મહાભારત · અધ્યાય 9.57

તતો વાગ્યુદ્ધમભવત્તુમુલં જનમેજય ।
યત્ર દુઃખાન્વિતો રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽબ્રવીદિદમ્ ॥

ધિગસ્તુ ખલુ માનુષ્યં યસ્ય નિષ્ઠેયમીદૃશી ।
એકાદશચમૂભર્તા યત્ર પુત્રો મમાનઘ ॥

આજ્ઞાપ્ય સર્વાન્નૃપતીન્ભુક્ત્વા ચેમાં વસુન્ધરામ્ ।
ગદામાદાય ચૈકાકી પદાતિઃ પ્રસ્થિતો રણમ્ ॥

ભૂત્વા હિ જગતો નાથો હ્યનાથ ઇવ મે સુતઃ ।
ગદામુદ્યમ્ય યો યાતિ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

અહો દુઃખં મહત્પ્રાપ્તં પુત્રેણ મમ સ્̤અઞ્જય ।
એવમુક્ત્વા સ દુઃખાર્તો વિરરામ જનાધિપઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સ મેઘનિનદો હર્ષાન્નિનદન્નિવ ગોવૃષઃ ।
આજુહાવ તદા પાર્થં યુદ્ધાય યુધિ વીર્યવાન્ ॥

ભીમમાહ્વયમાને તુ કુરુરાજે મહાત્મનિ ।
પ્રાદુરાસન્સુઘોરાણિ રૂપાણિ વિવિધાન્યુત ॥

વવુર્વાતાઃ સનિર્ઘાતાઃ પાંસુવર્ષં પપાત ચ ।
બભૂવુશ્ચ દિશઃ સર્વાસ્તિમિરેણ સમાવૃતાઃ ॥

મહાસ્વનાઃ સુનિર્વાતાસ્તુમુલા રોમહર્ષણાઃ ।
પેતુસ્તથોલ્કાઃ શતશઃ સ્ફોટયન્ત્યો નભસ્તલાત્ ॥

રાહુશ્ચાગ્રસદાદિત્યમપર્વણિ વિશામ્પતે ।
ચકમ્પે ચ મહાકમ્પં પૃથિવી સવનદ્રુમા ॥

રૂક્ષાશ્ચ વાતાઃ પ્રવવુર્નીચૈઃ શર્કરકર્ષિણઃ ।
ગિરીણાં શિખરાણ્યેવ ન્યપતન્ત મહીતલે ॥

મૃગા બહુવિધાકારાઃ સમ્પતન્તિ દીશો દશ ।
દીપ્તાઃ શિવાશ્ચાપ્યનદન્ઘોરરૂપાઃ સુદારુણાઃ ॥

નિર્ઘાતાશ્ચ મહાઘોરા બભૂવૂ રોમહર્ષણાઃ ।
દીપ્તાયાં દિશિ રાજેન્દ્ર મૃગાશ્ચાશુભવાદિનઃ ॥

ઉદપાનગતાશ્ચાપો વ્યવર્ધન્ત સમન્તતઃ ।
અશરીરા મહાનાદાઃ શ્રૂયન્તે સ્મ ભયાનકાઃ ॥

એવમાદીનિ દૃષ્ટ્વા સ નિમિત્તાનિ વૃકોદરઃ ।
ઉવાચ ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠં ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

એષ શક્યો મયા જેતું મન્દાત્મા ચ સુયોધનઃ ॥

અદ્ય ક્રોધં વિમોક્ષ્યામિ નિગૂઢં હૃદયેશયમ્ ।
સુયોધને કૌરવેન્દ્રે ખાણ્ડવેઽગ્નિમિવાર્જુનઃ ॥

શલ્યમદ્યોદ્ધરિષ્યામિ તવ પાણ્ડવ હૃચ્છયમ્ ।
નિહત્ય ગદયા પાપમિમં કુરુકુલાન્તકમ્ ॥

અદ્ય કીર્તિમયીં માલાં પ્રતિમોક્ષ્યામ્યહં ત્વયિ ।
હત્વેમં પાપકર્માણં ગદયા રણમૂર્ધનિ ॥

અદ્યોરુગદયા રાજન્ભેત્તાઽસ્મિ સમરેઽનયા ।
નાયં પ્રવેષ્ટા નગરં પુનર્વારણસાહ્વયમ્ ॥

સર્પોત્સર્ગસ્ય શયને વિષદાનસ્ય ભોજને ।
પ્રમાણકોટ્યાં પાતસ્ય દાહસ્ય જતુવેશ્મનિ ॥

સભાયામવહાસસ્ય સર્વસ્વહરણસ્ય ચ ।
વર્ષમજ્ઞાતવાસસ્ય વનવાસસ્ય ચાનઘ ॥

અદ્યાન્તમેષાં દુઃખાનાં ગન્તાઽહં ભરતર્ષભ ।
એકાહ્ના વિનિહત્યેમં ભવિષ્યામ્યાત્મનોઽનૃણઃ ॥

અદ્યાયુર્ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્મતેરકૃતાત્મનઃ ।
સમાપ્તં ભરતશ્રેષ્ઠ માતાપિત્રોશ્ચ દર્શનમ્ ॥

