મહાભારત · અધ્યાય 8.20

અતિતીવ્રાણિ દુઃખાનિ દુઃસહાનિ બહૂનિ ચ ।
ત્વત્તોઽહં સઞ્જયાશ્રૌષં પુત્રાણાં ચૈવ સઙ્ક્ષયમ્ ॥

યથા ત્વં મે કથયસે યથા યુદ્વમવર્તત ।
ન સન્તિ સૂત કૌરવ્યા ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ॥

દુર્યોધનશ્ચ વિરથઃ કૃતસ્તત્ર મહારથઃ ।
ધર્મપુત્રઃ કથં ચક્રે તસ્ય વા નૃપતિઃ કથમ્ ॥

અપરાહ્ણે કથં યુદ્વમભવદ્રોમહર્ષણમ્ ।
તન્મમાચક્ષ્વ તત્ત્વેન કુશલો હ્યસિ સઞ્જય ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સંસક્તેષુ તુ સૈન્યેષુ વધ્યમાનેષુ ભાગશઃ ।
રથમન્યં સમાસ્થાય પુત્રસ્તવ વિશામ્પતે ॥

ક્રોધેન મહતા યુક્તઃ સવિષો ભુજગો યથા । દુર્યોધનઃ સમાલક્ષ્ય ધર્મરાજં યુધિષ્ઠિરમ્ ।
પ્રોવાચ સૂતં ત્વરિતો યાહિયાહીતિ ભારત ॥

તત્ર માં પ્રાપય ક્ષિપ્રં સારથે યત્ર પાણ્ડવઃ ।
ધ્રિયમાણાતપ્રતેણ રાજા રાજતિ દંશિતઃ ॥

સ સૂતશ્ચોદિતો રાજ્ઞા રાજ્ઞઃ સ્યન્દનમુત્તમમ્ ।
યુધિષ્ઠિરસ્યાભિમુખં પ્રેષયામાસ સંયુગે ॥

તતો યુધિષ્ઠિરઃ ક્રુદ્વઃ પ્રભિન્ન ઇવ કુઞ્જરઃ ।
સારથિં ચોદયામાસ યાહિ યત્ર સુયોધનઃ ॥

તૌ સમાજગ્મતુર્વીરૌ ભ્રાતરૌ રથસત્તમૌ ॥

સમેત્ય ચ મહાવીરૌ સંરબ્ધૌ યુદ્વદુર્મદૌ ।
વવર્ષતુર્મહેષ્વાસૌ શરૈરન્યોન્યમાહવે ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા ધર્મશીલસ્ય મારિષ ।
શિલાશિતેન ભલ્લેન ધનુશ્ચિચ્છેદ સંયુગે ॥

તં નામૃષ્યત સઙ્ક્રુદ્ધો હ્યવમાનં યુધિષ્ઠિરઃ ।
અપવિધ્ય ધનુશ્છિન્નં ક્રોધસંરક્તલોચનