મહાભારત · અધ્યાય 9.14

દુર્યોધનો મહારાજ ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ પાર્ષતઃ ।
ચક્રતુઃ સુમહદ્યુદ્ધં શરશક્તિસમાકુલમ્ ॥

તતો રાજન્સમાપેતુઃ શરધારાઃ સહસ્રશઃ ।
અમ્બુદાનાં યથા કાલે જલધારાઃ સમન્તતઃ ॥

રાજા ચ પાર્ષતં વિદ્ધ્વા શરૈઃ પઞ્ચભિરાશુગૈઃ ।
દ્રોણહન્તારમુગ્રેષું પુનર્વિવ્યાધ સપ્તભિઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ સમરે બલવાન્દૃઢવિક્રમઃ ।
સપ્તત્યા વિશિખાનાં વૈ દુર્યોધનમપીડયત્ ॥

પીડિતં વીક્ષ્ય રાજાનં સોદર્યા ભરતર્ષભ ।
મહત્યા સેનયા સાર્ધં પરિવવ્રુઃ સ્મ પાર્ષતમ્ ॥

સ તૈઃ પરિવૃતઃ શૂરઃ સર્વતોઽતિરથૈ ર્ભૃશમ્ ।
વ્યચરત્સમરે રાજન્દર્શયન્નસ્ત્રલાઘવમ્ ॥

શિખણ્ડી કૃતવર્માણં ગૌતમં ચ મહારથમ્ ॥
પ્રભદ્રકૈઃ સમાયુક્તો યોધયામાસ ધન્વિનૌ ॥

તત્રાપિ સુમહદ્યુદ્ધં ઘોરરૂપં વિશામ્પતે ।
પ્રાણાન્સન્તજતાં યુદ્ધે પ્રાણદ્યૂતાભિદેવને ॥

શલ્યઃ સાયકવર્ષાણિ વિમુઞ્જન્સર્વતોદિશમ્ ।
પાણ્ડવાન્પીડયામાસ સસાત્યકિવૃકોદરાન્ ॥

તથા તૌ તુ યમૌ યમતુલ્યપરાક્રમૌ ।
યોધયામાસ રાજેન્દ્ર વીર્યેણાસ્ત્રબલેન ચ ॥

શલ્યસાયકનુન્નાનાં પાણ્ડવાનાં મહામૃધે ।
ત્રાતારં નાધ્યગચ્છન્ત કેચિત્તત્ર મહારથાઃ ॥

તતસ્તુ નકુલઃ શૂરો ધર્મરાજે પ્રપીડિતે ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન માતુલં માદ્રિનન્દનઃ ॥

સઞ્છાદ્ય સમરે વીરં નકુલઃ પરવીરહા ।
વિવ્યાધ ચૈનં દશભિઃ સ્મયમાનઃ સ્તનાન્તરે ॥

સર્વપારસવૈર્બાણૈઃ કર્મારપરિમાર્જિતૈઃ ।
સ્વર્ણપુઙ્ખૈઃ શિલાધૌતૈર્ધનુર્યન્ત્રપ્રચોદિતૈઃ ॥

શલ્યસ્તુ પીડિતસ્તેન સ્વસ્રીયેણ હિ માતુલઃ ।
નકુલં પીડયામાસ પત્રિભિર્નતપર્વભિઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમસેનોઽથ સાત્યકિઃ ।
સહદેવશ્ચ માદ્રેણો મદ્રરાજમુપાદ્રવન્ ॥

તાનાપતત એવાશુ પૂરયાણાન્રથસ્વનૈઃ । દિશશ્ચ વિદિશશ્ચૈવ કમ્પયાનાંશ્ચ મેદિનીમ્ ।
પ્રતિજગ્રાહ સમરે સેનાપતિરમિત્રજિત્ ॥

યુધિષ્ઠિરં ત્રિભિર્વિદ્ધ્વા ભીમસેનં ચ પઞ્ચભિઃ ।
સાત્યકિં ચ શતેનાજૌ સહદેવં ત્રિભિઃ શરૈઃ ॥

તતસ્તુ સશરં ચાપં નકુલસ્ય મહાત્મનઃ ।
મદ્રેશ્વરઃ ક્ષુરપ્રેણ મધ્યે ચિચ્છેદ મારિષ ॥

તદપાસ્ય ધનુશ્છિન્નં તતઃ શલ્યસ્ય સાયકૈઃ । અથાન્યદ્ધનુરાદાય માદ્રીપુત્રો મહારથઃ ।
મદ્રરાજરથં તૂર્ણં પૂરયામાસ પત્રિભિઃ ॥

