મહાભારત · અધ્યાય 9.3

શૃણુ રાજન્નવહિતો યથાવૃત્તો મહાન્ક્ષયઃ ।
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ સમાસાદ્ય પરસ્પરમ્ ॥

નિહતે સૂતપુત્રે ચ ફલ્ગુનેન મહાત્મના ।
વિદ્રુતેષુ ચ સૈન્યેષુ સમાનીતેષુ ચાસકૃત્ ॥

વિમુખે તવ પુત્રે ચ શોકોપહતચેતસિ ।
ભૃશોદ્વિગ્નેષુ સૈન્યેષુ દૃષ્ટ્વા પાર્થસ્ય વિક્રમમ્ ॥

ધ્યાયમાનેષુ યોધેષુ દુઋખં પ્રાપ્તેષુ ભારત ।
બલાનાં મત્યમાનાનાં શ્રુત્વા નિનદમુત્તમમ્ ॥

અભિજ્ઞાનં નરેન્દ્રાણાં વિકૃતં પ્રેક્ષ્ય સંયુગે । પતિતાનવનીપાલાન્ધવજાંશ્ચૈવ મહાત્મનામ્ ।
રણે વિનિહતાન્નાગાન્દૃષ્ટ્વા પત્તીંશ્ચ ભારત ॥

આયોધનં મહાઘોરં રુદ્રસ્યાક્રીડસન્નિભમ્ ।
અપ્રખ્યાતિં ગતાનાં તુ રાજ્ઞાં શતસહસ્રશઃ ॥

કૃપાવિષ્ટઃ કૃપો દૃષ્ટ્વા વયઃ શીલસમન્વિતઃ । અબ્રવીત્તત્ર તેજસ્વી સોઽભિસૃત્ય જનાધિપમ્ ।
દુર્યોધનમનુક્રોશાદ્વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥

દુર્યોધન નિબોધેયં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ કૌરવ ।
શ્રુત્વા કુરુ મહારાજ યદિ તે રોચતેઽનઘ ॥

ન યુદ્ધધર્માચ્છ્રેયાન્વૈ પન્થા રાજેન્દ્ર વિદ્યતે ।
યં સમાશ્રિત્ય યુધ્યન્તે ક્ષત્રિયાઃ ક્ષત્રિયર્ષભ ॥

પુત્રો ભ્રાતા પિતા ચૈવ સ્વસ્રીયો માતુલસ્તથા ।
સમ્બન્ધિબાન્ધવાશ્ચૈવ યોદ્વવ્યાઃ ક્ષત્રજીવિન ॥

વધે ચૈવ પરો ધર્મસ્તથાઽધર્મઃ પલાયને । તે સ્મ ઘોરાં સમાપન્ના જીવિકાં જીવિતાર્થિનઃ ।
તદત્ર પ્રતિવક્ષ્યામિ કિઞ્ચિદેવ હિતં વચઃ ॥

હતે ભીષ્મે ચ દ્રોણે ચ કર્ણે ચૈવ મહારથે । જયદ્રથે ચ નિહતે તવ ભ્રાતૃષુ ચાનઘ ।
લક્ષ્મણે તવ પુત્રે ચ કિં શેષં પર્યુપાસ્મહે ॥

યેષુ ભારં સમાસજ્ય રાજ્યે મતિમકુર્મહિ ।
તે સન્ત્યજ્ય તનૂર્યાતાઃ શૂરા બ્રહ્મવિદાં ગતિમ્ ॥

વયં ત્વિહ વિનાભૂતા ગુણવદ્ભિર્મહારથૈઃ ।
કૃપણં વર્તયિષ્યામઃ પાતયિત્વા નૃપાન્બહૂન્ ॥

સર્વૈરથ ચ જીવદ્ભિર્બીભત્સુરપરાજિતઃ ।
કૃષ્ણનેત્રો મહાબાહુર્દેવૈરપિ દુરાસદઃ ॥

ઇન્દ્રકાર્મુકવજ્રાભમિન્દ્રકેતુમિવોચ્છ્રિતમ્ ।
વાનરં કેતુમાસાદ્ય સઞ્ચચાલ મહાચમૂઃ ॥

