથેભ્યો રથસત્તમાઃ ॥

તતો ગાણ્ડીવધન્વાનમભ્યભાષત કેશવઃ ।
સ્થિતઃ પ્રિયહિતે નિત્યમતીવ ભરતર્ષભ ॥

અવરોપય ગાણ્ડીવમક્ષયૌ ચ મહેષુધી । અથાહમવરોક્ષ્યામિ પશ્ચાદ્ભરતસત્તમ ।
સ્વયં ચૈવાવરોહ ત્વમેતચ્છ્રેયસ્તવાનઘ ॥

તચ્ચાકરોત્તથા વીરઃ પાણ્ડુપુત્રો ધનઞ્જયઃ ॥

અથ પશ્ચાત્તતઃ કૃષ્ણો રશ્મીનુત્સૃજ્ય વાજિનામ્ ।
અવારોહત મેધાવી રથાદ્ગાણ્ડીવધન્વનઃ ॥

અથાવતીર્ણે ભૂતાનામીશ્વરે સુમહાત્મનિ ।
કપિરપ્યાશ્વપાક્રામત્સહદેવૈર્ધ્વજાલયૈઃ ॥

સ દગ્ધો દ્રોણકર્ણાભ્યાં દિવ્યૈરસ્ત્રૈર્મહારથઃ ।
અથ દીપ્તોઽગ્નિના હ્યાશુ પ્રજજ્વાલ મહીપતે ॥

સોપાસઙ્ગઃ સરશ્મિશ્ચ સાશ્વઃ સયુગબન્ધનઃ ।
ભસ્મીભૂતોઽપતદ્ભૂમૌ રથો ગાણ્ડીવધન્વનઃ ॥

તં તથા ભસ્મભૂતં તુ દૃષ્ટ્વા પાણ્ડુસુતાઃ પ્રભો ।
અભવન્વિસ્મિતા રાજન્નર્જુનશ્ચેદમબ્રવીત્ ॥

કૃતાઞ્જલિઃ સપ્રણયં પ્રણિપત્યાભિવાદ્ય હ ।
ગોવન્દ કસ્માદ્ભગવન્રથો દગ્ધોઽયમગ્નિના ॥

કિમેતન્મહદાશ્ચર્યમભવદ્યદુનન્દન ।
તન્મે બ્રૂહિ મહાબાહો શ્રોતવ્યં યદિ મન્યસે ॥
વાસુદેવ ઉવાચ ।

દ્રોણકર્ણાસ્ત્રનિર્દગ્ધઃ પૂર્વમેવાયમર્જુન ।
મદાસ્થિતત્વાત્સમરે ન વિશીર્ણઃ પરન્તપ ॥

ઇદાનીં તુ વિશીર્ણોઽયં દગ્ધો બ્રહ્માસ્ત્રતેજસા ।
મયા વિમુક્તઃ કૌન્તેય ત્વય્યદ્ય કૃતકર્મણિ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ઈષદુત્સ્મયમાનસ્તુ ભગવાન્કેશવોઽરિહા ।
પરિષ્વજ્ય ચ રાજાનં યુધિષ્ઠિરમભાષત ॥

દિષ્ટ્યા જયસિ કૌન્તેય દિષ્ટ્યા તે શત્રવો જિતાઃ ।
દિષ્ટ્યા ગાણ્ડીવધન્વા ચ ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ ॥

ત્વં ચાપિ કુશલી રાજન્માદ્રીપુત્રૌ ચ પાણ્ડવૌ । મુક્તા વીરક્ષયાદિસ્માત્સઙ્ગ્રામાન્નિહતદ્વિષઃ ।
ક્ષિપ્રમુત્તરકાલાનિ કુરુ કાર્યાણિ ભારત ॥

ઉપયાતમુપપ્લાવ્યં સહ ગાણ્ડીવધન્વના ।
આનીય મધુપર્કં માં યત્પુરા ત્વમવોચથાઃ ॥

એષ ભ્રાતા સખા ચૈવ તવ કૃષ્ણ ધનઞ્જયઃ ।
રક્ષિતવ્યો મહાબાહો સર્વાસ્વાપત્સ્વિતિ પ્રભો ॥

તવ ચૈવ બ્રુવાણસ્ય તથેત્યેવાહમબ્રુવમ્ ॥

સ સવ્યસાચી ગુપ્તસ્તે વિજયી ચ જનેશ્વર ।

ભ્રાતૃભિઃ સહ રાજેન્દ્ર શૂરઃ સત્યપરાક્રમઃ ।
મુક્તો વીરક્ષયાદસ્માત્સઙ્ગ્રામાદ્રોમહર્ષણાત્ ॥

એવમુક્તસ્તુ કૃષ્ણેન ધર્મરાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
હૃષ્ટરોમા મહારાજ પ્રત્યુવાચ જનાર્દનમ્ ॥
યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ।

પ્રમુક્તં દ્રોણકર્ણાભ્યાં બ્રહ્માસ્ત્રમરિમર્દન ।
કસ્ત્વદન્યઃ સહેત્સાક્ષાદપિ વજ્રી પુરન્દરઃ ॥

ભવતસ્તુ પ્રસાદેન સન્ગ્રામે બહવો હતાઃ ।
મહારણગતઃ પાર્થો યચ્ચ નાસીત્પરાઙ્મુખઃ ॥

તથા તવ મહાબાહો પર્યાયૈર્બહુભિર્મયા ।
કર્મણઆમનુસન્ધાનાત્તેજસ્વી જગતિ શ્રુતા ॥

ઉપપ્લાવ્યે મહર્ષિર્મે કૃષ્ણદ્વૈપાયનોઽબ્રવીત્ ।
યતો ધર્મસ્તતઃ કૃષ્ણો યતઃ કૃષ્ણસ્તતો જયઃ ॥

