મહાભારત · અધ્યાય 8.7

હતે દ્રોણે મહેષ્વાસે તસ્મિન્નહનિ ભારત ।
કૃતે ચ મોઘસન્કલ્પે દ્રોણપુત્રે મહારથે ॥

દ્રવમાણે મહારાજ કૌરવાણાં બલાર્ણવે ।
વ્યૂહ્ય પાર્થઃ સ્વકં સૈન્યમતિષ્ઠદ્વાતૃભિર્વૃતઃ ॥

તમવસ્થિતમાજ્ઞાય પુત્રસ્તે ભરતર્ષભ ।
વિદ્રુતં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા પૌરુષેણ ન્યવારયત્ ॥

સ્વમનીકમવસ્થાપ્ય બાહુવીર્યમુપાશ્રિતઃ ।
યુદ્ધા ચ સુચિરં કાલં પાણ્ડવૈઃ સહ ભારત ॥

લબ્ધલક્ષૈઃ પરૈર્હષ્ટૈર્વ્યાયચ્છદ્ભિશ્ચિરં તદા ।
સન્ધ્યાકાલં સમાસાદ્ય પ્રત્યાહારમકારયત્ ॥

નિવેશ્ય બલવદ્વોરં ક્ષુત્પિપાસાબલૈર્યુતમ્ ।
શ્રમેણ મહતા યુક્તં તથા દ્રોણવધેન ચ ॥

દીનરૂપા રણે કર્મ કૃત્વા ઘોરં ચ શર્વરીમ્ ।
વિશં પ્રાપ્ય સા સેના વિશ્રમ્ય મુદિતાઽભવત્ ॥

કૃત્વાઽવહારં સૈન્યાનાં પ્રવિશ્ય શિબિરં સ્વકમ્ ।
કુરવઃ સહિતા મન્ત્રં મન્ત્રયાઞ્ચક્રિરે મિથઃ ॥

પર્યઙ્કેષુ પરાર્ધ્યેષુ સ્પર્ધ્યાસ્તરણવત્સુ ચ ।
વરાસનેષૂપવિષ્ટાઃ સુખશય્યાસ્વિવામરાઃ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા સામ્ના પરમવલ્ગુના ।
તાનાભાષ્ય મહેષ્વાસાન્પ્રાપ્તકાલમભાષત ॥

મતં મતિમતાં શ્રેષ્ઠાઃ સર્વે પ્રબ્રૂત મા ચિરમ્ ।
એવઙ્ગતેન યત્કાર્યં ભવેત્કાર્યતરં નૃપાઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તે નરેન્દ્રેણ નરસિંહા યુયુત્સવઃ ।
ચક્રુર્નાનાવિધાશ્ચેષ્ટાઃ સિંહાસનગતાસ્તદા ॥

તેષાં નિશામ્યેઙ્ગિતાનિ યુદ્ધે પ્રાણાઞ્જુહૂષતામ્ । સમુદ્વીક્ષ્ય મુખં રાજ્ઞો બાલાર્કસમવર્ચસમ્ ।
આચાર્યપુત્રો મેધાવી વાક્યજ્ઞો વાક્યમાદદે ॥

રાગો યોગસ્તથા દાક્ષ્યાં નયશ્ચેત્યર્થસાધકાઃ ।
ઉપાયાઃ પણ્ડિતૈઃ પ્રોક્તાસ્તે તુ દૈવમુપાશ્રિતાઃ ॥

લોકપ્રવીરા યેઽસ્માકં દેવકલ્પા મહારથાઃ ।
નીતિમન્તસ્તથા યુક્તા દક્ષા રક્તાશ્ચ તે હતાઃ ॥

ન ત્વેવ કાર્યં નૈરાશ્યમસ્માભિર્વિજયં પ્રતિ ।
સુનીતૈરિહ સર્વાર્થૈર્દૈવમપ્યનુલોમ્યતે ॥

તે વયં પ્રવરં નૄણાં સર્વૈર્યોધગુણૈર્યુતમ્ ।
કર્ણમેવાભિષેભ્યામઃ સૈનાપત્યેન ભારત ॥

કર્ણં સેનાપતિં કૃત્વા પ્રમથિષ્યામહે રિપૂન્ ॥

એષ હ્યતિબલઃ શૂરઃ કૃતાસ્ત્રો યુદ્ધદુર્મદઃ ।
વૈવસ્વત ઇવાસહ્યઃ શક્તો જેતું રણે નિપૂન્ ॥

એતદાચાર્યતનયાચ્છ્રુત્વા રાજંસ્તવાત્મજઃ ।
દુર્યોધનો મહારાજ ભૃશં પ્રીતમનાસ્તદા ॥

આશાં બહુમતીં ચક્રે વર્ણં પ્રતિ સ વૈ તદા ।
હતે ભીષ્મે ચ દ્રોણે ચ કર્ણો જેષ્યતિ પાણ્ડવાન્ ॥

