મહાભારત · અધ્યાય 9.2

વિસૃષ્ટાસ્વથ નારીષુ ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બિકાસુતઃ ।
વિલલાપ મહારાજ દુઃખાદ્દુઃખતરં ગતઃ ॥

સધૂમમિવ નિઃશ્વસ્ય કરૌ ધુન્વન્પુનઃપુનઃ ।
બહુ સઞ્ચિન્તયિત્વા તુ સઞ્જયં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

અહો બત મહદ્દુઃખં યદહં પાણ્ડવાન્રણે ।
ક્ષેમિણશ્ચાવ્યયાંશ્ચૈવ ત્વત્તઃ સૂત શૃણોમિ વૈ ॥

વજ્રસારમયં નૂનં હૃદયં સુદૃઢં મમ ।
યચ્છ્રુત્વા નિહતાન્પુત્રાન્દીર્યતે ન સહસ્રધા ॥

ચિન્તયિત્વા વચસ્તેષાં બાલક્રીડાં ચ સઞ્જય ।
અદ્ય ચૈવ હતાઞ્શ્રુત્વા દીર્યતે મે ભૃશં મનઃ ॥

અન્ધત્વાદ્યદિ પુત્રાણાં ન મે રૂપિનિદર્શનમ્ ।
પુત્રસ્નેહકૃતા પ્રીતિર્નિત્યમેતેષુ ધારિતા ॥

બાલભાવમતિક્રમ્ય યૌવનસ્થાંશ્ચ તાનહમ્ ।
શ્રિયં પ્રાપ્તાંશ્ચ તાઞ્શ્રુત્વા હૃષ્ટ આસં તદાઽનઘ ॥

તાનદ્ય નિહતાઞ્શ્રુત્વા હતૈશ્વર્યાન્હતૌજસઃ ।
ન લભેયં ક્વચિચ્છાન્તિં પુત્રાધિભિરભિપ્લુતઃ ॥

એહ્યેહિ વત્સ રાજેન્દ્ર મમાનાથસ્ય પુત્રક ।
ત્વયા હીનો મહાબાહો કાં નુ યાસ્યામ્યહં ગતિમ્ ॥

કથં ત્વં પૃથિવીપાલાંસ્ત્યક્ત્વા તાત સમાગતાન્ ।
શેષે વિનિહતો ભૂમૌ પ્રાકૃતઃ કુનૃપો યથા ॥

ગતિર્ભૂત્વા મહારાજ જ્ઞાતીનાં સુહૃદાં તથા ।
અન્ધં વૃદ્વં ચ માં વીર વિહાય ક્વ નુ યાસ્યસિ ॥

સા કૃપા સા ચ તે પ્રીતિઃ સા ચ રાજસુ માનિતા ।
કથં ત્વં નિહતઃ પાર્થૈઃ સંયુગેષ્વપરાજિતઃ ॥

કો નુ મામુત્થિતઃ કાલે તાતતાતેતિ વક્ષ્યતિ ।
મહારાજેતિ સતતં લોકનાથેતિ ચાસકૃત્ ॥

પરિષ્વજ્ય ચ કં કણ્ઠે સ્નેહેન ક્લિન્નલોચનઃ ।
અનુશાસ્તાઽસ્મિ કૌરવ્ય તત્સાધુ વદમે વચઃ ॥

નનુ નામાહમશ્રૌષં વચનં તવ પુત્રક ।
ભૂયસી મમ પૃથ્વીયં તાત પાર્થસ્ય નો તથા ॥

ભગદત્તઃ કૃપઃ શલ્ય આવન્ત્યોઽથ જયદ્રથઃ ।
ભૂરિશ્રવાઃ સોમદત્તો મહારાજશ્ચ બાહ્લિકઃ ॥

અશ્વત્થામા ચ ભોજશ્ચ માગધશ્ચ મહાબલઃ ।
બૃહદ્બલશ્ચ ક્રાથશ્ચ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ ॥

મ્લેચ્છાશ્ચ શતસાહસ્રાઃ શકાશ્ચ યવનૈઃ સહ ।
સુદક્ષિણશ્ચ કામ્ભોજસ્ત્રિગર્તાધિપતિસ્તથા ॥

