મહાભારત · અધ્યાય 9.55

કુરુક્ષેત્રં તતો દૃષ્ટ્વા દત્ત્વા દેયાંશ્ચ સાત્વતઃ ।
આશ્રમં સુમહત્પુણ્યમગમજ્જનમેજય ॥

મધૂકામ્રવણોપેતં પ્લુક્ષન્યગ્રોધસઙ્કુલમ્ ।
ચિરબિલ્વયુતં પુણ્યં પનસાર્જુનસઙ્કુલમ્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા યાદવશ્રેષ્ઠઃ પ્રવરં પુણ્યલક્ષણમ્ ।
પપ્રચ્છ તાનૃષીન્સર્વાન્કસ્યાશ્રમવરસ્ત્વયમ્ ॥

તે તુ સર્વે મહાત્માનમૂચૂ રાજન્હલાયુધમ્ ।
શૃણુ વિસ્તરશો રામ યસ્યાયં પૂર્વમાશ્રમઃ ॥

અત્ર વિષ્ણુઃ પુરા દેવસ્તપ્તવાંસ્તપ ઉત્તમમ્ ।
અત્રાસ્ય વિધિવદ્યજ્ઞાઃ સર્વે વૃત્તાઃ સનાતનાઃ ॥

અત્રૈવ બ્રાહ્મણી વૃદ્વા કૌમારબ્રહ્મચારિણી ।
યોગયુક્તા દિવં યાતા તપોયુક્તા વિશામ્પતે ॥

બભૂવ શ્રીમતી રાજઞ્શાણ્ડિલ્યસ્ય મહાત્મનઃ ।
સુતા ધૃતવ્રતા સાધ્વી નિયતા બ્રહ્મચારિણી ॥

સાઽપિ પ્રાપ્ય પરં યોગં ગતા સ્વર્ગમનુત્તમમ્ ।
ભુક્ત્વાઽશ્રમેઽશ્વમેધસ્ય ફલં ફલવતઃ શુભમ્ ॥

ગતા સ્વર્ગં મહારાજ પૂજિતા ચ મહાત્મભિઃ ।
અભિગમ્યાશ્રમં પુણ્યં સ દૃષ્ટ્વા યદુનન્દનઃ ॥

ઋષીંસ્તાનભિવાદ્યાથ પાર્શ્વે હિમવતોઽચ્યુતઃ ।
સન્ધ્યાકાર્યાણિ સર્વાણિ નિર્વર્ત્યારુરુહેઽચલમ્ ॥

નાતિદૂરં તતો ગત્વા નગં તાલધ્વજો બલી ।
પુણ્યે તીર્થવરે સ્નાત્વા વિસ્મયં પરમં ગતઃ ॥

પ્રભવં ચ સરસ્વત્યાઃ પ્લક્ષપ્રસ્રવણં બલઃ ।
સમ્પ્રાપ્તઃ કારપચનં તીર્થપ્રવરમુત્તમમ્ ॥

હલાયુધસ્તુ તત્રાપિ દત્ત્વા દાનં મહાબલઃ । આપ્લુતઃ સલિલે પુણ્યે સુશીતે વિમલે શુચૌ ।
સન્તર્પયામાસ પિતૄન્દેવાંશ્ચ રણદુર્મદઃ ॥

તત્રોષ્યૈકાં તુ રજનીં યતિભિર્બ્રાહ્મણૈઃ સહ ।
મિત્રાવરુણયોઃ પુણ્યં જગામાશ્રમમચ્યુતઃ ॥

ઇન્દ્રોઽગ્નિરર્યમા ચૈવ યત્ર પ્રાક્ પ્રીતિમાપ્નુવમ્ ।
તં દેશં કારપચનાત્સ તસ્માદાજગામહ ॥

સ્નાત્વા તત્ર ચ ધર્માત્મા પરાં પ્રીતિમવાપ્ય ચ । ઋષિભિશ્ચૈવ સિદ્ધૈશ્ચ સહિતો વૈ મહાબલઃ ।
ઉપવિષ્ટઃ કથાઃ શુભ્રાઃ શુશ્રાવ યદુપુઙ્ગવઃ ॥

તથા તુ તિષ્ઠતાં તેષાં નારદો ભગવાનૃષિઃ ।
આજગામાથ તં દેશં યત્ર રામો વ્યવસ્થિતઃ ॥

જટામણ્ડલસંવીતઃ કુશચીરી મહાતપાઃ ।
હેમદણ્ડધરો રાજન્કમણ્ડલુધરસ્તથા ॥

મહતીં સુખશબ્દાં તાં ગૃહ્ય વીણાં મનોરમામ્ ।
નૃત્યે ગીતે ચ કુશલો દેવબ્રાહ્મણપૂજિતઃ ॥

પ્રભવઃ કલહાનં ચ નિત્યં ચ કલહપ્રિયઃ ।
તં દેશમગમદ્યત્ર શ્રીમાન્રામો વ્યવસ્થિતઃ ॥

પ્રત્યુત્થાય ચ તં રામઃ પૂજયિત્વા યતવ્રતમ્ ।
દેવર્ષિં પર્યપૃચ્છત્સ યથાવૃત્તં કુરૂન્પ્રતિ ॥

