મહાભારત · અધ્યાય 8.64

તતઃ સરથનાગાશ્વાઃ પાઞ્ચાલાઃ પાણ્ડુસૃઞ્જયાઃ ।
સેનાપતિં પરીપ્સન્તો રુરુધુસ્તનયં તવ ॥

તતઃ પ્રવવૃતે યુદ્વં તાવકાનાં પરૈઃ સહ ।
ઘોરં પ્રાણભૃતાં કાલે ભીમરૂપં પરન્તપ ॥

નકુલો વૃષસેનં તુ વિદ્ધ્વા પઞ્ચભિરાયસૈઃ ।
પિતુઃ સમીપે તિષ્ઠન્તં ત્રિભિરન્ત્યૈરવિધ્યત ॥

નકુલં તુ તતઃ શૂરો વૃષસેનો હસન્નિવ ।
નારાચેન સુતીક્ષ્ણેન વિવ્યાધ હૃદયે ભૃશમ્ ॥

સોઽતિવિદ્ધો બલવતા શત્રુણા શત્રુકર્શન ।
શત્રું વિવ્યાધ વિંશત્યા સૂતં ચૈવાસ્ય સપ્તભિઃ ॥

તતઃ શરસહસ્રેણ તાવુભૌ પુરુષર્ષભૌ ।
અન્યોન્યમાચ્છાદયતાં તવાભજ્યત વાહિની ॥

સ દૃષ્ટ્વા પ્રદ્રુતાં સેનાં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય સૂતજઃ ।
નિવારયામાસ બલાદનુપત્ય વિશામ્પતે ॥

એતસ્મિન્નન્તરે યુદ્ધં કષ્ટમાસીદ્વિશામ્પતે ।
નિવૃત્તે તુ તતઃ સૈન્યે નકુલઃ કૌરવાન્યયૌ ॥

કર્ણપુત્રસ્તુ સમરે હિત્વા નકુલમેવ તુ ।
જુગોપ ચક્રં ત્વરિતો રાધેયસ્યૈવ મારિષ ॥

ઉલૂકસ્તુ રણે ક્રુદ્ધઃ સહદેવેન મારિષ ।
નિવારિતઃ શરશતૈઃ ક્રુદ્ધેન રણમૂર્ધનિ ॥

તસ્યાશ્વાંશ્ચતુરો હત્વા સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।
સારથિં પ્રેષયામાસ યમસ્ય સદનં પ્રતિ ॥

ઉલૂકસ્તુ તતો યાનાદવપ્લુત્ય વિશામ્પતે ।
ત્રિગર્તાનાં બલં તૂર્ણં જગામ પિતૃનન્દનઃ ॥

સાત્યકિઃ શકુનિં વિદ્ધ્વા વિંશત્યા નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
ધ્વજં ચિચ્છેદ ભલ્લેન સૌબલસ્ય હસન્નિવ ॥

સૌબલસ્તસ્ય સમરે ક્રુદ્ધો રાજન્પ્રતાપવાન્ ।
વિદાર્ય કવચં ભૂયો ધ્વજં ચિચ્છેદ કાઞ્ચનમ્ ॥

તથૈનં નિશિતૈર્બાણૈઃ સાત્યકિઃ પ્રત્યવિધ્યત ।
સારથિં ચ મહારાજ ત્રિભિરેવ સમાર્પયત્ ॥

અથાસ્ય વાહાંસ્ત્વરિતઃ શરૈર્નિત્યે યમક્ષયમ્ ।
તતોઽવપ્લુત્ય સહસા શકુનિર્ભરતર્ષભ ॥

આરુરોહ રથં તૂર્ણમુલૂકસ્ય મહાત્મનઃ ।
અપોવાહાથ શીઘ્રં સ શૈનેયાદ્યુદ્ધશાલિનઃ ॥

સાત્યકિસ્તુ રણ રાજંસ્તાવકાનામનીકિનીમ્ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન તતોઽનીકમભજ્વત ॥

શૈનેયશરસઞ્છન્નં તવ સૈન્યં વિશામ્પતે ।
ભેજે દશા દિશસ્તૂર્ણં ન્યપતચ્ચ ગતાસુવત્ ॥

ભીમસેનં તવ સુતો વારયામાસ સંયુગે ॥

તં તુ ભીમો મુહૂર્તેન વ્યશ્વસૂતરથધ્વજમ્ ।
ચક્રે લોકેશ્વરં તત્ર તેનાતુષ્યન્ત વૈ જનાઃ ॥

તતોઽપાયાન્નૃપસ્તસ્માદ્ભીમસેનભયાર્દિતઃ । કુરુસૈન્યં તતઃ સર્વં ભીમસેનમુપાદ્રવત્ ।
તત્ર નાદો મહાનાસીદ્ધીમસેનં જિઘાંસતામ્ ॥

