મહાભારત · અધ્યાય 8.5

શ્રુત્વા કર્ણં હતં યુદ્વે પુત્રાંશ્ચૈવ પલાયિનઃ ।
નરેન્દ્રઃ કિઞ્ચિદાશ્વસ્તો દ્વિજશ્રેષ્ઠ કિમબ્રવીત્ ॥

પ્રાપ્તવાન્પરમં દુઃખં પુત્રવ્યસનજં મહત્ ।
તસ્મિન્યદુક્તવાન્કાલે તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
વૈશમ્પાયન ઉવાચ ।

શ્રુત્વા કર્ણસ્ય નિધનમશ્રદ્વેયમિવાદ્ભુતમ્ ।
ભૂતસમ્મોહનં ભીમં મેરોઃ સંસર્પણં યથા ॥

ચિત્તમોહમિવાયુક્તં ભાર્ગવસ્ય મહામતેઃ ।
પરાજયમિવેન્દ્રસ્ય દ્વિષદ્ધ્યો ભીમકર્મણઃ ॥

દિવઃ પ્રપતનં ભાનોરુરવ્યામિવ મહાદ્યુતેઃ ।
સંશોષણમિવાચિન્ત્યં સમુદ્રસ્યાક્ષયામ્ભસઃ ॥

મહીવિયદ્દિગમ્બૂનાં સર્વનાશમિવાદ્ભુતમ્ ।
કર્મણોરિવ વૈફલ્યમુભયોઃ પુણ્યપાપયોઃ ॥

સઞ્ચિન્ત્ય નિપુણં બુદ્ધ્યા ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ ।
નેદમસ્તીતિ સઞ્ચિન્ત્ય કર્ણસ્ય સમરે વધમ્ ॥

પ્રાણિનામેવમાત્મત્વાત્સ્યાદપીતિ વિચાર્ય ચ ।
શોકાગ્નિના દહ્યમાનો ધમ્યમાન ઇવાશયે ॥

વિસ્રસ્તાઙ્ગઃ શ્વસન્દીનો હાહેત્યુક્ત્વા સુદુઃખિતઃ ।
વિલલાપ મહારાજ ધૃતરાષ્ટ્રોઽમ્બિકાસુતઃ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

સઞ્જયાધિરથિર્વીરઃ સિંહદ્વિરદવિક્રમઃ ।
વૃષભપ્રતિમસ્કન્ધો વૃષભાક્ષગતિસ્વરઃ ॥

વૃષભો વૃષભસ્યેવ યો યુદ્ધે ન નિવર્તતે ।
શત્રોરપિ મહેન્દ્રસ્ય વજ્રસંહનનો યુવા ॥

યસ્ય જ્યાતલશબ્દેન શરવૃષ્ટિરવેણ ચ ।
રથાશ્વનરમાતઙ્ગા નાવતિષ્ઠન્તિ સંયુગે ॥

યમાશ્રિત્ય મહાબાહું દ્વિષત્સઙ્ઘઘ્નમચ્યુતમ્ ।
દુર્યોધનોઽકરોદ્વૈરં પાણ્ડુપુત્રૈર્મહારથૈઃ ॥

સ કથં રથિનાં શ્રેષ્ઠઃ કર્ણઃ પાર્થેન સંયુગે ।
નિહતઃ પુરુષવ્યાઘ્રઃ પ્રસહ્યાસહ્યવિક્રમઃ ॥

યો નામન્યત વૈ નિત્યમચ્યુતં ચ ધનઞ્જયમ્ ।
ન વૃષ્મીન્સહિતાનન્યાન્સ્વબાહુબલદર્પિતઃ ॥

શાર્ઙ્ગગાણ્ડીવધન્વાનૌ સહિતાવપરાજિતૌ ।
અહં દિવ્યાદ્રથાદેકઃ પાતયિષ્યામિ સંયુગે ॥

ઇતિ યઃ સતતં મન્દમવોચલ્લોભમોહિતમ્ ।
દુર્યોધનમવાચીનં રાજ્યકામુકમાતુરમ્ ॥

યોઽજયત્સર્વકામ્ભોજાનાવન્ત્યાન્કેકયૈઃ સહ । ગાન્ધારાન્મદ્રકાન્માત્સ્યાંસ્ત્રિગર્તાંસ્તઙ્કણાઞ્શકાન્ ।

