મહાભારત · અધ્યાય 9.42

બ્રહ્મયોનિભિરાકીર્ણં જગામ યદ્વુનન્દનઃ । યત્ર દાલ્ભ્યો બકો રાજન્પશ્વર્થ સુમહાતપાઃ ।
જુહાવ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય રાષ્ટ્રં કોપસમન્વિતઃ ॥

તપસા ઘોરરૂપેણ કર્શયન્દેહમાત્મનઃ ।
ક્રોધેન મહતાઽવિષ્ટો ધર્માત્મા વૈ પ્રતાપવાન્ ॥

પુરા હિ નૈમિશીયાનાં સત્રે દ્વાદશવાર્ષિકે ।
વૃત્તે વિશ્વજિતોઽન્તે વૈ પાઞ્ચાલાનૃષયોઽગમન્ ॥

તત્રેશ્વરમયાચન્ત દક્ષિણાર્થં મનસ્વિનઃ । તત્ર તે લેભિરે રાજન્પાઞ્ચાલેભ્યો મહર્ષયઃ ।
બલાન્વિતાન્વત્સતરાન્નિર્વ્યાધીન્સપ્તવિંશતિમ્ ॥

તાનબ્રવીદ્બલો દાલ્ભ્યો વિભજધ્વં પશૂનિતિ ।
પશૂનેતાનહં ત્યક્ત્વા ભિક્ષિષ્યે રાજસત્તમમ્ ॥

એવમુક્ત્વા વકો રાજન્નૃષીન્સર્વાન્ન્પ્રતાપવાન્ ।
જગામ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ભવનં બ્રાહ્મણોત્તમઃ ॥

સ સમીપગતો ભૂત્વા ધૃતરાષ્ટ્રં જનેશ્વરમ્ ।
અયાચત પશૂન્દાલ્ભ્યઃ સ ચૈનં રુષિતોઽબ્રવીત્ ॥

યદૃચ્છયા મૃતા દૃષ્ટ્વા ગાસ્તદા નૃપસત્તમઃ ।
એતાન્પશૂન્નય ક્ષિપ્રં બ્રહ્મબન્ધો યદીચ્છસિ ॥

ઋષિસ્ત્વથ બકઃ ક્રુદ્ધશ્ચિન્તયામાસ ધર્મવિત્ ।
અહો વત નૃશંસં વૈ વાક્યમુક્તોઽસ્મિ સંસદિ ॥

ચિન્તયિત્વા મુહૂર્તેન રોષાવિષ્ટો દ્વિજોત્તમઃ ।
મતિં ચક્રે વિનાશાય ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય ભૂપતેઃ ॥

સ તૂત્કૃત્ય મૃતાનાં વૈ માંસાનિ મુનિસત્તમઃ ।
જુહાવ ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય રાષ્ટ્રં નરપતેઃ પુરા ॥

અવાકર્ણે સરસ્વત્યાસ્તીર્થે પ્રજ્વાલ્ય પાવકમ્ ।
xxxx દાલ્ભ્યો મહારાજ નિયમં પરમં સ્થિતઃ ॥

સ તૈરેવ જુહાવાગ્નૌ રાષ્ટ્રં માંસૈર્મહાતપઃ ॥

તસ્મિંસ્તુ વિધિવત્સત્રે સમ્પ્રવૃત્તે સુદારુણે ।
અક્ષીયત તતો રાષ્ટ્રં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પાર્થિવ ॥

છિxxxમાનં xxxxxx પરશુના વિભો xxxxxxxxxxxx વ્યવકીર્થમચેતનમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા તથાઽવકીર્ણં તુ રાષ્ટ્રં ચ મનુજાધિપઃ ।
બભૂવ દુર્મના રાજા ચિન્તયામાસ ચ પ્રભુઃ ॥

xxxxxxxxxરદ્યત્રં બ્રાહ્મણૈઃ સહિતઃ પુરા ।
xxxxxગચ્છત્તુ ક્ષીયતે રાષ્ટ્રમેવ ચ ॥

યદા સ પાર્થિવઃ ખિન્નસ્તે ચ વિપ્રાસ્તદાઽનઘ ॥

યદા ચાપિ ન શક્નોતિ રાષ્ટ્રં મોક્ષયિતું નૃપઃ ।
અથ વિપ્રાદિકાંસ્તત્ર પપ્રચ્છ જનમેજય ॥

તતો વિપ્રાદિકાઃ પ્રાહુઃ પશુવિપ્રકૃતસ્ત્વયા ।
માંસૈરભિજુહોતીદં તવ રાષ્ટ્રં મુનિર્બકઃ ॥

તેન તે હૂયમાનસ્ય રાષ્ટ્રસ્યાસ્ય ક્ષયો મહાન્ ।
તસ્યૈતત્તપસઃ કર્મ યેન તેઽદ્ય લયો મહાન્ ॥