સિંહનાદેન ભીમસ્ય પાઞ્ચજન્યસ્વનેન ચ ।
ગાણ્ડીવસ્ય ચ નિર્ઘોષાત્સમ્મુહ્યન્તે મનાંસિ નઃ ॥

સ્ફુરન્તીવ મહાવિદ્યુન્મુષ્ણન્તી નયનપ્રભામ્ ।
અલાતમિવ ચાવિદ્વં ગાણ્ડવીં સમદૃશ્યત ॥

જામ્બૂનદવિચિત્રં ચ ધૂયમાનં મહદ્ધનુઃ ।
દૃશ્યતે દિક્ષુ સ્રવાસુ વિદ્યુદભ્રઘનેષ્વિવ ॥

ઉહ્યમાનશ્ચ કૃષ્ણેન વાયુનેવ બલાહકઃ । તાવકં તદ્બલં રાજન્નર્જુનોઽસ્ત્રવિશારદઃ ।
ગહનં શિશિરાપાયે દદાહાગ્નિરિવોલ્બણઃ ॥

ગાહમાનમનીકાનિ મહેન્દ્રસદૃશપ્રભમ્ । વિક્ષોભયન્તં સેનાં વૈ ત્રાસયન્તં ચ પાર્થિવાન્ ।
ધનઞ્જયમપશ્યામ નલિનીમિવ કુઞ્જરમ્ ॥

ત્રાસયન્તં તથા યોધાન્ધનુર્ઘોષેણ પાણ્ણ્ડવમ્ ।
ભૂય એનમપશ્યામ સિંહં મૃગગણાનિવ ॥

સર્વલોકમહેષ્વાસો વૃષભૌ સર્વધન્વિનામ્ ।
આમુક્તકવચૌ કૃષ્ણૌ લોકમધ્યે વિરેજતુઃ ॥

અદ્ય સપ્તદશાહાનિ વર્તમાનસ્ય ભારત ।
સઙ્ગ્રામસ્યાતિઘોરસ્ય યુધ્યતાં ચાભિતો યુધિ ॥

વાયુનેવ વિધૂતાનિ એવ સૈન્યાનિ ગચ્છતા ।
શરદમ્ભોદજાલાનિ વિશીર્યન્તે સમન્તતઃ ॥

તાં નાવમિવ પર્યસ્તાં મજ્જમાનાં મહાર્ણવે ।
તવ સેનાં મહારાજ સવ્યસાચી વ્યકમ્પયત્ ॥

ક્વનુ તે સૂતપુત્રોઽભૂત્ક્વનુ દ્રોણઃ સહાત્મજઃ ।
અહં ક્વ ચ ક્વ ચાત્મા તે હાર્દિક્યશ્ચ તથા ક્વનુ ॥

દુઃશાસનશ્ચ તે ભ્રાતા ભ્રાતૃભિઃ સહિતઃ ક્વનુ ॥

વાણગોચરસમ્પ્રાપ્તં યુધ્યમાનં જયદ્રથમ્ । સમ્બન્ધિનસ્તે ભ્રાતૄંશ્ચ સાહયાન્માતુલાંસ્તથા ।
સર્વાન્વિક્રમ્ય મિપતો લોકમાક્રમ્ય મૂર્ધનિ ॥

જયદ્રથો હતો રાજન્કિન્નુ શેષમુપાસ્મહે ।
કો વેહ સ પુમાનાસ્તે યો વિજેષ્યતિ પાણ્ડવમ્ ॥

તસ્ય ચાસ્ત્રાણિ દિવ્યાનિ વિદિતાનિ મહાત્મનઃ ।
ગાણ્ડીવસ્ય ચ નિર્ઘોષો ધૈર્યાણિ હરતે હિ નઃ ॥

નષ્ટચન્દ્રા યથા રાત્રિઃ સેનેયં હતનાયકા ।
નાગભગ્નદ્રુમા શુષ્કા નદીવ પ્રતિભાતિ મે ॥