તદાઽસ્યાકથયદ્રાજન્નારદઃ સર્વવેદવિત્ ।
સર્વમેતદ્યથાવૃત્તમતીતં કુરુસન્ક્ષયમ્ ॥

તતોઽબ્રવીદ્રૌહિણેયો નારદં દીનયા ગિરા ।
કિમવસ્થં તુ તત્ક્ષત્રં યે તુ તત્રાભવન્નૃપાઃ ॥

શ્રુતમેતન્મયા પૂર્વં સર્વમેવ તપોધન ।
વિસ્તરશ્રવણે જાતં કૌતૂહલમતીવ મે ॥
નારદ ઉવાચ ।

પૂર્વમેવ હતો ભીષ્મો દ્રોણઃ સિન્ધુપતિસ્તથા ।
હતો વૈકર્તનઃ કર્ણઃ પુત્રાશ્ચાસ્ય મહારથાઃ ॥

ભૂરિશ્રવા રૌહિણેય મદ્રરાજશ્ચ વીર્યવાન્ ।
એતે ચાન્યે ચ બહવો હતાસ્તત્ર મહાબલાઃ ॥

પ્રિયાન્પ્રાણાન્પરિત્યજ્ય પ્રિયાર્થં કૌરવસ્ય વૈ ।
રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ સમરેષ્વનિવર્તિનઃ ॥

અહતાંસ્તુ મહાબાહો શૃણુ મે તત્ર માધવ ॥

ધાર્તરાષ્ટ્રબલે શેષાસ્ત્રયઃ સમિતિમર્દનાઃ । કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ દ્રોણપુત્રશ્ચ વીર્યવાન્ ।
તેઽપિ વૈ વિદ્રુતા રામ દિશો દશ ભયાત્તદા ॥

દુર્યોધનો હતે સૈન્યે વિદ્રુતેષુ પદાતિષુ ।
હદં દ્વૈપાયનં નામ વિવેશ ભૃશદુઃખિતઃ ॥

શયાનં ધાર્તરાષ્ટ્રં તુ સલિલે સ્તમ્ભિતે તદા ।
પાણ્ડવાઃ સહ કૃષ્ણેન વાગ્ભિરુગ્રાભિરાર્દયન્ ॥

સ તુદ્યમાનો બલવાન્વાગ્ભી રામ સમન્તતઃ ।
ઉત્થિતઃ સ હદાદ્વીરઃ પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ॥

સ ચાપ્યુપાગતો યોદ્ધું ભીમેન સહ સામ્પ્રતમ્ ।
ભવિષ્યતિ તયોરદ્ય યુદ્ધં રામ સુદારુણમ્ ॥

યદિ કૌતૂહલં તેઽસ્તિ વ્રજ માધવ મા ચિરમ્ ।
પશ્ય યુદ્ધં મહાઘોરં શિષ્યયોર્યદિ મન્યસે ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તાનભ્યર્ચ્ય દ્વિજર્ષભાન્ । સર્વાન્વિસર્જયામાસ યે તેનાભ્યાગતાઃ સહ ।
ગમ્યતાં દ્વારકાં ચેતિ સોઽન્વશાદનુયાયિનઃ ॥

સોઽવતીર્યાચલશ્રેષ્ઠાત્પ્લક્ષપ્રસ્રવણાચ્છુભાત્ । તતઃ પ્રીતમનાઃ રામઃ શ્રુતા તીર્થફલં મહત્ ।
વિપ્રાણાં સન્નિધૌ શ્લોકમગાયદિમમચ્યુતઃ ॥

સરસ્વતીવાસસમા કુતો રતિઃ સરસ્વતીવાસસમાઃ કુતો ગુણાઃ ।
સરસ્વતીં પ્રાપ્ય દિવં ગતા જનાઃ સદા સ્મરિષ્યન્તિ નદીં સરસ્વતીમ્ ॥

સરસ્વતી સર્વનદીષુ પુણ્યા સરસ્વતી લોકશુભાવહા સદા ।
સરસ્વતીં પ્રાપ્ય જનાઃ સુદુષ્કૃતં સદા ન શોચન્તિ પરત્ર ચેહ ચ ॥

તતો મુહુર્મુહુઃ પ્રીત્યા પ્રેક્ષમાણઃ સરસ્વતીમ્ ।
હયૈર્યુક્તં રથં શુભ્રમારુરોહ પરન્તપઃ ॥

સ શીઘ્રગામિના તેન રથેન યદુપુઙ્ગવઃ ।
દિદૃક્ષુરભિસમ્પ્રાપ્તઃ શિષ્યયુદ્વમુપસ્થિતમ્ ॥

એવં તદભવદ્યુદ્વં તુમુલં જનમેજયં ।
યત્ર દુઃખાન્વિતો રાજા ધૃતરાષ્ટ્રોઽબ્રવીદિદમ્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

રામ સન્નિહિતં શ્રુત્વા ગદાયુદ્ધ ઉપસ્થિતે ।
મમ પુત્રઃ કથં ભીમં પ્રત્યયુધ્યત સઞ્જય ॥