મહાભારત · અધ્યાય 8.27

તમબ્રુવન્દેવગણા યં ભવાન્સન્નિયોક્ષ્યતે ।
સ ભવિષ્યતિ દેવેશ સારથિસ્તે ન સંશયઃ ॥

તાનબ્રવીન્મહાદેવો મત્તઃ શ્રેષ્ઠતરો હિ યઃ ।
તં સારથિં કુરુધ્વં વૈ સ્વયં સઞ્ચિન્ત્ય મા ચિરમ્ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વચો દેવાઃ સર્વે ગત્વા પિતામહમ્ ।
પ્રણિપત્યોચુરેકાગ્રાઃ પ્રસાદ્યૈનં મહર્ષિભિઃ ॥

ત્વયા યત્કથિતં દેવ ત્રિદશારિનિબર્હણે ।
તથા તત્કૃતમસ્માભિઃ પ્રસન્નશ્ચ વૃષધ્વજઃ ॥

રથશ્ચ વિહિતોઽસ્માભિર્વિચિત્રાયુધસંવૃતઃ ।
સારથિં ચ ન જાનીમઃ કઃ સ્યાત્તસ્મિન્રથોત્તમે ॥

તસ્માદ્વિધીયતાં કશ્ચિત્સારથિર્દેવસત્તમ । સફલાં તાં ગિરં દેવ કર્તુમર્હસિ નો વિભો ।
એવમસ્માસુ હિ પુરા ભગવન્નુક્તવાનસિ ॥

સદૈવ યુક્તો રથસત્તમો વૈ દુરાધર્ષો દ્રાવણઃ શાત્રવાણામ્ ।
પિનાકધન્વા વિહિતોઽત્ર યોદ્ધા વિભીષયન્દાનવાનુદ્યતોઽસૌ ॥

તથૈવ વેદાશ્ચ હયા રથાગ્ર્ય ધરા સશૈલા ચ રથો મહાત્મનઃ ।
નક્ષત્રવંશાનુગતો વરૂથી યસ્મિન્યોદ્ધા સારથિનાઽભિરક્ષ્યઃ ॥

તત્ર સારથિરેષ્ટવ્યઃ સર્વૈરેતૈર્વિશેષવાન્ ॥

તં પ્રવિષ્ટા રથં દેવા રથયોદ્વારમેવ ચ ।
કવચાનિ ચ શસ્ત્રાણિ કાર્મુકં ચ પિતામહ ॥

ત્વામૃતે સારથિં તત્ર નાન્યં પશ્યામહે વયમ્ ।
ત્વં હિ સર્વૈર્ગણૈર્યુક્તોદેવતાભ્યોઽધિકઃ પ્રભો ॥

ત્વં દેવ શક્તો લોકેશ નિયન્તું પ્રદ્રુતાનિમાન્ ।
વેદાંશ્ચ સોપનિષદઃ સારથિર્ભવ નઃ સ્વયમ્ ॥

યોદ્વું બલેન વીર્યેણ સત્વેન વિનયેન ચ ।
અધિકઃસારથિઃકાર્યો નાસ્તિ ચાન્યોઽધિકો ભવાત્ ॥

સ ભવાંસ્તારયત્વસ્માન્કુરુ સારથ્યમવ્યય ।
ભવાનભ્યધિકસ્ત્વત્તો નાન્યોસ્તિ ભવિતા ત્વિહ ॥

ત્વં હિ દેવેશ સર્વૈસ્તુ વિશિષ્ટો વદતાં વર ।
તં રથં ત્વં સમારુહ્ય સંયચ્છ પરમાન્હયાન્ ॥

તવ પ્રસાદાદ્વધ્યેયુર્દેવ દૈવતકણ્ટકાઃ ।
સ નો રક્ષ મહાબાહો દૈત્યેભ્યો મહતો ભયાત્ ॥

ત્વં હિ નો ગતિરવ્યગ્ર તવં ન્ત્રે ગોપ્તા મહાવ્રત ।
ત્વત્પ્રસાદાત્સુરાઃ સર્વે પૂજ્યન્તે ત્રિદિવે પ્રભો ॥

