મહાભારત · અધ્યાય 8.8

સૈનાપત્યં તુ સમ્પ્રાપ્ય કર્ણો વૈકર્તનસ્તદા ।
તથોક્તશ્ચ સ્વયં રાજ્ઞા સ્નિગ્ધં ભ્રાતૃસમં વચઃ ॥

હિતશ્ચ પ્રિયકામશ્ચ મમ પુત્રસ્ય નિત્યશઃ ।
અકરોત્કિં મહાપ્રાજ્ઞસ્તન્મમાચક્ષ્વ સ્̤અઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

કર્ણસ્ય મતમાજ્ઞાય પુત્રાસ્તે ભરતર્ષભ ।
યોગમાજ્ઞાપયામાસુર્નન્દિતૂર્યપુરઃસરમ્ ॥

મહત્યપરરાત્રે ચ તવ સૈન્યસ્ય મારિષ ।
યોગો યોગ ઇતિ હ્યાશુ પ્રાદુરાસીન્મહાસ્વનઃ ॥

કલ્પતાં નાગમુખ્યાનાં રથાનાં ચ વરુથિનામ્ ।
સન્નહ્યતાં નરાણાં ચ વાજિનાં ચ વિશામ્પતે ॥

ક્રોશતાં ચૈવ યોધાનાં ત્વરિતાનાં પરસ્પરમ્્ ।
બભૂવ તુમુલઃ શબ્દો દિવસ્પૃક્સુમહાંસ્તતઃ ॥

તતઃ શ્વેતપતાકેન બલાકાવર્ણવાજિના ।
હેમપૃષ્ઠેન ધનુષા નાગકક્ષેણ કેતુના ॥

તૂણીરશતપૂર્ણેન સગદેન વરૂથિના ।
શતઘ્નીકિઙ્કિણીશક્તિશૂલતોમરધારિણા ॥

કાર્મુકૈરુપપન્નેન વિમલાદિત્યવર્ચસા ।
રથેનાભિપતાકેન સુતપુત્રો હ્યદૃશ્યત ॥

ધ્માપયન્વારિજં રાજન્હેમજાલવિભૂષિન્તમ્ ।
વિધ્રુન્વાનો મહચ્ચાપં કાર્તસ્વરવિભૂષિતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વા કર્ણં મહેષ્વાસં રથસ્થં રથિનાં વરમ્ ।
ભાનુમન્તમિવોદ્યન્તં તમો ઘ્નન્તં દુરાસદમ્ ॥

ન ભીષ્મવ્યસનં કેચિન્નાપિ દ્રોણસ્ય મારિષ ।
નાન્યેષાં પુરુષવ્યાઘ્ર મેનિરે તત્ર કૌરવાઃ ॥

તતસ્તુ ત્વરયન્યોધાઞ્શઙ્ખશબ્દેન મારિષ ।
કર્ણો નિષ્કર્ષયામાસ કૌરવાણાં મહદ્બલમ્ ॥

વ્યૂહં વ્યૂહ્ય મહેષ્વાસો મકરં શત્રુતાપનઃ ।
પ્રત્યુદ્યયૌ તથા કર્ણઃ પાણ્ડવાન્વિજિગીષયા ॥

મકરસ્ય તુ તુણ્ડે વૈ કર્ણો રાજન્વ્યવસ્થિતઃ ।
નેત્રાભ્યાં શકુનિઃ શૂર ઉલૂકશ્ચ મહારથઃ ॥

દ્રોણપુત્રસ્તુ શિરસિ ગ્રીવાયાં સર્વસોદરાઃ ।
મધ્યેદુર્યોધનો રાજા બલેન મહતા વૃતઃ ॥

વામપાદે તુ રાજેન્દ્ર કૃતવર્મા વ્યવસ્થિતઃ ।
નારાયણબલૈર્યુક્તો ગોપાલૈર્યુદ્ધદુર્મદૈઃ ॥

પાદે તુ દક્ષિણે રાજન્ગૌતમઃ સત્યવિક્રમઃ ।
ત્રિગર્તૈઃ સુમહેષ્વાસૈર્દાક્ષિણાત્યૈશ્ચ સંવૃતઃ ॥

અનુપાદે તુ યો વામસ્તત્ર શલ્યો વ્યવસ્થિતઃ ।
મહત્યા સેનયા સાર્ધં મદ્રદેશસમુત્થયા ॥

દક્ષિણે તુ મહારાજ સુષેણઃ સત્યસઙ્ગરઃ ।
વૃતો રથમહસ્રેણ દન્તિનાં ચ ત્રિભિઃ શતૈઃ ॥

પુચ્છે હ્યાસ્તાં મહાવીર્યૌ ભ્રાતરૌ પાર્થિવૌ તદા ।
ચિત્રશ્ચ ચિત્રસેનશ્ચ મહત્યા સેનયા વૃતૌ ॥