ભીષ્મઃ પિતામહશ્ચૈવ ભારદ્વાજોઽથ ગૌતમઃ ।
શ્રુતાયુશ્ચાશ્રુતાયુશ્ચ શતાયુશ્ચાપિ વીર્યવાન્ ॥

જલસન્ધોઽથાર્ષ્યશૃઙ્ગી રાક્ષસશ્ચાપ્યલાયુધઃ ।
અલમ્બુસો વીરબાહુઃ સુબાહુશ્ચ મહારથઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો રાજાનો રાજસત્તમ ।
મદર્થં પ્રહરિષ્યન્તિ પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ધનાનિ ચ ॥

તેષાં મધ્યે સ્થિતો યુદ્ધે ભ્રાતૃભિઃ પરિવારિતઃ ।
યોધયિષ્યામ્યહં પાર્થાન્પાઞ્ચાલાંશ્ચૈવ સર્વશઃ ॥

ચેદીંશ્ચ નૃપશાર્દૂલ દ્રૌપદેયાંશ્ચ સંયુગે ।
સાત્યકિં કુન્તિભોજં ચ રાક્ષસં ચ ઘટોત્કચમ્ ॥

એકોઽપ્યેષાં મહારાજ સમર્થઃ સન્નિવારણે ।
સમરે પાણ્ડવેયાનાં સઙ્ક્રુદ્ધો હ્યભિધાવતામ્ ॥

કિં પુનઃ સહિતા વીરાઃ કૃતવૈરાશ્ચ પાણ્ડવૈઃ ।
અથવા સર્વ એવૈતે પાણ્ડવસ્યાનુયાયિભિઃ ॥

યોત્સ્યન્તે સહ રાજેન્દ્ર હનિષ્યન્તિ ચ તાન્મૃધે ।
કર્ણ એકો મયા સાર્ધં નિહનિષ્યતિ પાણ્ડવાન્ ॥

તે વૈ નૃપતયો વીરાઃ સ્થાસ્યન્તિ મમ શાસને ॥

યશ્ચ તેષાં પ્રણેતા વૈ વાસુદેવો મહાબલઃ ।
ન સ સન્નહ્યતે રાજન્નિતિ મામબ્રવીદ્વચઃ ॥

એવં ચ વદતઃ સૂત બહુશો મમ સન્નિધૌ ।
યુક્તિતો હ્યનુપશ્યામિ નિહતાન્પાણ઼્ડવાન્રણે ॥

તેષાં મધ્યે સ્થિતા યત્ર હન્યન્તે મમ પુત્રકાઃ ।
વ્યાયચ્છમાનાઃ સમરે કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

ભીષ્મશ્ચ નિહતો યત્ર લોકનાથઃ પ્રતાપવાન્ ।
શિખણ઼્ડિનં સમાસાદ્ય મૃગેન્દ્ર ઇવ જમ્બુકમ્ ॥

દ્રોણશ્ચ બ્રાહ્મણો યત્ર સર્વશસ્ત્રાસ્ત્રપારગઃ ।
નિહતઃ પાણ્ડવૈઃ સઙ્ખ્યે કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

કર્ણશ્ચ નિહતઃ સઙ્ખ્યે દિવ્યાસ્ત્રજ્ઞો મહાબલઃ । ભૂરિશ્રવા હતો પત્ર સોમદત્તશ્ચ સંયુગે ।
બાહ્લિકશ્ચ મહારાજ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

ભગદત્તો હતો યત્ર ગજયુદ્ધવિશારદઃ ।
જયદ્રથશ્ચ નિહતઃ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

સુદક્ષિણો હતો યત્ર જલસન્ધશ્ચ પૌરવઃ ।
શ્રુતાયુશ્ચાશ્રુતાયુશ્ચ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

મહાબલસ્તથા પાણ્ડ્યઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
નિહતઃ પાણ્ડવૈઃ સઙ્ખ્યે કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

બૃહદ્બલો હતો યત્ર માગધશ્ચ મહાબલઃ ।
ઉગ્રાયુધશ્ચ વિક્રાન્તઃ પ્રતિમાનં ધનુષ્મતામ્ ॥

આવન્ત્યો નિહતો યત્ર ત્રૈગર્તશ્ચ જનાધિપઃ ।
સંશપ્તકાશ્ચ નિહતાઃ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