એવમુક્તસ્તતઃ કૃષ્ણઃ પ્રત્યુવાચ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
ન તુલ્યાશ્ચાર્જુનસ્યેહ બલેન કુરુનન્દન ॥

સ એષ સર્વાણ્યસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ પ્રાપ્ય શઙ્કરાત્ । સત્સમો વા વિશિષ્ટો વા રણે ત્વમિતિ પાણ્ડવઃ ।
અનુજ્ઞાતઃ પાણ્ડુસુતઃ પુનઃ પ્રત્યાગમન્મહીમ્ ॥

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યચ્ચ અનુજ્ઞાતસ્ત્વયા વિભો ।
નિમેષાર્ધાન્નરવ્યાઘ્રો નયેદિતિ મતિર્મમ ॥

દ્રોણં ભીષ્મં કૃપં કર્ણં દ્રોણપુત્રં જયદ્રથમ્ ।
નિહન્તું શક્નુયાત્ક્રુદ્ધો નિમેષાર્ધાદ્ધનઞ્જયઃ ॥

સદેવાસુરગન્ધર્વાન્સયક્ષોરગરાક્ષસાન્ ।
ત્રીન્વા લોકાન્વિજેતું સ શક્તઃ કિમિહ માનુષાન્ ॥

વિધિના વિહિતં ચાસૌ મયા સઞ્ચોદિતોઽપિ સન્ ।
ન ચકાર મતિં હન્તું તતસ્તે બલવત્તરાઃ ॥

અત્ર ગીતા મયા સુષ્ઠુ ગિરઃ સત્યા મહીપતે ।
દર્સિતં મયિ સર્વં ચ તેનાસૌ જિતવાન્રિપૂન્ ॥

અર્જુનોઽપિ મહાબાહુર્મયા તુલ્યો મહીપતે । સ મહેશ્વરલબ્ધાસ્ત્રઃ કિં ન કુર્યાદ્વિભુઃ પ્રભો ॥

ઇત્યેવમુક્તે તે વીરાઃ શિબિરં તવ ભારત ।
પ્રવિશ્ય પ્રત્યપદ્યન્ત કોશરત્નર્ધિસઞ્ચયાન્ ॥

રજતં જાતરૂપં ચ મણીનથ ચ મૌક્તિકાન્ ।
ભૂષણાન્યથ મુખ્યાનિ કમ્બલાન્યજિનાનિ ચ ॥

ગજાનશ્વાન્રથાંશ્ચૈવ મહાન્તિ શયનાનિ ચ ।
દાસીદાસમસંખ્યેયં રાજ્યોપકરણાનિ ચ ॥

તે પ્રાપ્ય ધનમક્ષય્યં ત્વદીયં ભરતર્ષભ ।
ઉદક્રોશન્મહાભાગા નરેન્દ્ર વિજિતારયઃ ॥

તે તુ વીરાઃ સમાશ્વસ્ય વાહનાન્યવમુચ્ય ચ ।
અતિષ્ઠન્ત મુહુઃ સર્વે પાણ્ડવા વિગતજ્વરાઃ ॥

અથાબ્રવીન્મહારાજ વાસુદેવો મહાયશાઃ ।
અસ્માભિર્મઙ્ગલાર્થાય વસ્તવ્યં શિબિરાદ્બહિઃ ॥

તથેત્યુક્ત્વા હિ તે સર્વે પાણ્ડવાઃ સાત્યકિસ્તથા ।
વાસુદેવેન સહિતા મઙ્ગલાર્થં બહિર્યયુઃ ॥

તે સમાસાદ્ય સરિતં પુણ્યામોઘવતીં નૃપ ।
ન્યવસન્નથ તાં રાત્રિં પાણ્ડવા હતશત્રવઃ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તતો રાજા પ્રાપ્તકાલમચિન્તયન્ ॥

તત્ર તે ગમનં માપ્તં રોચતે તવ માધવ ।
ગાન્ધાર્યાઃ ક્રોધદીપ્તાયાઃ પ્રશમાર્થમરિન્દમ ॥

હેતુકારણયુક્તૈશ્ચ વાક્યૈઃ કાલસમીરિતૈઃ । ક્ષિપ્રમેવ મહાભાગ ગાન્ધારીં પ્રશમિષ્યસિ ।
પિતામહશ્ચ ભગવાન્વ્યાસસ્તત્ર ભવિષ્યતિ ॥

તતઃ સમ્પ્રેષયામાસુર્યાદવં નાગસાહ્વયમ્ ॥

સ ચ પ્રાયાજ્જવેનાશુ વાસુદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
દારુકં રથમારોપ્ય યેન રાજાઽમ્બિકાસુતઃ ॥

તમૂચુઃ સમ્પ્રયાસ્યન્તં શૈબ્યસુગ્રીવવાહનમ્ ।
પ્રત્યાશ્વાસય ગાન્ધારીં હતપુત્રાં યશસ્વિનીમ્ ॥

સ પ્રાયાત્પાણ્ડવૈરુક્તસ્તત્પુરં સાત્વતાં વરઃ ।
આસસાદ તતઃ ક્ષિપ્રં ગાન્ધારીં નિહતાત્મજામ્ ॥