તામાશાં હૃદયે કૃત્વા સમાશ્વસ્ય ચ ભારત । [તતો દુર્યોધનઃ પ્રીતઃ પ્રિયં શ્રુત્વાઽસ્ય તદ્વચઃ ।
પ્રીતિસત્કારસંયુક્તં તથ્યમાત્મહિતં શૂભમ્ ॥ ]

સ્વં મનઃ સમવસ્થાપ્ય બાહુવીર્યમુપાશ્રિતઃ ॥

પ્રિયસત્કારસંયુક્તં તથ્યમાત્મહિતે રતમ્ ।
દુર્યોધનો મહારાજ રાધેયમિદમબ્રવીત્ ॥

કર્ણ જાનામિ તે વીર્યં સૌહૃદં પરમં મયિ ।
તથાઽપિ ત્વાં મહાબાહો પ્રવક્ષ્યામિ હિતં વચઃ ॥

શ્રુત્વા યથેષ્ટં ચ કુરુ વીર યત્તવ રોચતે ।
ભવાન્પ્રાજ્ઞતમો નિત્યં મમ ચૈવ પરા ગતિઃ ॥

ભીષ્મદ્રોણાવતિરથૌ હતૌ સેનાપતી મમ ।
સેનાપતિર્ભવાનસ્તુ તાભ્યાં દ્રવિણવત્તરઃ ॥

વૃદ્ધો ચ તૌ મહેષ્વાસૌ સાપેક્ષો ચ ધનઞ્જયે ।
માનિતૌ ચ મયા વીરૌ રાધેય વચનાત્તવ ॥

પિતામહત્વં સમ્પ્રેક્ષ્ય પાણ્ડુપુત્રા મહારણે ।
રક્ષિતાસ્તાત ભીષ્મેણ દિવસાનિ દશૈવ તુ ॥

ન્યસ્તશસ્ત્રે તુ ભવતિ હતો ભીષ્મઃ પિતામહઃ ।
શિખણ્ડિનં પુરુસ્કૃત્ય ફલ્ગુનેન મહાહવે ॥

હતે તસ્મિન્મહેષ્વાસે શરતલ્પગતે તથા ।
ત્વયોક્તે પુરુષવ્યાઘ્ર દ્રોણો હ્યાસીત્પુરઃસરઃ ॥

તેનાપિ રક્ષિતાઃ પાર્થાઃ શિષ્યત્વાદિતિ મે મતિઃ ।
સ ચાપિ નિહતો વૃદ્ધો ધૃષ્ટદ્યુમ્નેન સત્વરમ્ ॥

નિહતાભ્યાં પ્રધાનાભ્યાં તાભ્યામતુલવિક્રમ ।
ત્વત્સમં સમરે યોધં નાન્યં પશ્યામિ ચિન્તયન્ ॥

ભવાનેવ તુ નઃ શક્તો વિજયાય ન સંશયઃ ।
પૂર્વં મધ્યે ચ પશ્ચાશ્ચ તથૈવ વિહિતં હિતમ્ ॥

સ ભવાન્ધુર્યવત્સઙ્ખ્યે ધુરમુદ્વોઽઢુમર્હતિ ।
અભિષેચય સૈનાન્યે સ્વયમાત્માનમાત્મના ॥

દેવતાનાં યથા સ્કન્દઃ સેનાનીઃ પ્રભુરવ્યયઃ ।
તથા ભવાનિમાં સેનાં ધાર્તરાષ્ટ્રીં બિભર્તુ વૈ ॥

જહિ શત્રુગણાન્સર્વાન્મહેન્દ્રો દાનવાનિવ । અવસ્થિતં રમે દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવાસ્ત્વાં મહારથાઃ ।
દ્રવિષ્યન્તિ ચ પાઞ્ચાલા વિષ્ણું દૃષ્ટ્વેવ દાનવાઃ ॥

તસ્માત્ત્વં પુરુષવ્યાઘ્ર પ્રકર્ષૈતાં મહાચમૂમ્ ॥

ભવત્યવસ્થિતે યત્તે પાણ્ડવા મન્દચેતસઃ । દ્રવિષ્યન્તિ સહામાત્યાઃ પાઞ્ચાલાઃ સૃઞ્જયાશ્ચ હ ।

યથા હ્યભ્યુદિતઃ સૂર્યઃ પ્રતપન્સ્વેન તેજસા ।
વ્યપોહતિ તમસ્તીવ્રં તથા શત્રૂન્પ્રતાપય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તુ રાધેયો રાજ્ઞા દુર્યોધનેન હ । રાજ્ઞાં મધ્યે મહાબાહુઃ પ્રીતાત્મા સ મહાબલઃ ।
હર્ષયન્નબ્રવીત્કર્ણો દુર્યોધનમિદં વચઃ ॥
કર્ણ ઉવાચ ।

ઉક્તમેતન્મયા પૂર્વં ગાન્ધારે તવ સન્નિધૌ ।
જેષ્યામિ પાણ્ડવાન્સર્વાન્સપુત્રાન્સજનાર્દનાન્ ॥

