મહાભારત · અધ્યાય 8.26

તેજસોઽર્ધં સુરા દત્ત્વા શઙ્કરાય મહાત્મને ।
પશુત્વમપિ ચોપેત્ય વિશ્વકર્માણમવ્યયમ્ ॥

ઊચુઃ સર્વે સમાભાષ્ય રથઃ સઙ્કલ્પ્યતામિતિ ।
વિશ્વકર્માઽપિ સઞ્ચિન્ત્ય રથં દિવ્યમકલ્પયત્ ॥

સમેતાં પૃથિવીં દેવી વિશાલાં પુરમાલિનીમ્ ।
સપર્વતવનદ્વીપાં ચક્રે ભૂતધરાં રથમ્ ॥

ઈષાં નક્ષત્રવંશં ચ છત્રં મેરુમહાગિરિમ્ ।
અનેકદ્રુસઞ્છન્નં રત્નાકરમનુત્તમમ્ ॥

હિમવન્તં ચ વિન્ધ્યં ચ નાનાદ્રુમલતાકુલમ્ ।
અવસ્કરં પ્રતિષ્ઠાનં કલ્પયામાસ વૈ તદા ॥

અસ્તન્ગિરિમધિષ્ઠાનં નાનાદ્વિજગણાયુતમ્ ।
ચકાર ભગવાંસ્ત્વષ્ટા ઉદયં રથકૂબરમ્ ॥

મીનનક્રઝષાવાસં દાનવાલયમુત્તમમ્ ।
સમુદ્રમક્ષં વિદધે પત્તનાકરશોભિતમ્ ॥

ચક્રં ચક્રે ચન્દ્રમસં તારકાગણમણ્ડિતમ્ ।
દિવાકરં ચાપ્યપરં ચક્રં ચક્રેંઽશુમાલિનમ્ ॥

ગઙ્ગાં સરસ્વતીં તૂણીં ચક્રે વિશ્વકૃદવ્યયઃ ।
અલઙ્કારા રથસ્યાસન્નાપગાઃ સરિતસ્તથા ॥

ત્રીનગ્નીન્મન્ત્રવચ્ચક્રે રથસ્યાથ ત્રિવેણુકમ્ ।
અનુકર્ષાન્રથે દીપ્તાન્વરૂથાંશ્ચાપિ તારકાઃ ॥

ઓષધીર્વીરુધશ્ચૈવ ઘણ્ટાજાલં ચ ભાનુમત્ ।
અલઞ્ચકાર ચ રથં માસપક્ષર્તુભિર્વિભુઃ ॥

અહોરાત્રૈઃ કલાભિશ્ચ કાષ્ઠાભિરયનૈસ્તથા ।
દ્યાં યુગં યુગપર્વાણિ સંવર્તકબલાહરકાન્ ॥

શમ્યાં ધૃતિં ચ મેધાં ચ સ્થિતિં સન્નતિમેવ ચ ।
ઋઘ્વેદં સામવેદં ચ ધુર્યાવશ્વાવકલ્પયત્ ॥

પૃષ્ઠાશ્વૌ તુ યજુર્વેદઃ કલ્પિતોઽથર્વણસ્તથા ।
અશ્વાનાં ચાપ્યલઙ્કારં વિદધે પદસઞ્ચયમ્ ॥

સિનીવાલીમનુમતિં કુહૂં રાકાં ચ સુપ્રભામ્ । યોક્તાણિ ચક્રે ચાશ્વાનાં કૂશ્માણ્ડાંશ્ચાપિ પન્નગાન્ ।

તાલપૃષ્ઠોઽથ નહુષઃ કાર્કોટકધનઞ્જયૌ ।
ઇતરે ચાભવન્નાગા હયાનાં વાહબન્ધનમ્ ॥

અભીશવઃ ષડઙ્ગાનિ કલ્પિતાનિ મહીપતે ।
ઓઙ્કારઃ કલ્પિતસ્તસ્ય પ્રતોદો વિશ્વકર્મણા ॥

યજ્ઞાઃ સર્વે પૃથક્લૃપ્તા રથાઙ્ગાનિ ચ ભાગશઃ ।
અધિષ્ઠાનં મનશ્ચાસીત્પરિરથ્યા સરસ્વતી ॥

નાનાવર્ણાનિ શસ્ત્રાણિ પતાકાઃ પવનેરિતાઃ ।
વિદ્યુદિન્દ્રધનુર્યુક્તં રથં દીપ્ત્યા વ્યદીપયત્ ॥

વર્મ યોદ્ધું ચ વિહિતં નમો ગ્રહગણાકુલમ્ ।
અભેદ્યં ભાનુમચ્ચિત્રં કાલચક્રપરિક્ષતમ્ ॥