યદીચ્છસિ મહાબાહો શાન્તિં રાષ્ટ્રસ્ય ભૂમિપ । અપાં કુઞ્જે સરસ્વત્યાસ્તં પ્રસાદય પાર્થિવ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

સરસ્વતીં તતો ગત્વા સ રાજા બકમબ્રવીત્ ।
નિપત્ય શિરસા ભૂમૌ પ્રાઞ્જલિર્ભરતર્ષભ ॥

પ્રસાદયે ત્વાં ભગવન્નપરાધં ક્ષમસ્વ મે । મમ દીનસ્ય લુબ્ધસ્ય મૌર્ખ્યેણ હતચેતસઃ ।
ત્વં ગતિસ્ત્વં ચ મે નાથઃ પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ॥

તં તથા વિલપન્તં તુ શોકોપહતચેતસમ્ ।
દૃષ્ટ્વા તસ્ય કૃપા જજ્ઞે રાષ્ટ્રં તસ્ય વ્યમોચયત્ ॥

ઋષિઃ પ્રસન્નસ્તસ્યાભૂત્સંરમ્ભં ચ વિહાય સઃ ।
મોક્ષાર્થં તસ્ય રાજ્યસ્ય જુહાવ પુનરાહુતિમ્ ॥

મોક્ષયિત્વા તતો ર્ષ્ટ્રં પ્રતિગૃહ્ય પશૂન્બહૂન્ ।
હૃષ્ટાત્મા નૈમિશારણ્યં જગામ પુનરેવ સઃ ॥

ધૃતરાષ્ટ્રોઽપિ ધર્માત્મા સ્વસ્થચેતા મહામનાઃ ।
સ્વમેવ નગરં રાજન્પ્રતિપેદે મહર્દ્ધિમત્ ॥

તત્ર તીર્થે મહારાજ બૃહસ્પતિરુદારધીઃ ।
અસુરાણામભાવાય ભવાય ચ દિવૌકસામ્ ॥

માંસૈરભિજુહાવેષ્ટિમક્ષીયન્ત તતોઽસુરાઃ ।
દૈવતૈરપિ સમ્ભગ્ના જિતકાશિભિરાહવે ॥

તત્રાપિ વિધિવદ્દત્ત્વા બ્રાહ્મણેભ્યો મહાયશાઃ ।
વાજિનઃ કુઞ્જરાંશ્ચૈવ રથાંશ્ચશ્વતરીયુતાન્ ॥

રત્નાનિ ચ મહાર્હાણિ ધનં ધાન્યં ચ પુષ્કલમ્ ।
યયૌ તીર્થં મહાબાહુર્યાયાતં પૃથિવીપતે ॥

તત્ર યજ્ઞે યયાતેશ્ચ મહારાજ સરસ્વતી ।
સર્પિઃ પયશ્ચ સુસ્રાવ નાહુષસ્ય મહાત્મનઃ ॥

તત્રેષ્ટ્વા પુરુષવ્યાઘ્રો યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ ।
આક્રામદૂર્ધ્વં પુદિતો લેભે લોકાંશ્ચ પુષ્કલાન્ ॥

પુનસ્તત્ર ચ રાજ્ઞસ્તુ યયાતેર્યજતઃ પ્રભોઃ । ઔદાર્યં પરમં કૃત્વા ભક્તિં ચાત્મનિ શાશ્વતીમ્ ।
દદૌ કામાન્બ્રાહ્મણેભ્યો વાન્યાન્યો મનસેચ્છતિ ॥

યો યત્ર સ્થિત એવેહ આહૂતો યજ્ઞસંસ્તરે । તસ્યતસ્ય સરિચ્છ્રેષ્ઠા ગૃહાદિ શયનાદિકમ્ ।
ષડ્રસં ભોજનં ચૈવ દાનં નાનાવિધં તથા ॥

તે મન્યમાના રાજ્ઞસ્તુ સમ્પ્રદાનમનુત્તમમ્ ।
રાજાનં તુષ્ટુવુઃ પ્રીતા દત્ત્વા ચૈવાશિષઃ શુભાઃ ॥

તત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ પ્રીતા યજ્ઞસ્ય સમ્પદા ।
વિસ્મિતા માનુષાશ્ચાસન્દૃષ્ટ્વા તાં યજ્ઞસમ્પદમ્ ॥

તતસ્તાલકેતુર્મહાધર્મકેતુ-- ર્મહાત્મા કૃતાત્મા મહાદાનનિત્યઃ ।
વસિષ્ઠાપવાહં મહાભીમવેગં ધૃતાત્મા જિતાત્મા સમભ્યાજગામ ॥