અદ્ય સૌખ્યં તુ રાજેન્દ્ર કુરુરાજસ્ય દુર્મતેઃ ।
સમાપ્તં ચ મહારાજ નારીણાં દર્શનં પુનઃ ॥

અદ્યાયં કુરુરાજસ્ય શન્તનોઃ કુલપાંસનઃ ।
પ્રાણાઞ્શ્રિયં ચ રાજ્યં ચ ત્યક્ત્વા શેષ્યતિ ભૂતલે ॥

રાજા ચ ધૃતરાષ્ટ્રોઽદ્ય શ્રુત્વા પુત્રં નિપાતિતમ્ ।
સ્મરિષ્યત્યશુભં કર્મ યત્તચ્છકુનિબુદ્ધિજમ્ ॥

ઇત્યુક્ત્વા રાજશાર્દૂલ ગદામાદાય વીર્યવાન્ ।
અભ્યતિષ્ઠત યુદ્ધાય શક્રો વૃત્રમિવાહ્વયન્ ॥

તમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા કૈલાસમિવ શૃઙ્ગિણમ્ ।
ભીમસેનઃ પુનઃ ક્રુદ્ધો દુર્યોધનમુવાચ હ ॥

રાજ્ઞશ્ચ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય તથા ત્વમપિ ચાત્મનઃ ।
સ્મર તદ્દુષ્કૃતં કર્મ યદ્વૃત્તં વારણાવતે ॥

દ્રૌપદી ચ પરિક્લિષ્ટા સભામધ્યે રજસ્વલા ।
દ્યૂતે ચ વઞ્ચિતો રાજા યત્ત્વયા સૌબલેન ચ ॥

વને દુઃખં ચ યત્પ્રાપ્તમસ્માભિસ્ત્વત્કૃતં મહત્ । વિરાટનગરે ચૈવ યોન્યન્તરગતૈરિવ ।
તત્સર્વં પાતયામ્યદ્ય દિષ્ટ્યા દૃષ્ટોઽસિ દુર્મતે ॥

ત્વત્કૃતેઽસૌ હતઃ શેતે શરતલ્પે પિતામહઃ ।
ગાઙ્ગેયો રથિનાં શ્રેષ્ઠો રથિના યાજ્ઞસેનિના ॥

હતો દ્રોણશ્ચ કર્ણશ્ચ તથા શલ્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
વૈરાગ્નેરાદિકર્તાસૌ શકુનિઃ સૌબલો હતઃ ॥

પ્રાતિકામી તથા પાપો દ્રૌપદ્યાઃ ક્લેશકૃદ્ધતઃ ।
ભ્રાતરસ્તે હતાઃ સર્વે શૂરા વિક્રાન્તયોધિનઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો નિહતાસ્ત્વત્કૃતે નૃપાઃ ।
ત્વામદ્ય નિહનિષ્યામિ ગદયા નાત્ર સંશયઃ ॥

ઇત્યેવમુચ્ચૈ રાજાનં ભાષમાણં વૃકોદરમ્ ।
ઉવાચ ગતભી રાજન્પુત્રસ્તે સત્યવિક્રમઃ ॥

કિં કત્થનેન બહુના યુધ્યસ્વેહ વૃકોદર ।
અદ્ય તેઽહં વિનેષ્યામિ યુદ્ધશ્રદ્ધાં કુલાધમ ॥

ઇતિ દુર્યાર્ધેનોઽક્ષુદ્રસ્ત્વયા ક્ષુદ્રબલેન વૈ ।
શક્યસ્રાસયિતું વાચા ન ચાન્યઃ પ્રાકૃતો યથા ॥

ચિરકાલેપ્સિતં દિષ્ટ્યા હૃદયસ્થમિદં મમ ।
ત્વયા સહ ગદાયુદ્ધં ત્રિદશૈરુપપાદિતમ્ ॥

કિં વાચા બહુનોક્તેન કત્થિતેન ચ દુર્મતે ।
વાણી સઙ્કોચ્યતામેષા કર્મણા મા ચિરં કૃથાઃ ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સર્વ એવાભ્યપૂજયન્ ।
રાજાનઃ સોમકાશ્ચૈવ યે તત્રાસન્સમાગતાઃ ॥

તતઃ સમ્પૂજિતઃ સર્વૈઃ સમ્પ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ।
ભૂયો ધીરાં મતિં ચક્રે યુદ્ધાય કુરુનન્દનઃ ॥

તં મત્તમિવ માતઙ્ગં તલશબ્દૈર્નરાધિપાઃ ।
ભૂયઃ સંહર્ષયાઞ્ચક્રુર્દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ॥

તં મહાત્મા મહાત્માનં ગદામુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન ધાર્તરાષ્ટ્રં વૃકોદરઃ ॥

બૃંહન્તિ કુઞ્ચરાસ્તત્ર હયા હેષન્તિ ચાસકૃત્ । શસ્ત્રાણિ ચાપ્યદીપ્યન્ત પાણ્ડવાનાં જયૈષિણાં ॥