તથા પ્રયાતે રાજેન્દ્ર કર્ણે નરવરોત્તમે ।
ધનઞ્જયમભિપેક્ષ્ય ધર્મરાજોઽબ્રવીદિદમ્ ॥

પશ્ય પાર્થ યથા સેના ધાર્તરાષ્ટ્રીહ સંયુગે ।
કર્ણેન વિહિતા વીર ગુપ્તા વીરૈર્મહારથૈઃ ॥

હતવીરતમા હ્યેષા ધાર્તરાષ્ટ્રી મહાચમૂઃ ।
ફલ્ગુશેષા મહાબાહો તૃણૈસ્તુલ્યા મતા મમ ॥

એકો હ્યત્ર મહેષ્વાસઃ સૂતપુત્રો વિરાજતે । સદેવાસુરગન્ધર્વૈઃ સકિન્નરમહોરગૈઃ ।
ચરાચરૈસ્ત્રિભિર્લોકૈરજેયો યો મહારથઃ ॥

તં હત્વાઽદ્ય મહાબાહો વિજયસ્તવ ફલ્ગુન ।
ઉદ્ધૃતશ્ચ ભવેચ્છલ્યો મમ દ્વાદશવાર્ષિકઃ ॥

એવં જ્ઞાત્વા મહાબાહો વ્યૂહં વ્યૂહ યથેચ્છસિ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

ભ્રાતુરેતદ્વચઃ શ્રુત્વા પાણ્ડવઃ શ્વેતવાહનઃ ।
અર્ધચન્દ્રેણ વ્યૂહેન પ્રત્યવ્યૂહત તાં ચમૂમ્ ॥

વામપાર્શ્વે તુ તસ્યાથ ભીમસેનો વ્યવસ્થિતઃ ।
દક્ષિણે ચ મહેષ્વાસો ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વ્યવસ્થિતઃ ॥

મધ્યે વ્યૂહસ્ય રાજા તુ પાણ્ડવશ્ચ ધનઞ્જયઃ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ ધર્મરાજસ્ય પૃષ્ઠતઃ ॥

ચક્રરક્ષૌ તુ પાઞ્ચાલ્યૌ યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ ।
પાર્થં ન જહતુર્યુદ્વે પાલ્યમાનૌ કિરીટિના ॥

શેષાં નૃપતયો વીરાઃ સ્થિતા વ્યૂહસ્ય દંશિતાઃ ।
યથાભાગં યથોત્સાહં યથાયત્નં ચ ભારત ॥

એવમેતન્મહાવ્યૂહં વ્યૂહ્ય ભારત પાણ્ડવાઃ ।
તાવકાશ્ચ મહેષ્વાસા યુદ્ધાયૈવ મનો દધુઃ ॥

દૃષ્ટ્વા વ્યૂઢાં તવ ચમૂં સૂતપુત્રેણ સંયુગે ।
નિહતાન્પાણ્ડવાન્મેને ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સબાન્ધવઃ ॥

તથૈવ પાણ્ડવીં સેનાં વ્યૂઢાં દૃષ્ટ્વા યુધિષ્ઠિરઃ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રાન્હતાન્મેને સકર્ણાન્વૈ જનાધિપઃ ॥

તતઃ શઙ્ખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ પણવાનકગોમુખાઃ ।
ડિણ્ડિમાશ્ચાપ્યહન્યન્ત ઝર્ઝરાશ્ચ સમન્તતઃ ॥

સેનયોરુભયો રાજન્પ્રાવાદ્યન્ત મહાસ્વનાઃ ।
સિંહનાદશ્ચ સઞ્જજ્ઞે શૂરાણાં જયગૃદ્ધિનામ્ ॥

હયહેષિતશબ્દાશ્ચ વારણાનાં ચ બૃંહિતાઃ ।
રથનેમિસ્વનાશ્ચોગ્રાઃ સમ્બભૂવુર્જનાધિપ ॥

ન દ્રોણવ્યસનં કશ્ચિજ્જાનીતે તત્ર ભારત ।
દૃષ્ટ્વા કર્ણં મહેષ્વાસં મુખે વ્યૂહસ્ય દંશિતમ્ ॥

ઉભે સૈન્યે મહારાજ પ્રહૃષ્ટનરસઙ્કુલે ।
યોદ્વુકામે સ્થિતે રાજન્હન્તુમન્યોન્યમોજસા ॥

વિજયે જાતસંરમ્ભે દૃષ્ટ્વાઽન્યોન્યં વ્યવસ્થિતે ।
અનીકમધ્યે રાજેન્દ્ર ચેરતુઃ કર્ણપાણ્ડવૌ ॥

નૃત્યન્ત્યાવિવ તે સેને સમેયાતાં પરસ્પરમ્ ।
તયોઃ પક્ષપ્રપક્ષેભ્યો નિર્યયુર્યુદ્વલિપ્સવઃ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્ધં નરવારણવાજિનામ્ ।
રથાનાં ચ મહારાજ અન્યોન્યમભિનિઘ્નતામ્ ॥