અલમ્બુસસ્તથા રાજન્રાક્ષસશ્ચાપ્યલાયુધઃ ।
આર્ષ્યશૃઙ્ગિશ્ચ નિહતઃ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

નારાયણા હતા યત્ર ગોપાલા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
મ્લેચ્છાશ્ચ બહુસાહસ્રાઃ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

શકુનિઃ સૌબલો યત્ર કૈતવ્યશ્ચ મહાબલઃ ।
નિહતઃ સબલો વીરઃ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવઃ કૃતાસ્ત્રા યુદ્ધદુર્મદાઃ । રાજાનો રાજપુત્રાશ્ચ શૂરાઃ પરિઘબાહવઃ ।
નિહતા બહવો યત્ર કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

યત્ર શૂરા મહેષ્વાસાઃ કૃતાસ્ત્રા યુદ્વદુર્મદાઃ ।
બહવો નિહતાઃ સૂત મહેન્દ્રસમવિક્રમાઃ ॥

નાનાદેશસમાવૃત્તાઃ ક્ષત્રિયા યત્ર સઞ્જય ।
નિહતાઃ સમરે સર્વે કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

પુત્રાશ્ચ મે વિનિહતાઃ પૌત્રાશ્ચૈવ મહાબલાઃ ।
વયસ્યા ભ્રાતરશ્ચૈવ કિમન્યદ્ભાગધેયતઃ ॥

ભાગધેયસમાયુક્તો ધ્રુવમુત્પદ્યતે નરઃ ।
યસ્તુ ભાગ્યસમાયુક્તઃ સ શુભં પ્રાપ્નુયાન્નરઃ ॥

અહં વિયુક્તસ્તૈર્ભાગ્યૈઃ પુત્રૈશ્ચૈવેહ સઞ્જય ।
કથમદ્ય ભવિષ્યામિ વૃદ્ધઃ શત્રુવશં ગતઃ ॥

નાન્યદત્ર પરં મન્યે વનવાસાદૃતે પ્રભો ।
સોઽહં વનં ગમિષ્યામિ નિર્બન્ધુર્જ્ઞાતિસન્ક્ષયે ॥

ન હિ મેઽન્યદ્ભવેચ્છ્રેયો વનાભ્યુપગમાદૃતે ।
ઇમામવસ્થાં પ્રાપ્તસ્ય લૂનપક્ષસ્ય સઞ્જય ॥

દુર્યોધનો હતો યત્ર શલ્યશ્ચ નિહતો યુધિ ।
દુઃશાસનો વિવિંશશ્ચ વિકર્ણશ્ચ મહાબલઃ ॥

કથં હિ ભીમસેનસ્ય શ્રોષ્યેઽહં શબ્દમુત્તમમ્ ।
એકેન સમરે યેન હતં પુત્રશતં મમ ॥

અસકૃદ્વદતસ્તસ્ય દુર્યોધનવધેન ચ ।
દુઃખશોકાભિસન્તપ્તો ન શ્રોષ્યે પરુષા ગિરઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

એવં સ શોકસન્તપ્તઃ પાર્થિવો હતબાન્ધવઃ ।
મુહુર્મુહુર્મુહ્યમાનઃ પુત્રાધિભિરભિપ્લુતઃ ॥

વિલપ્ય સુચિરં કાલં ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બિકાસુતઃ ।
દીર્ઘમુષ્ણં સ નિઃશ્વસ્ય ચિન્તયિત્વા પરાભવમ્ ॥

દુઃખેન મહતા રાજન્સન્તપ્તો ભરતર્ષભઃ ।
પુનર્ગાવલ્ગણિં સૂતં પર્યપૃચ્છદ્યથાતથમ્ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

ભીષ્મદ્રોણૌ હતૌ શ્રુત્વા સૂતપુત્રં ચ પાતિતમ્ ।
સેનાપતિં પ્રણેતારં કમકુર્વત મામકાઃ ॥

યં યં સેનાપ્રણેતારં યુધિ કુર્વન્તિ મામકાઃ ।
અચિરેણૈવ કાલેન તં તં નિઘ્નન્તિ પાણ્ડવાઃ ॥