સેનાપતિર્ભવિષ્યામિ તવાહં નાત્ર સંશયઃ ।
સ્થિરો ભવ મહારાજ જિતાન્વિદ્વિ ચ પાણ્ડવાન્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તો મહારાજ તતો દુર્યાધનો નૃપઃ ।
ઉત્તસ્થૌ રાજભિઃ સાર્ધં દેવૈરિવ શતક્રતુઃ ॥

સૈનાપત્યેન સત્કર્તું કર્ણં સ્કન્દમિવામરાઃ ।
તતોઽભિષિષિચુઃ કર્ણં વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

દુર્યોધનમુક્તા રાજન્રાજાનો વિજયૈષિણઃ ।
શાતકુમ્ભમયૈઃ કુમ્ભેર્માહેયૈશ્ચાભિમન્ત્રિતૈઃ ॥

તોયપૂર્ણૈર્વિષાણૈશ્ચ દ્વિપખઙ્ગમહર્ષભૈઃ ।
મણિમુક્તાયુતૈશ્ચાન્યૈઃ પુણ્યગન્ધૈસ્તથૌષધૈઃ ॥

ઔદુમ્બરે સુખાસીનમાસને ક્ષૌમસંવૃતે ।
શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વિધિના સમ્ભારૈશ્ચ સુસમ્ભૃતૈઃ ॥

બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાસ્તથા શૂદ્રાશ્ચ સમ્મતાઃ ।
તુષ્ટુવુસ્તં મહાત્માનમભિષિક્તં વરાસને ॥

તતોઽભિષિક્તે રાજેન્દ્ર નિષ્કૈર્ગોભિર્ધનેન ચ ।
વાચયામાસ વિપ્રાગ્ર્યાન્રાધેયઃ પરવીરહા ॥

સ વ્યરોચત રાધેયઃ સૂતમાગધબન્દિભિઃ ।
સ્તૂયમાનો યથા ભાનુરુદયે બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥

તતઃ પુણ્યાહઘોષેણ વાદિત્રનિનદેન ચ ।
જયશબ્દેન શૂરાણાં તુમુલઃ સર્વતોઽભવત્ ॥

જયેત્યૂચુર્નૃપાઃ સર્વે રાધેયં તત્ર સઙ્ગતાઃ ॥

જય પાર્થાન્સગોવિન્દાન્સાનુગાંસ્તાન્મહામૃધે ।
ઇતિ તં બન્દિનઃ પ્રાહુર્દ્વિજાશ્ચ પુરુષર્ષભમ્ ॥

જહિ પાર્થાન્સપાઞ્ચાલાન્રાધેય વિજયાય નઃ ।
ઉદ્યન્નિવ સદા ભાનુસ્તમાંસ્યુગ્રૈર્ગભસ્તિભિઃ ॥

ન હ્યલં ત્વદ્વિસૃષ્ટાનાં શરાણાં વૈ સકેશવાઃ ।
ઉલૂકાઃ સૂર્યરશ્મીનાં જ્વલતામિવ દર્શને ॥

ન હિ પાર્થાઃ સપાઞ્ચાલાઃ સ્થાતું શક્તાસ્તવાગ્રતઃ ।
આત્તવજ્રસ્ય સમરે મહેન્દ્રસ્યેવ દાનવાઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સ સત્કૃતઃ સ્તૂયમાનઃ સુહૃદ્ગણવૃતો રુષા ।
કર્ણો દુર્યોધનં વાક્યમબ્રવીત્પ્રહસન્પ્રિયમ્ ॥

દુર્યોધનાદ્ય સગણં પાણ્ડૂનાં પ્રવરૈઃ સહ ।
ફલ્ગુનં સૂદયિષ્યામિ ત્વત્પ્રિયાર્થં સબાન્ધવમ્ ॥

સપર્વતાર્ણવદ્વીપાં શાધિ ગાં ગતપાણ્ડવામ્ ।
પુત્રપૌત્રપ્રપૌત્રેષુ પ્રતિષ્ઠાં ગમયિષ્યમિ ॥

નાસહ્યં વિદ્યતે મહ્યં ત્વત્પ્રિયાર્થમરિન્દમ ।
સત્યધર્માનુરક્તસ્ય સિદ્ધિરાત્મવતો યથા ॥

અભિષિક્તસ્તુ રાઘેયઃ પ્રભયા સોઽમિતપ્રભઃ ।
અત્યરિચ્યત રૂપેણ દિવાકર ઇવાપરઃ ॥

સૈનાપત્યે તુ રાધેયમભિષિચ્ય સુતસ્તવ ।
અમન્યત તદાત્માનં કૃતાર્થં કાલચોદિતઃ ॥

કર્ણોઽપિ રાજ્ઞઃ સમ્પ્રાપ્ય સૈનાપત્યમરિન્દમઃ ।
યોગમાજ્ઞાપયામાસ સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ ॥

તવ પુત્રૈર્વૃતઃ કર્ણઃ શુશુભે તત્ર ભારત ।
દેવૈરિવ યથા સ્કન્દઃ સઙ્ગ્રામે તારકામયે ॥