મહાભારત · અધ્યાય 9.56

રામસાન્નિધ્યમાગમ્ય પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ ।
યોદ્ધુકામો મહાબાહુઃ સમહૃષ્યત વીર્યવાન્ ॥

દૃષ્ટ્વા લાઙ્ગલિનં રાજા પ્રત્યુત્થાય ચ ભારત ।
પ્રીત્યા* પરમયા યુક્તો યુધિષ્ઠિરમથાબ્રવીત્ ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

સમન્તપઞ્ચકં પુણ્યમિતો યામ વિશામ્પતે ।
પ્રથિતોત્તરવેદી સા દેવલોકે પ્રજાપતેઃ ॥

તસ્મિન્મહાપુણ્યતમે ત્રૈલોક્યસ્ય સનાતને ।
સઙ્ગ્રામે નિધનં પ્રાપ્ય ધ્રુવં સ્વર્ગં ગમિષ્યસિ ॥

તથેત્યુક્ત્વા મહારાજ કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ ।
સમન્તપઞ્ચકં વીરઃ પ્રાયાદભિમુખઃ પ્રભુઃ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ।
પદ્ધ્યામમર્ષી દ્યુતિમાનગચ્છત્પાણ્ડવૈઃ સહ ॥

તથા યાન્તં ગદાહસ્તં વર્મણા ચાપિ દંશિતમ્ ।
અન્તરિક્ષચરા દેવાઃ સાધુસાધ્વિત્યપૂજયન્ ॥

વાદકાશ્ચ નરાસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા તે હર્ષમાગતાઃ ॥

સ પાણ્ડવૈઃ પરિવૃતઃ કુરુરાજસ્તવાત્મજઃ ।
મત્તસ્યેવ ગજેન્દ્રસ્ય ગતિમાસ્થાય સોઽવ્રજત્ ॥

તતઃ શઙ્ખનિનાદૈશ્ચ ભેરીણાં ચ મહાસ્વનૈઃ ।
સિંહનાદૈશ્ચ શૂરાણાં દિશઃ સર્વાઃ પ્રપૂરિતાઃ ॥

તતસ્તે તુ કુરુક્ષેત્રં પ્રાપ્તા નરવરોત્તમાઃ । પ્રતીચ્યભિમુખં દેશં યથોદ્દિષ્ટં સુતેન તે ।
દક્ષિણેન સરસ્વત્યાઃ સ્વયનં તીર્થમુત્તમમ્ ॥

તસ્મિન્દેશે ત્વનિરિણે તે તુ યુદ્ધમરોચયન્ ॥

તતો ભીમો મહાકોટિં ગદાં ગૃહ્યાથ વર્મભૃત્ ।
બિભ્રદ્રૂપં મહારાજ સદૃશં હિ ગરુત્મતઃ ॥

અવબદ્ધશિરસ્ત્રાણઃ શુદ્ધકાઞ્ચનવર્મભૃત્ ।
રરાજ રાજન્પુત્રસ્તે કાઞ્ચનઃ શૈલરાડિવ ॥

તૌ તથા સઙ્ગતૌ વીરૌ ભીમદુર્યોધનાવુભૌ ।
સંયુગે સમ્પ્રકાશેતે સંરબ્ધાવિવ કુઞ્જરૌ ॥

રથમણ્ડલમધ્યસ્થૌ ભ્રાતરૌ તૌ નરર્ષભૌ ।
અશોભેતાં મહારાજ ચન્દ્રસૂર્યાવિવોદિતૌ ॥

તાવન્યોન્યં નિરીક્ષેતાં ક્રુદ્ધાવિવ મહોરગૌ ।
દહન્તૌ લોચનૈ રાજન્પરસ્પરવધૈષિણૌ ॥

સમ્પ્રહૃષ્ટમના રાજન્ગદામાદાય કૌરવઃ ।
સૃક્વિણી સંલિહન્રાજન્ક્રોધરક્તેક્ષણઃ શ્વસન્ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજન્ગદામાદાય વીર્યવાન્ ।
ભીમસેનમભિપ્રેક્ષ્ય ગજો ગજમિવાહ્વયત્ ॥