પાઞ્ચાલાંશ્ચ વિદેહાંશ્ચ કુલિન્દાન્કાશિકોસલાન્ સૂહ્માનઙ્ગાંશ્ચ વઙ્ગાંશ્ચ નિષાદાન્પુણ્ડ્રકીકટાન્ ॥

વત્સાન્કલિઙ્ગાન્દરદાનશ્મકાનૃષિકાનપિ ।
શબરાન્હારહૂણાંશ્ચ પ્રઘૂણાન્સરલાનપિ ॥

મ્લેચ્છરાષ્ટ્રાધિપાંશ્ચૈવ દુર્ગાનાટવિકાંસ્તથા ।
જિત્વૈતાન્સમરે વીરઃ પ્રદીપ્તૈઃ કઙ્કપત્રિભિઃ ॥

કરમાહારયામાસ જિત્વા સર્વાનરીંસ્તથા । દુર્યોધનસ્ય વૃદ્ધ્યર્થં રાધેયો રથિનાં વરઃ ।
દિવ્યાસ્ત્રવિમન્હાતેજાઃ કર્ણો વૈકર્તનો વૃષઃ ॥

સેનાગોપશ્ચ સ કથં શત્રુભિઃ પરમાસ્ત્રવિત્ ।
ઘાતિતઃ પાણ્ડવૈઃ શૂરૈઃ સમરે વીર્યશાલિભિઃ ॥

વૃષો મહેન્દ્રો દેવેષુ વૃષઃ કર્ણો નરેષ્વપિ ।
તૃતીયમન્યં લોકેષુ વૃષં નૈવાનુશુશ્રુમ ॥

ઉચ્ચૈઃ શ્રવા વરોઽશ્વાનાં રાજ્ઞાં વૈશ્રવણો વરઃ ।
વરો મહેન્દ્રો દેવાનાં કર્ણઃ પ્રહરતાં વરઃ ॥

યોઽજિતઃ પાર્થિવૈઃ શૂરૈઃ સમર્થૈર્વીર્યશાલિભિઃ ।
દુર્યોધનસ્ય વૃદ્ધ્યર્થં કૃત્સ્નામુર્વીમથાજયત્ ॥

યં લબ્ધ્વા માગધો રાજા સાન્ત્વમાનોઽથ સૌહૃદૈઃ ।
અરૌત્સીત્પાર્થિવં ક્ષત્રમૃતે યાદવકૌરવાન્ ॥

તં શ્રુત્વા નિહતં કર્ણં દ્વૈરથે સવ્યસાચિના ।
શોકાર્ણવે નિમગ્નોઽહં ભિન્ના નૌરિવ સાગરે ॥

તં વૃષં નિહતં શ્રુત્વા દ્વૈરથે રથિનાં વરમ્ ।
શોકાર્ણવે નિમગ્નોઽહમપ્લુવઃ સાગરે યથા ॥

ઈદૃશૈર્યદ્યહં દુઃખૈર્ન વિનશ્યામિ સઞ્જય ।
વજ્રાદ્દૃઢતરં મન્યે હૃદયં મમ દુર્ભિદમ્ ॥

જ્ઞાતિસમ્બન્ધિમિત્રાણામિમં શ્રુત્વા પરાભવમ્ ।
કો મદન્યઃ પુમાઁલ્લોકે ન જહ્યાત્સૂત જીવિતમ્ ॥

વિષમગ્નિં પ્રપાતં ચ પર્વતાગ્રાદહં વૃણે । મહાપ્રસ્થાનગમનં જલં પ્રાયોપવેશનમ્ ।
ન હિ શક્ષ્યામિ દુઃખાનિ સોઢું કષ્ટાનિ સઞ્જય ॥