ધ્વજિન્યાં હતનેત્રાયાં યથેષ્ટં શ્વેતવાહનઃ ।
ચરિષ્યતિ મહારાજઃ કક્ષેષ્વગ્નિરિવ જ્વલન્ ॥

સાત્યકેશ્ચૈવ યો વેગો ભીમસેનસ્ય ચોભયોઃ ।
દારયેત ગિરીન્સર્વાઞ્શોષયેચ્ચૈવ સાગરાન્ ॥

ઉવાચ વાક્યં યદ્ભીમઃ સભામધ્યે વિશામ્પતે ।
કૃતં તત્સફલં સર્વં ભૂયશ્ચૈવ કરિષ્યતિ ॥

પ્રમુખસ્થે તદા કર્ણે બલં પાણ્ડવરક્ષિતમ્ ।
દુરાસદં તદા ગુપ્તં વ્યૂઢં ગાણ્ડીવધન્વના ॥

યુષ્માભિસ્તાનિ ચીર્ણાનિ યાન્યસાધૂનિ સાધુષુ ।
અકારણકૃતાન્યેવ તેષાં વઃ ફલમાગતમ્ ॥

આત્મનોઽર્થે ત્વયા લોકે યત્નતઃ સર્વ આહૃતઃ ।
સ તે સંશયિતસ્તાત આત્મા ચ ભરતર્ષભ ॥

રક્ષ દુર્યોધનાત્માનમાત્મા સર્વસ્ય ભાજનમ્ ।
ભિન્ને હિ ભાજને તાત દિશો ગચ્છતિ તદ્ગતમ્ ॥

હીયમાનેન વૈ સન્ધિઃ પર્યેષ્ટવ્યઃ સમેન વા ।
વિગ્રહો વર્ધમાનેન નીતિરેષા બૃહસ્પતેઃ ॥

તે વયં પાણ્ડુપુત્રેભ્યો હીનાઃ સ્મ બલશક્તિતઃ ।
અત્ર તે પાણ્ડવૈઃ સાર્ધં સન્ધિં મન્યે ક્ષમં પ્રભો ॥

ન જાનીતે હિ યઃ શ્રેયઃ શ્રેયસશ્ચાવમન્યતે ।
સ ક્ષિપ્રં ભ્રશ્યતે રાજ્યાન્ન ચ શ્રેયોઽનુવિન્દતિ ॥

અણિપત્ય હિ રાજાનં રાજ્યં યદિ લભેમહિ ।
શ્રેયઃ સ્યાન્ન તુ મૌઢ્યેન રાજન્ગન્તું પરાભવમ્ ॥

વૈચિત્રવીર્યવચનાત્કૃપાશીલો યુધિષ્ઠિરઃ ।
વિનિયુઞ્જીત રાજ્યે ત્વાં ગોવિન્દવચનેન ચ ॥

અજાતશત્રુઃ કૌરવ્યો ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય વચનં નાવમંસ્યતિ ધાર્મિકઃ ॥

કુર્વન્તિ ભ્રાતરશ્ચાસ્ય વચનં નાત્ર સંશયઃ ॥

યદ્બ્રૂયાદ્ધિ હૃષીકેશો રાજાનમપરાજિતમ્ ।
અર્જુનો ભીમસેનશ્ચ સર્વે કુર્યુરસંશયમ્ ॥

નાતિક્રમિષ્યતે કૃષ્ણો વચનં પાણ્ડવસ્ય તુ ।
ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય મન્યેઽહં નાપિ કૃષ્ણસ્ય પાણ્ડવઃ ॥

એતત્ક્ષમમહં મન્યે તવ પાર્થૈરવિગ્રહમ્ ।
ન ત્વાં બ્રવીમિ કાર્પણ્યાન્ન પ્રાણપરિરક્ષણાત્ ॥

પથ્યં રાજન્બ્રવીમિ ત્વાં તત્પરાસુઃ સ્મરિષ્યસિ ॥

ઇતિ વૃદ્ધો વિલપ્યૈતત્કૃપઃ શારદ્વતો વચઃ ।
દીર્ઘમુષ્ણં ચ નિઃશ્વસ્યશુશોચ ચ મુમોહ ચ ॥