મહાભારત · અધ્યાય 8.63

નિવૃત્તે ભીમસેને ચ પાણ્ડવે ચ યુધિષ્ઠિરે ।
વધ્યમાને બલે ચાપિ મામકે પાણ્ડુસૃઞ્જયૈઃ ॥

દ્રવમાણે બલૌઘે ચ નિરાક્રન્દે મુહુર્મુહુઃ ।
અવશેષં ન પશ્યામિ મમ સૈન્યેષુ સઞ્જય ॥

અહો બત દશાં પ્રાપ્તો ન હિ શક્ષ્યામિ જીવિતુમ્ ।
જયકાઙ્ક્ષી કથં સૂત પુત્રાણામનિવર્તિનામ્ ॥

કથં જીવામિ નિહતાઞ્શ્રુત્વા ચ મમ સૈનિકાન્ ।
બહુનાઽદ્ય કિમુક્તેન દૈવં તેષાં પરાયણમ્ ॥

મામકાઃ કિમકુર્વન્ત તન્મમાચક્ષ્વ સઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

દૃષ્ટ્વા ભીમં મહાબાહું તવ પુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
ક્રોધરક્તેક્ષણો રાજન્ભીમસેનમભિદ્રવત્ ॥

તિષ્ઠતિષ્ઠ પૃથાપુત્ર પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્ । અદ્ય ત્વાં પ્રેષાયષ્યામિ યમસ્ય સદનં પ્રાતે ।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ કર્ણો યત્ર ભીમો વ્યવસ્થિતઃ ॥

તાવકં તુ બલં દૃષ્ટ્વા ભીમસેનાત્પરાઙ્મુખમ્ ।
યત્નેન મહતા કર્ણઃ પર્યવસ્થાપયદ્બલી ॥

વ્યવસ્થાપ્ય મહાબાહુસ્તવ પુત્રસ્ય વાહિનીમ્ ।
પ્રત્યુદ્યયૌ તદા કર્ણઃ પાણ્ડવાન્યુદ્ધદુર્મદાન્ ॥

પ્રત્યુદ્યયુશ્ચ રાધેયં પાણ્ડવાનાં મહારથાઃ ।
ધુન્વાનાઃ કાર્મુકાણ્યાજૌ વિક્ષિપન્તશ્ચ સાયકાન્ ॥

ભીમસેનઃ શિનેર્નપ્તા શિખણ્ડી જનમેજયઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચ બલવાન્સર્વે ચાપિ પ્રભદ્રકાઃ ॥

પાઞ્ચાલાનાં નરવ્યાઘ્રાઃ સમન્તાત્ત્વ વાહિનીમ્ ।
અભ્યદ્રવન્ત સઙ્ક્રુદ્ધાઃ સમરે જિતકાશિનઃ ॥

તથૈવ તાવકા રાજન્પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ।
અભ્યદ્રવન્ત ત્વરિતા જિઘાંસન્તો મહારથાન્ ॥

રથનાગાશ્વકલિલં પત્તિધ્વજસમાકુલમ્ ।
બભૂવ પુરુષવ્યાઘ્ર સૈન્યમદ્ભુતદર્શનમ્ ॥

શિખણ્ડી તુ યયૌ કર્ણં ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ સુતં તવ ।
દુઃશાસનં મહારાજ મહાસેનઃ સમભ્યયાત્ ॥

નકુલો વૃષસેનં તુ ચિત્રસેનં યુધિષ્ઠિરઃ ।
ઉલૂકં સમરે રાજન્સહદેવઃ સમભ્યયાત્ ॥

સાત્યકિઃ શકુનિં ચાપિ દ્રૌપદેયાશ્ચ કૌરવાન્ ।
અર્જુનં ચ રણે યત્તો દ્રોણપુત્રો મહારથઃ ॥