ઇતિ તે શિરસાઽગચ્છંસ્ત્રિલોકેશં પિતામહમ્ ।
દેવાઃ પ્રસાદયામાસુઃ સારથ્યાયેતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥
બ્રહ્મોવાચ ।

એવમેતત્સુરાસ્તથ્યં નાન્યસ્ત્વભ્યધિકો ભવાત્ ।
સારથિત્વં કરિષ્યામિ શઙ્કરસ્ય મહાત્મનઃ ॥

સર્વથા રથિનઃ શ્રેયાન્કર્તવ્યો રથસારથિઃ । તસ્માદેતદ્યથાતત્ત્વં જ્ઞાત્વા યુષ્માંશ્ચ સઙ્ગતાન્ ।
સંયચ્છામિ હયાનેષ વિબુધાય કપર્દિને ॥
દુર્યોધન ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વા જટાભારં સંયમ્ય પ્રપિતામહઃ । પરિધાયાજિનં ગાઢં સન્ન્યસ્ય ચ કમણ્ડલુમ્ ।
પ્રતોદપાણિર્ભગવાનારુરોહ રથં તદા ॥

સારથૌ કલ્પિતે દેવૈરીશાનસ્ય મહાત્મનઃ । તસ્મિન્નારોહતિ રથં કલ્પિતં લોકસમ્ભૃતમ્ ।
શિરોભિઃ પતિતા ભૂમૌ તુરગા વેદસમ્ભૃતાઃ ॥

ઉભાભ્યાં લોકનાથાભ્યામાસ્થિતં રથસત્તમમ્ ।
ઓઢું ન શક્તા વેદાશ્વા જાનુભ્યામપતન્મહીમ્ ॥

અભીશુભિસ્તુ ભગવાનુદ્યમ્ય ચ હયાન્વિભુઃ । અસ્તુ વીર્યં ચ શૌર્યં ચ વેદાશ્વાનામિતિ પ્રભુઃ ।
રથં સઞ્ચોદયામાસ દેવાનાં પ્રભુરવ્યયઃ ॥

તતોઽધિરૂઢે વરદે રથં પશુપતિસ્તદા ।
સાધુસાધ્વિતિ દેવેશં સ્મયમાનોઽભ્યભાષત ॥

યાહિ દેવ યતો દૈત્યાશ્ચોદયાશ્વાનરિન્દમ ।
પશ્ય બાહ્વોર્બલં મેઽદ્ય નિઘ્નતઃ શાત્રવાન્રણે ॥

તતોઽશ્વાંશ્ચોદયામાસ મનોમારુતરંહસઃ ।
પુરાણ્યુદ્દિશ્ય ખસ્થાનિ દાનવાનાં તરસ્વિનામ્ ॥

તતસ્તે સહસોત્પત્ય વેદાખ્યા રથવાજિનઃ ।
ક્ષણેન તેન દૈત્યાનાં પુરાણિ પ્રાપયન્હરમ્ ॥

અથર્વાઙ્ગિરસૌ ચાસ્તાં ચક્રરક્ષૌ મહાત્મનઃ । અથાધિજ્યં ધનુઃ કૃત્વા શર્વઃ સન્ધાય તં શરમ્ ।
યુક્ત્વા પાશુપતાસ્ત્રેણ ત્રિપુરં સમચિન્તયત્ ॥

તસ્મિન્સ્થિતે તતો રાજન્રુદ્રે સજ્જિતકાર્મુકે ।
પુરાણિ તેન કાલેન જગ્મુરેકત્વમાશુ વૈ ॥

એકીભાવં ગતે ચૈવ ત્રિપુરત્વમુપાગતે ।
બભૂવ તુમુલો હર્ષો દેવતાનાં મહાત્મનામ્ ॥

તતો દેવગુણાઃ સર્વે સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।
જયેતિ વાચો મુમુચુઃ સંસ્તુવન્તો મહેશ્વરમ્ ॥