રણમૂર્ધ્નિ હતો ભીષ્મઃ પશ્યતાં વઃ કિરીટિના ।
એવમેવ હતો દ્રોણઃ સર્વેષામેવ પશ્યતામ્ ॥

એવમેવ હતઃ કર્ણઃ સૂતપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
સરાજકાનાં સર્વેષાં પશ્યતાં વઃ કિરીટિના ॥

પૂર્વમેવાહમુક્તો વૈ વિદુરેણ મહાત્મના ।
દુર્યોધનાપરાધેન પ્રજેયં વિનશિષ્યતિ ॥

કેચિન્ન સમ્યક્પશ્યન્તિ મૂઢાઃ સમ્યગવેક્ષ્ય ચ ।
તદિદં મમ મૂઢસ્ય તથાભૂતં વચઃ સ્મ તત્ ॥

યદબ્રવીત્સ ધર્માત્મા વિદુરો દીર્ઘદર્શિવાન્ ।
તત્તથા સમનુપ્રાપ્તં વચનં સત્યવાદિનાઃ ॥

દૈવોપહતચિત્તેન યન્મયાઽનુષ્ઠિતં પુરા ।
અનયસ્ય ફલં તસ્ય બ્રૂહિ ગાવલ્ગણે પુનઃ ॥

કો વા મુખમનીકાનામાસીત્કર્ણો નિપાતિતે ।
અર્જુનં વાસુદેવં ચ કો વા પ્રત્યુદ્યયૌ રથી ॥

કેઽરક્ષન્દક્ષિણં ચક્રં મદ્રરાજસ્ય સંયુગે ।
વામં ચ યોદ્વુકામસ્ય કે વા વીરસ્ય પૃષ્ઠતઃ ॥

કથં ચ વઃ સમેતાનાં મદ્રરાજો મહારથઃ ।
નિહતઃ પાણ્ડવૈઃ સઙ્ખ્યે પુત્રો વા મમ સઞ્જય ॥

બ્રૂહિ સર્વં યથાતત્ત્વં ભરતાનાં મહાક્ષયમ્ ।
યથા ચ નિહતઃ સઙ્ખ્યે પુત્રો દુર્યોધનો મમ ॥

પાઞ્ચાલાશ્ચ યથા સર્વે નિહતાઃ સપદાનુગાઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિખણ્ડી ચ દ્રૌપદ્યાઃ પઞ્ચ ચાત્મજાઃ ॥

પાણ્ડવાશ્ચ યથા મુક્તાસ્તથોભૌ માધવૌ યુધિ ।
કૃપશ્ચ કૃતવર્મા ચ ભારદ્વાજસ્ય ચાત્મજઃ ॥

યદ્યથા યાદૃશં ચૈવ યુદ્ધં વૃત્તં ચ સામ્પ્રતમ્ ।
અખિલં શ્રોતુમિચ્છામિ કુશલો હ્યસિ સઞ્જય ॥

શૃણુ રાજન્નવહિતો યથાવૃત્તો મહાન્ક્ષયઃ ।
કુરૂણાં પાણ્ડવાનાં ચ સમાસાદ્ય પરસ્પરમ્ ॥

નિહતે સૂતપુત્રે તુ પાણ્ડવેન મહાત્મના ।
વિદ્રુતેષુ ચ સૈન્યેષુ સમાનીતેષુ ચાસકૃત્ ॥

ઘોરે મનુષ્યદેહાનામાજૌ નરવરક્ષયે ।
યત્તત્કર્ણે હતે પાર્થઃ કસિંહનાદમથાકરોત્ ॥

તદા તવ સુતાન્રાજન્પ્રાવિશત્સુમહદ્ભયમ્ ॥

ન સન્ધાતુમનીકાનિ ન ચૈવાથ પરાક્રમે ।
આસીદ્બુદ્ધિર્હતે કર્ણે તવ યોધસ્ય કસ્યચિત્ ॥

વણિજો નાવિ ભિન્નાયામગાધે વિપ્લુવા ઇવ ।
અપારે પારમિચ્છન્તો હતે દ્વીપે કિરીટિના ॥

સૂતપુત્રો હતે રાજન્વિત્રસ્તાઃ શરવિક્ષતાઃ ।
અનાથા નાથમિચ્છન્તો મૃગાઃ સિંહાર્દિતા ઇવ ॥