અદ્રિસારમયીં ભીમસ્તથૈવાદાય વીર્યવાન્ ।
આહ્વયામાસ નૃપતિં સિંહઃ સિંહં યથા વને ॥

તાવુદ્યતગદાપાણી દુર્યોધનવૃકોદરૌ ।
સંયુગે સમ્પ્રકાશેતાં ગિરી સશિખરાવિવ ॥

તાવુભૌ સમતિક્રુદ્ધાવુભૌ ભીમપરાક્રમૌ ।
ઉભૌ શિષ્યૌ ગદાયુદ્ધે રૌહિણેયસ્ય ધીમતઃ ॥

ઉભૌ સદૃશકર્માણૌ વરુણસ્ય મહાબલૌ ।
વાસુદેવસ્ય રામસ્ય તથા વૈશ્રવણસ્ય ચ ॥

સદૃશૌ તૌ મહારાજ મધુકૈટભયોરપિ ।
ઉભૌ સદૃશકર્માણૌ તથા સુન્દોપસુન્દયોઃ ॥

[રામરાવણયોશ્ચૈવ વાલિસુગ્રીવયોસ્તથા] ।
તથૈવ કાલસ્ય સમૌ મૃત્યોશ્ચૈવ પરન્તપૌ ॥

અન્યોન્યમભિધાવન્તૌ મત્તાવિવ મહાદ્વિપૌ ।
વાસિતાસઙ્ગમે દૃપ્તૌ શરદીવ મદોત્કટૌ ॥

ઉભૌ ક્રોધવિષં દીપ્તં વમન્તાવુરગાવિવ ।
અન્યોન્યમભિસંરબ્ધૌ પ્રેક્ષમાણાવરિન્દમૌ ॥

ઉભૌ ભરતશાર્દૂલૌ વિક્રમેણ સમન્વિતૌ ।
સિંહાવિવ દુરાધર્ષૌ ગદાયુદ્ધવિશારદૌ ॥

નખદંષ્ટ્રાયુધૌ વીરૌ વ્યાઘ્રાવિવ દુરુત્સહૌ ।
પ્રજાસંહરણે ક્ષુબ્ધૌ સમુદ્રાવિવ દુસ્તરૌ ॥

લોહિતાઙ્ગાવિવ ક્રુદ્ધૌ પ્રતપન્તૌ મહારથૌ ।
[પૂર્વપશ્ચિમજૌ મેઘૌ પ્રેક્ષમાણાવરિન્દમૌ ॥

ગર્જમાનૌ સુવિષમં ક્ષરન્તૌ પ્રાવૃષીવ હિ ।
રશ્મિયુક્તૌ મહાત્માનૌ દીપ્તિમન્તૌ મહાબલૌ ॥

દદૃશાતે કુરુશ્રેષ્ઠૌ કાલસૂર્યાવિવોદિતૌ ।
વ્યાઘ્રાવિવ સુસંરબ્ધૌ ગર્જન્તાવિવતોયદૌ ॥

જહૃષાતે મહાબાહુ સિંહકેસરિણાવિવ ।
ગજાવિવ સુસંરબ્ધૌ જ્વલિતાવિવ પાવકૌ ॥

દદૃશાતે મહાત્માનૌ સશૃઙ્ગાવિવ પર્વતૌ ।
રોષાત્પ્રસ્ફુરમાણોષ્ઠૌ નિરીક્ષન્તૌ પરસ્પરમ્ ॥

તૌ સમેતૌ મહાત્માનૌ ગદાહસ્તૌ નરોત્તમૌ.] ઉભૌ પરમસંહૃષ્ટાવુભૌ પરમસમ્મતૌ ॥

સદશ્વાવિવ હેષન્તૌ બૃંહન્તાવિવ કુઞ્જરૌ । વૃષભાવિવ ગર્જન્તૌ દુર્યોધનવૃકોદરૌ ।
દૈત્યાવિવ બલોન્મત્તૌ રેજતુસ્તૌ નરોત્તમૌ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજન્નિદમાહ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
સૃઞ્જયૈઃ સહ તિષ્ઠન્તં તપન્તમિવ ભાસ્કરમ્ ॥

ઇદં વ્યવસિતં યુદ્ધં મમ ભીમસ્ય ચોભયોઃ ।
ઉપોપવિષ્ટાઃ પશ્યધ્વં વિમર્દં નૃપસત્તમાઃ ॥

તતઃ સમુપવિષ્ટં તત્સુમહદ્રાજમણ્ડલમ્ ।
વિરાજમાનં દદૃશે દિવીવાદિત્યમણ્ડલમ્ ॥

તેષાં મધ્યે મહાબાહુઃ શ્રીમાન્કેશવપૂર્વજઃ ।
ઉપવિષ્ટો મહારાજ પૂજ્યમાનઃ સમન્તતઃ ॥

શુશુભે રાજમધ્યસ્થો નીલવાસાઃ સિતપ્રભઃ ।
નક્ષત્રૈરિવ સમ્પૂર્ણો વૃતો નિશિ નિશાકરઃ ॥

તૌ તથા તુ મહારાજ ગદાહસ્તૌ સુદુઃસહૌ ।
અન્યોન્યં વાગ્ભિરુગ્રાભિસ્તક્ષમાણૌ વ્યવસ્થિતૌ ॥

અપ્રિયાણિ તતોઽન્યોન્યમુક્ત્વા તૌ કુરુસત્તમૌ ।
ઉદીક્ષન્તૌ સ્થિતૌ તત્ર વૃત્રશક્રૌ યથાઽહવે ॥

પ્રીત્યા પરમયા યુક્તાઃ સમભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ ।
આસનં ચ દદૌ તસ્મૈ પર્યપૃચ્છદનામયમ્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરં રામો વાક્યમેતદુવાચ હ ।
મધુરં ધર્મસંયુક્તં શૂરાણાં હિતમેવ ચ ॥

મયા શ્રુતં કથયતામૃષીણાં રાજસત્તમ ।
કુરુક્ષેત્રં પરં પુણ્યં પાવનં સ્વર્ગ્યમેવ ચ ॥

દેવતૈરૃષિભિર્જુષ્ટં બ્રાહ્મણૈશ્ચ મહાત્મભિઃ ।
તત્ર વૈ યોત્સ્યમાના યે દેહં ત્યક્ષ્યન્તિ માનવાઃ ॥

તેષાં સ્વર્ગે ધ્રુવો વાસઃ શક્રેણ સહ મારિષ ।
તસ્માત્સમન્તપઞ્ચકમિતો યામ દ્રુતં નૃપ ॥