તતોઽગ્રતઃ પ્રાદુરભૂત્ત્રિપુરં જઘ્નુષોઽસુરાન્ ।
અનિર્દેશ્યાગ્ર્યવપુષો દેવસ્યાસહ્યતેજસઃ ॥

ત્રીણિ દૃષ્ટ્વૈવ સંસ્થાનિ પુરાણ્યથ પિનાકધૃત્ । સ તદ્વિકૃષ્ય ભગવાન્દિવ્યં લોકેશ્વરો ધનુઃ ।
ત્રૈલોક્યસારં તમિષું મુમોચ ત્રિપુરં પ્રતિ ॥

એકબાણેન તં દેવસ્ત્રિપુરં પરમેશ્વરઃ ।
નિજઘ્ને સાસુરગણં દેવદેવો મહેશ્વરઃ ॥

બાણતેજોગ્નિદગ્ધં તદ્વિપ્રકીર્ણં સહસ્રધા । મહદાર્તસ્વરં કૃત્વા નાવશેષમુપાગતમ્ ।
મદ્રેશ સાસુરગણં પ્રાપતત્પશ્ચિમાર્ણવે ॥

એવં હિ ત્રિપુરં દગ્ધં દાનવાશ્ચાપ્યશેષતઃ ।
મહેશ્વરેણ ક્રુદ્ધેન ત્રૈલોક્યસ્ય હિતૈષિણા ॥

સ ચાત્મક્રોધજો વિહ્નિર્દહેત્યુક્તો નિવારિતઃ ।
ત્રૈલોક્યમવિશેષેણ પુનર્દગ્ધું પ્રચક્રમે ॥

કાલાગ્નિમિવ નિર્દગ્ધુમુત્થિતં તં પુનઃ પુનઃ ।
માકાર્ષીર્ભસ્માસાલ્લોકાનિતિ ત્ર્યક્ષોઽબ્રવીદ્વચઃ ॥

તતઃ પ્રકૃતિમાપન્ના દેલોકાસ્તથર્ષયઃ ।
તુષ્ટુવુર્વાગ્ભિરગ્ર્યાભિઃ સ્થાણું ત્રિપુરવૈરિણમ્ ॥

તેઽનુજ્ઞાતા ભગવતા સર્વે જગ્મુર્યથાગતમ્ ।
કૃતકામાઃ પ્રસન્નેન પ્રજાપતિમુખાઃ સુરાઃ ॥

એવં રુદ્રસ્ય કૃતવાન્સારથ્યં તુ પિતામહઃ ।
સંયચ્છ તુરગાનસ્ય રાધેયસ્ય મહાત્મનઃ ॥

ત્વં હિ કૃષ્ણાચ્ચ કર્ણાચ્ચ ફલ્ગુનાચ્ચ ગુણાધિકઃ ।
બલતો રૂપતો યોગાદસ્ત્રસમ્પદ એવ ચ ॥

સમાસક્તં મહીપાલ કુરુ મે હિતમીપ્સિતમ્ । યુદ્વે હ્યયં રુદ્રકલ્પસ્ત્વં ચ બ્રહ્મસમોઽનઘ ।
તસ્માચ્છક્તૌ યુવાં જેતું મચ્છત્રૂન્દિવિ વા સુરાન્ ॥

સ યથા શલ્ય કર્ણોઽયં શ્વન્તાશ્વં કૃષ્ણસારથિમ્ ।
પ્રમથ્ય હન્યાત્કૌન્તેયં તથા નીતિર્વિધીયતામ્ ॥

ત્વયિ રાજ્યં સુખં ચૈવ જીવિતં જયમેવ ચ ।
સમાસક્તં મહીપાલ કુરુ મે હિતમીપ્સિતમ્ ॥

સંયચ્છાસ્ય હયાન્ત્રાજન્મત્પ્રિયાર્થં પરન્તપ ॥