ભગ્નશૃઙ્ગા ઇવ વૃષા શીર્ણદંષ્ટ્રા ઇવોરગાઃ ।
પ્રત્યુપાયામ સાયાહ્ને નિર્જિતાઃ સવ્યસાચિના ॥

હતપ્રવીરા વિધ્વસ્તા નિકૃત્તા નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સૂતપુત્રે હતે રાજન્પુત્રાસ્તે પ્રાદ્રવંસ્તતઃ ॥

વિધ્વસ્તકવચનાઃ સર્વે કાન્દિશીકા વિચેતસઃ ।
અન્યોન્યમભિનિઘ્નન્તો વીક્ષમાણા ભયાદ્દિશઃ ॥

મામેવ નૂનં બીભત્સુર્મામેવ ચ વૃકોદરઃ ।
અભિયાતીતિ મન્વાનાઃ પેતુર્મમ્લુશ્ચ ભારત ॥

અશ્વાનન્યે ગજાનન્યે રથાનન્યે મહારથાઃ ।
આરુહ્ય જવસમ્પન્નાઃ પાદાતાન્પ્રજહુર્ભયાત્ ॥

કુઞ્જરૈઃ સ્યન્દના ભગ્નાઃ સાદિનશ્ચ મહારથૈઃ ।
પદાતિસઙ્ઘાશ્ચાશ્વૌઘૈઃ પલાયદ્ભિર્ભૃશં હતાઃ ॥

વ્યાલતસ્કરસઙ્કીર્ણે સાર્થહીના યથા વને ।
તથા ત્વદીયા નિહતે સૂતપુત્રે પદાઽભવન્ ॥

હતારોહાસ્તથા નાગાશ્છિન્નહસ્તાસ્તથાઽપરે ।
સર્વં પાર્થમયં લોકમપશ્યન્વૈ ભયાર્દિતાઃ ॥

તાન્પ્રેક્ષ્ય દ્રવતઃ સર્વાન્ભીમસેનભયાર્દિતાન્ ।
દુર્યોધનોઽથ સ્વં સૂતં હાહાકૃત્વૈવમબ્રવીત્ ॥

નાતિક્રમિષ્યતે પાર્થો ધનુષ્પાણિમવસ્થિતમ્ ।
જઘને યુધ્યમાનં માં તૂર્ણમશ્વાન્પ્રચોદય ॥

સમરે યુધ્યમાનં હિ કૌન્તેયો માં ધનઞ્જયઃ ।
નોત્સહેતાપ્યતિક્રાન્તું વેલામિવ મહાર્ણવઃ ॥

અદ્યાર્જુનં સગોવિન્દં માનિનં ચ વૃકોદરમ્ ।
નિહત્ય શિષ્ટાઞ્શત્રૂંશ્ચ કર્ણસ્યાનૃણ્યમાપ્નુયામ્ ॥

તચ્છ્રુત્વા કુરુરાજસ્ય શૂરાર્યસદૃશં વચઃ ।
સૂતો હેમપરિચ્છન્નાઞ્શનૈરશ્વાનચોદયત્ ॥

ગજાશ્વરથહીનાસ્તુ પાદાતાશ્ચૈવ મારિષ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રાઃ પ્રાદ્રવઞ્શનકૈરિવ ॥

તાન્ભીમસેનઃ સઙ્ક્રુદ્ધો ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।
બલેન ચતુરઙ્ગેણ પરિક્ષિપ્યાહનચ્છરૈઃ ॥

પ્રત્યયુધ્યંસ્તુ તે સર્વે ભીમસેનં સપાર્ષતમ્ ।
પાર્થપાર્ષતયોશ્ચાન્યે જગૃહુસ્તત્ર નામની ॥

અક્રુધ્યત રણે ભીમસ્તૈર્મૃધે પ્રત્યવસ્થિતૈઃ ।
સોઽવતીર્ય રથાત્તૂર્ણં ગદાપાણિરયુધ્યત ॥

ન તાન્રથસ્થો ભૂમિષ્ઠાન્ધર્માપેક્ષી વૃકોદરઃ ।
યોધયામાસ કૌન્તેયો ભુજવીર્યમુપાશ્રિતઃ ॥