યુધામન્યું મહેષ્વાસં ગૌતમોઽભ્યપતદ્રણે ।
કૃતવર્મા ચ બલવાનુત્તમૌજસમાદ્રવત્ ॥

ભીમસેનઃ કુરૂન્સર્વાન્પુત્રાંશ્ચ તવ મારિષ ।
સહાનીકાન્મહાબાહુરેક એવ ન્યવારયત્ ॥

શિખણ્ડી તુ તતઃ કર્ણં વિચરન્તમભીતવત્ ।
ભીષ્મહન્તા મહારાજ વારયામાસ પત્રિભિઃ ॥

પ્રતિરુદ્ધસ્તતઃ કર્ણો રોપાત્પ્રસ્ફુરિતાધરઃ ।
શિખણ્ડિનં ત્રિભિર્બાણૈર્ભ્રુવોર્મધ્યેઽભ્યતાડયત્ ॥

ધારયંસ્તુ સ તાન્વાણાઞ્શિખણ્ડી બહ્વશોભત ।
રાજતઃ પર્વતો યદ્વત્ત્રિભિઃ શૃઙ્ગૈઃ સમન્વિતઃ ॥

સોઽતિવિદ્ધો મહેષ્વાસઃ સૂતપુત્રેણ સંયુગે ।
કર્ણં વિવ્યાધ સમરે નવત્યા નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

તસ્ય કર્ણો હયાન્હત્વા સારથિં ચ શરૈઃ ।
ઉન્મમાથ ધ્વજં ચાસ્ય ક્ષુરપ્રેણ મહારથઃ ॥

હતાશ્વાત્તુ તતો યાનાદવપ્લુત્ય મહારથઃ ।
શક્તિં ચિક્ષેપ કર્ણાય સઙ્ક્રુદ્ધઃ શત્રુતાપનઃ ॥

તાં છિત્ત્વા સમરે કર્ણસ્ત્રિભિર્ભારત સાયકૈઃ ।
શિખણ્ડિનમથાવિધ્યન્નવભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ॥

કર્ણચાપચ્યુતાન્બાણાન્વર્જયંસ્તુ નરોત્તમઃ ।
અપયાતસ્તતસ્તૂર્ણં શિખણ્ડી ભૃશવિક્ષતઃ ॥

તતઃ કર્ણો મહારાજ પાણ્ડુસૈન્યાન્યશાતયત્ ।
તૂલરાશિં સમાસાદ્ય યથા વાયુર્મહાબલઃ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નો મહારાજ તવ પુત્રેણ પીડિતઃ ।
દુઃશાસનં ત્રિભિર્બાણૈઃ પ્રત્યવિધ્યત્સ્તનાન્તરે ॥

તસ્ય દુઃશાસનો બાહું સવ્યં વિવ્યાધ મારિષ ।
સ તેન રુક્મપુઙ્ખેન ભલ્લેન નતપર્વણા ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તુ નિર્વિદ્ધઃ શરં ઘોરમમર્ષણઃ ।
દુઃશાસનાય સઙ્ક્રુદ્ધઃ પ્રેષયામાસ ભારત ॥

આપતન્તં મહાવેગં ધૃષ્ટદ્યુમ્નસમીરિતમ્ ।
શરૈશ્ચિચ્છેદ પુત્રસ્તે ત્રિભિરેવ વિશામ્પતે ॥

અથાપરૈઃ ષોડશભિર્ભલ્લૈઃ કનકભૂષણૈઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં સમાસાદ્ય બાહ્વોરુરસિ ચાર્પયત્ ॥

તતઃ સ પાર્ષતઃ ક્રુદ્ધો ધનુશ્ચિચ્છેદ મારિષ ।
ક્ષુરપ્રેણ સુતીક્ષ્ણેન તત ઉચ્ચુક્રુશુર્જનાઃ ॥

અથાન્યદ્ધનુરાદાય પુત્રસ્તે પ્રહસન્નિવ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નં શરવ્રાતૈઃ સમન્તાત્પર્યવારયત્ ॥

તવ પુત્રસ્ય તે દૃષ્ટ્વા વિક્રમં સુમહાત્મનઃ ।
વ્યસ્મયન્ત રણે યોધાઃ સિદ્ધાશ્ચાપ્સરસસ્તથા ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તુ પશ્યામ ઘટમાનં મહાબલમ્ ।
દુઃશાસનેન સંરુદ્ધં સિંહેનેવ મહાગજમ્ ॥