યુધામન્યુઃ કૃપં વિદ્ધ્વા ધનુરસ્યાશુ ચિચ્છદે । અથાન્યદ્ધનુરાદાય કૃપઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
યુધામન્યોર્ધ્વજં સૂતં છત્રં ચાપાતયત્ક્ષિતૌ ॥

તતોઽપાયાદ્રથેનૈવ યુધામન્યુર્મહારથઃ ॥

ઉત્તમૌજાશ્ચ હાર્દિક્યં ભીમં ભીમપરાક્રમમ્ ।
છાદયામાસ સહસા મેઘો વૃષ્ટ્યેવ પર્વતમ્ ॥

તદ્યુદ્ધમાસીત્સુમહદ્ધોરરૂપં પરન્તપ ।
તાદૃશં ન મયા યુદ્ધં દૃષ્ટપૂર્વં વિશામ્પતે ॥

કૃતવર્મા તતો રાજન્નુત્તમૌજસમાહવે ।
હૃદિ વિવ્યાધ સહસા રથોપસ્થ ઉપાવિશત્ ॥

સારથિસ્તમપોવાહ રથેન રથિનાં વરમ્ ।
તતસ્તુ સાત્વતો રાજન્પાણ્ડુસૈન્યમભિદ્રવત્ ॥

[દુઃશાસનઃ સૌબલશ્ચ ગજાનીકેન પાણ્ડવમ્ ।
મહતા પરિવાર્યૈવ ક્ષુદ્રકૈરભ્યતાડયત્ ॥

તતો ભીમઃ શરશતૈર્દુર્યોધનમમર્ષણમ્ ।
વિમુખીકૃત્ય તરસા ગજાનીકમુપાદ્રવત્ ॥

તમાપતન્તં સહસા ગજાનીકં વૃકોદરઃ ।
દૃષ્ટ્વૈવ સુભૃશં ક્રુદ્ધો દિવ્યમસ્ત્રમુદૈરયત્ ॥

ગજૈર્ગજાનભ્યહનદ્વજ્રેણેન્દ્ર ઇવાસુરાન્ ॥

તતોઽન્તરિક્ષં બાણૌઘૈઃ શલભૈરિવ પાદપમ્ ।
છાદયામાસ સમરે ગજાન્નિઘ્નન્વૃકોદરઃ ॥

તતઃ કુઞ્જરયૂથાનિ સમેતાનિ સહસ્રશઃ ।
વ્યધમત્તરસા ભીમો મેઘસઙ્ઘાનિવાનિલઃ ॥

સુવર્ણજાલાપિહિતા મણિજાલૈશ્ચ કુઞ્જરાઃ ।
રેજુરભ્યધિકં સંખ્યે વિદ્યુત્વન્ત ઇવામ્બુદાઃ ॥

તે વધ્યમાના ભીમેન ગજા રાજન્વિદુદ્રુવુઃ ।
કેચિદ્વિભિન્નહૃદયાઃ કુઞ્જરા ન્યપતન્ભુવિ ॥

પતિતૈર્નિપતદ્ભિશ્ચ ગજૈર્હેમવિભૂષિતૈઃ ।
અશોભત મહી તત્ર વિશીર્ણૈરિવ પર્વતૈઃ ॥

દીપ્તાભૈ રત્નવદ્ભિશ્ચ પતિતૈર્ગજયોધિભિઃ ।
રરાજ ભૂમિઃ પતિતૈઃ ક્ષીણપુણ્યૈરિવ ગ્રહૈઃ ॥

તતો ભિન્નકટા નાગા ભિન્નકુમ્ભકરાસ્તથા ।
દુદ્રુવુઃ શતશઃ સંખ્યે ભીમસેનશરાહતાઃ ॥

કેચિદ્વમન્તો રુધિરં ભયાર્તાઃ પર્વતોપમાઃ ।
વ્યદ્રવઞ્છરવિદ્ધાઙ્ગા ધાતુચિત્રા ઇવાચલાઃ ॥

મહાભુજગસઙ્કાશૌ ચન્દનાગુરુરૂષિતૌ ।
અપશ્યં ભીમસેનસ્ય ધનુર્વિક્ષિપતો ભુજૌ ॥

તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં શ્રુત્વાશનિસમસ્વનમ્ ।
વિમુઞ્ચન્તઃ શકૃન્મૂત્રં ગજાઃ પ્રાદુદ્રુવુર્ભૃશમ્ ॥

ભીમસેનસ્ય તત્કર્મ રાજન્નેકસ્ય ધીમતઃ । નિઘ્નતઃ સર્વભૂતાનિ રુદ્રસ્યેવ ચ નિર્બભૌ ॥ ] ॥