જાતરૂપપરિચ્છન્નાં પ્રગૃહ્ય મહતીં ગદામ્ ।
ન્યવધીત્તાવકાન્સર્વાન્દણ્ડપાણિરિવાન્તકઃ ॥

પદાતયો હિ સંરબ્ધાસ્ત્યક્તજીવિતબાન્ધવાઃ ।
ભીમમભ્યદ્રવન્સઙ્ખ્યે પતઙ્ગા ઇવ પાવકમ્ ॥

આસાદ્ય ભીમસેનં તે સંરબ્ધા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
વિનેદુઃ સહસા દૃષ્ટ્વા ભૂતગ્રામા ઇવાન્તકમ્ ॥

શ્યેનવદ્વ્યચરદ્ભીમઃ ખઙ્ગેન ગદયા તથા ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રાંસ્તાવકાનાં વ્યપોથયત્ ॥

હત્વા તત્પુરુષાનીકં ભીમઃ સત્યપરાક્રમઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં પુરસ્કૃત્ય પુનસ્તસ્થૌ મહાબલઃ ॥

ધનઞ્જયો રથાનીકમન્વપદ્યત વીર્યવાન્ ॥

માદ્રીપુત્રૌ ચ શકુનિં સાત્યકિશ્ચ મહાબલઃ ।
જવેનાભ્યપતન્હૃષ્ટા ઘ્નન્તો દૌર્યોધનં બલમ્ ॥

તસ્યાશ્વવાહાન્સુબહૂંસ્તે નિહત્ય શિતૈઃ શરૈઃ ।
તમન્વધાવંસ્ત્વરિતાસ્તત્ર યુદ્ધમવર્તત ॥

તતો ધનઞ્જયો રાજન્રથાનીકમગાહત ।
વિશ્રુતં ત્રિષુ લોકેષુ ગાણ્ડીવં વ્યાક્ષિપન્ધનુઃ ॥

કૃષ્ણસારથિમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા શ્વેતહયં રથમ્ ।
અર્જુનં ચાપિ યોદ્વારં ત્વદીયાઃ પ્રાદ્રાવન્ભયાત્ ॥

વિપ્રહીનરથાશ્વાશ્ચ શરૈશ્ચ પરિવારિતાઃ ।
પઞ્ચવિંશતિસાહસ્રાઃ પાર્થમાર્ચ્છન્પદાતયઃ ॥

હત્વા તત્પુરુષાનીકં પાઞ્ચાલાનાં મહારથઃ ।
ભીમસેનં પુરસ્કૃત્ય ન ચિરાત્પ્રત્યદૃશ્યત ॥

મહાધનુર્ધરઃ શ્રીમાનમિત્રગણમર્દનઃ ।
પુત્રઃ પાઞ્ચાલરાજસ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહાયશાઃ ॥

પારાવતસવર્ણાશ્વં કોવિદારવરધ્વજમ્ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં રણે દૃષ્ટ્વા ત્વદીયાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્ ॥

ગાન્ધારરાજં શ્રીઘ્રાસ્ત્રમનુસૃત્ય યશસ્વિનૌ ।
અચિરાત્પ્રત્યદૃશ્યેતાં માદ્રીપુત્રૌ સસાત્યકી ॥

ચેકિતાનઃ શિખણ્ડી ચ દ્રૌપદેયાશ્ચ મારિષ ।
હત્વા ત્વદીયં સુમહત્સૈન્યં શઙ્ખાનથાધમન્ ॥

તે સર્વે તાવકાન્પ્રેક્ષ્ય દ્રવતો વૈ પરાઙ્મુખાન્ ।
અભ્યધાવન્ત નિઘ્નન્તો વૃષાઞ્ચિત્વા વૃષા ઇવ ॥