યુધિષ્ઠિરસ્તુ મદ્રેશં સહદેવશ્ચ મારિષ ।
દશભિર્દશભિર્બાણૈરુરસ્યેનમવિધ્યતામ્ ॥

ભીમસેનસ્તુ તં ષષ્ટ્યા સાત્યકિર્દશભિઃ શરૈઃ ।
મદ્રરાજમભિદ્રુત્ય જઘ્નતુઃ xxઙ્કપત્રિભિઃ ॥

મદ્રરાજસ્તતઃ ક્રુદ્ધઃ સાત્યકિં નવભિઃ શરૈઃ ।
વિવ્યાધ ભૂયઃ સપ્તત્યા શરાણાં નતપર્વણામ્ ॥

અથાસ્ય સશરં ચાપં મુષ્ટૌ ચિચ્છેદ મારિષ ।
હયાંશ્ચ ચતુરઃ સઙ્ખ્યે પ્રેષયામાસ મૃત્યવે ॥

વિરથં સાત્યકિં કૃત્વા મદ્રરાજો મહારથઃ ।
વિશિખાનાં શતેનૈનમાજઘાન સમન્તતઃ ॥

માદ્રીપુત્રં ચ સંરબ્ધો ભીમસેનં ચ પાણ્ડવમ્ ।
યુધિષ્ઠિરં ચ કૌરવ્ય વિવ્યાધ દશભિઃ શરૈઃ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ મદ્રરાજસ્ય પૌરુષમ્ ।
યદેનં સહિતાઃ પાર્થા નાભ્યવર્તન્ત સંયુગે ॥

અથાન્યં રથમાસ્થાય સાત્યકિઃ સત્યવિક્રમઃ । પીડિતાન્પાણ્ડવાન્દૃષ્ટ્વા મદ્રરાજવશં ગતાન્ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન મદ્રાણામધિપં બલાત્ ॥

આપતન્તં રથં તસ્ય શલ્યઃ સમિતિશોભનઃ ।
પ્રત્યુદ્યયૌ રથેનૈવ મત્તો મત્તમિવ દ્વિપમ્ ॥

સ સન્નિપાતસ્તુમુલો બભૂવાદ્ભુતદર્શનઃ । સાત્યકેશ્ચૈવ શૂરસ્ય મદ્રાણામધિપસ્ય ચ ।
યાદૃશો વૈ પુરા વૃત્તઃ શમ્બરામરરાજયોઃ ॥

સાત્યકિઃ પ્રેક્ષ્ય સમરે મદ્રરાજમવસ્થિતમ્ ।
વિવ્યાધ દશભિર્બાણૈસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

મદ્રરાજસ્તુ સુભૃશં વિદ્ધસ્તેન મહાત્મના ।
સાત્યકિં પ્રતિવિવ્યાધ ચિત્રપુઙ્ખૈઃ શિતૈઃ શરૈઃ ॥

તતઃ પાર્થા મહેષ્વાસાઃ સાત્વતાઽભિસૃતં નૃપમ્ ।
અભ્યવર્તન્રથૈસ્તૂર્ણં માતુલં વધકાઙ્ક્ષયા ॥

તત આસીત્પરામર્દસ્તુમુલઃ શોણિતોદકઃ ।
શૂરાણાં યુધ્યમાનાનાં સિંહાનામિવ નર્દતામ્ ॥

તેષામાસીન્મહારાજ વ્યધિક્ષેપઃ પરસ્પરમ્ ।
સિંહાનામામિષેપ્સૂનાં કૂજતામિવ સંયુગે ॥

તેષાં બાણસહસ્રૌઘૈરાકીર્ણા વસુધાઽભવત્ ।
અન્તરિક્ષં ચ સહસા બાણભૂતમભૂત્તદા ॥

શરાન્ધકારં સહસા કૃતં તેન સમન્તતઃ ।
અભ્રચ્છાયેવ સઞ્જજ્ઞે શરૈર્મુક્તૈર્મહાત્મભિઃ ॥

તત્ર રાજઞ્શરૈર્મુક્તૈર્નિર્મુક્તૈરિવ પન્નૈગઃ ।
સ્વર્ણપુઙ્ખૈઃ પ્રકાશદ્ભિર્વ્યરોચન્ત દિશસ્તદા ॥

તત્રાદ્ભુતં પરં ચક્રે શલ્યઃ શત્રુનિબર્હણઃ ।
યદેકઃ સમરે શૂરો યોધયામાસ વૈ બહૂન્ ॥

મદ્રરાજભુજોત્સૃષ્ટૈઃ કઙ્કબર્હિણવાજિતૈઃ ।
સમ્પતદ્ભિઃ શરૈર્ઘોરૈરવાકીર્યત મેદિની ॥

તત્ર શલ્યરથં રાજન્વિચરન્તં મહાહવે ।
અપશ્યામ યથાપૂર્વં શક્રસ્યાસુરસન્ક્ષયે ॥