એવમસ્મિન્મહારાજ કલ્પિતે રથસત્તમે ।
ત્વષ્ટ્રા મનુજશાર્દૂલ દ્વિષતાં ભયવર્ધને ॥

સ્વાન્યાયુધાનિ દિવ્યાનિ ન્યદધાચ્છઙ્કરો રથે ।
ધ્વજયષ્ટિં વિયત્કૃત્વા સ્થાપયામાસ ગોવૃષમ્ ॥

બ્રહ્મદણ઼્ડઃ કાલદમ્ડો રુદ્રદણ્ડશ્ચ તે જ્વરાઃ ।
પરિષ્કારા ર્થસ્યાસન્સમન્તાદ્દિશમુદ્ધતાઃ ॥

વિચિત્રમૃતુભિઃ ષડ્ભિઃ કૃત્વા સંવત્સરં ધનુઃ ।
છાયામેવાત્મનશ્ચક્રે ધનુર્જ્યામક્ષયાં ધ્રુવામ્ ॥

કાલો હિ ભગવાન્રુદ્રસ્તચ્ચ સંવત્સરં ધનુઃ ।
તસ્માદ્રૌદ્રી કાલરાત્રી જ્યા કૃતા ધનુષો જરા ॥

તતો રથે રથાશ્વાંસ્તાનૃષયઃ સમયોજયન્ ।
એકૈકશઃ સુસંહૃષ્ટાનાદાય સુધૃતવ્રતાઃ ॥

દક્ષિણસ્યાં ધુરિ કૃત ઋગ્વેદો મન્ત્રપારગૈઃ ।
સવ્યતઃ સામવેદશ્ચ યુક્તો રાજન્મહર્ષિભિઃ ॥

પાર્ષ્ઠિદક્ષિણતો યુક્તો યજુર્વેદઃ સુરદ્વિજૈઃ ।
ઇતરસ્યાં તથા પાર્ષ્ઠ્યાં યુક્તો રાજન્નથર્વણઃ ॥

એવં તે વાજિનો યુક્તા યજ્ઞવિદ્ભિસ્તથા રથે ।
અશોભન્ત તથા યુક્તા યથૈવાધ્વરમધ્યગાઃ ॥

કલ્પયિત્વા રથં દિવ્યં તતો બાણમકલ્પયત્ ।
ચિન્તયિત્વા હરિં વિષ્ણુમવ્યયં યજ્ઞવાહનમ્ ॥

શરં સઙ્કલ્પયાઞ્ચક્રે વિશ્વકર્મા મહામનાઃ ।
તસ્ય વાજાંશ્ચ પુઙ્ખં ચ કલ્પયામાસ વૈ તદા ॥

પુણ્યગન્ધવહં રાજઞ્શ્વસનં રાજસત્તમ ।
અગ્નીષોમૌ શરમુખે કલ્પયામાસ વૈ તદા ॥

અગ્નીષોમાત્મકં કૃત્સ્નમુચ્યતે વૈષ્ણવં જગત્ ।
વિષ્ણુરાત્મા ભગવતો ભવસ્યામિતતેજસઃ ॥

તસ્માદ્ધનુર્જ્યાસંસ્પર્શં સ વિષેહે શરસ્ય વૈ ।
તસ્મિઞ્શરે તીક્ષ્ણમન્યુમમુઞ્ચદ્દુઃસહં પ્રભુઃ ॥

ભૃગ્વઙ્ગિરોમન્યુભવઃ ક્રોધાગ્નિરતિદુઃસહઃ ।
સ નીલલોહિતો ધૂમ્રઃ કૃત્તિવાસા ભયાનકઃ ॥

આદિત્યાયુતસઙ્કાશસ્તેજોજ્વાલાવૃતો ભવઃ ।
દુશ્ચર્યચ્યાવકો જેતા હન્તા બ્રહ્મદ્વિષાં વરઃ ॥

તસ્યાઙ્ગાનિ સમાશ્રિત્ય સ્થિતં વિશ્વમિદં જગત્ ।
જઙ્ગમાજઙ્ગમં રાજઞ્છુશુભેઽદ્ભુતદર્શનમ્ ॥

દૃષ્ટા તુ તં રથં દિવ્યં કવચી સ શરાસની ।
આદદે સ શરં દિવ્યં સોમવિષ્ણ્વગ્નિવાયુજમ્ ॥

તમાદાય મહાદેવસ્ત્રાસયન્દૈત્યદાનવાન્ ।
આરુરોહ તદા યત્તઃ કમ્પયન્નિવ રોદસી ॥

મહર્ષિભિઃ સ્તૂયમાનો વન્દ્યમાનશ્ચ વન્દિભિઃ ।
ઉપનૃત્તશ્ચાપ્સરસાં ગણૈર્નૃત્તવિશારદૈઃ ॥

સ શોભમાનો વરદઃ ખઙ્ગી બાણી શરાસની ।
હસન્નિવાબ્રવીદ્દેવઃ સારથિઃ કો ભવેદિતિ ॥