સેનાવશેષં તં દૃષ્ટ્વા તવ પુત્રસ્ય પાણ્ડવઃ ।
અવસ્થિતં સવ્યસાચી ચુક્રોધ બલવન્નૃપ ॥

તત એનં શરૈ રાજન્સહસા સમવાકિરત્ ।
રજસા ચોદ્ગતેનાથ ન સ્મ કિઞ્ચન દૃશ્યતે ॥

અન્ધકારીકૃતે લોકે શરીભૂતે મહીતલે ।
દિશઃ સર્વા મહારાજ તાવકાઃ પ્રાદ્રવન્ભયાત્ ॥

ભજ્યમાનેષુ સર્વેષુ કુરુરાજો વિશામ્પતે ।
પરેષામાત્મનશ્ચૈવ સૈન્યે તે સમુપાદ્રવત્ ॥

તતો દુર્યોધનઃ સર્વાનાજુહાવાથ પાણ્ડવાન્ ।
યુદ્ધાય ભરતશ્રેષ્ઠ દેવાનિવ પુરા બલિઃ ॥

ત એનમભિગર્જન્તં સહિતાઃ સમુપાદ્રવન્ ।
નાનાશસ્ત્રસૃજઃ ક્રુદ્ધા ભર્ત્સયન્તો મુહુર્મુહુઃ ॥

દુર્યોધનોઽપ્યસમ્ભ્રાન્તસ્તાનરીન્વ્યધમચ્છરૈઃ ॥

તત્રાદ્ભુતમપરશ્યામ તવ પુત્રસ્ય પૌરુષમ્ ।
યદેનં પાણ્ડવાઃ સર્વે ન શેકુરતિવર્તિતુમ્ ॥

નાતિદૂરાપયાતં ચ કૃતબુદ્ધિ પલાયને ।
દુર્યોધનઃ સ્વકં સૈન્યમપશ્યકદ્ભૃશવિક્ષતમ્ ॥

તતોઽવસ્થાપ્ય રાજેન્દ્ર કૃતબુદ્ધિસ્તવાત્મજઃ ।
હર્ષયન્નિવ તાન્યોધાંસ્તતો વચનમબ્રવીત્ ॥

ન તં દેશં પ્રપશ્યામિ પૃથિવ્યાં પર્વતેષુ ચ ।
યત્ર યાતાન્ન વો હન્યુઃ પાણ્ડવાઃ કિં સૃતેન વઃ ॥

સ્વલ્પં ચૈવ બલં તેષાં કૃષ્ણૌ ચ ભૃશવિક્ષતૌ ।
યદિ સર્વેઽપિ તિષ્ઠામો ધ્રુવં નો વિજયો ભવેત્ ॥

વિપ્લયાતાંસ્તુ વો ભિન્નાન્પાણ્ડવાઃ કૃતકિલ્પિષાન્ ।
અનુસૃત્ય હનિષ્યન્તિ શ્રેયોઃ ન સમરે વધઃ ॥

સુખઃ સાઙ્ગ્રામિકો મૃત્યુઃ ક્ષત્રધર્મેણ યુધ્યતામ્ ।
મૃતો દુઃખં ન જાનીતે પ્રેત્ય ચાનન્ત્યમશ્નુતે ॥

શૃણ્વન્તુ ક્ષત્રિયાઃ સર્વે યાવન્તોઽત્ર સમાગતાઃ ।
દ્વિષતો ભીમસેનસ્ય વશમેષ્યથ વિદ્રુતાઃ ॥

પિતામહૈરાચરિતં ન ધર્મં હાતુમર્હથ ।
નાન્યત્કર્માસ્તિ પાપીયઃ ક્ષત્રિયસ્ય પલાયનાત્ ॥

ન યુદ્વધર્માચ્છ્રેયાન્હિ પન્થાઃ સ્વર્ગસ્ય કૌરવાઃ ।
સુચિરેણાર્જિતાઁલોકાન્સદ્યો યુદ્ધાત્સમશ્નુતે ॥

તસ્ય તદ્વચનં રાજ્ઞઃ પૂજયિત્વા મહારથાઃ । પુનરેવાભ્યવર્તન્ત ક્ષત્રિયાઃ પાણ્ડવાન્પ્રતિ ।
પરાજયમમૃષ્યન્ત કૃતચિત્તાશ્ચ વિક્રમે ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં પુનરેવ સુદારુણમ્ ।
તાવકાનાં પરેષાં ચ દેવાસુરરણોપમમ્ ॥

યુધિષ્ઠિરપુરોગાંશ્ચ સર્વસૈન્યેન પાણ્ડવાન્ । અન્વધાવન્મહારાજ પુત્રો દુર્યોધનસ્તવ ॥ ] ॥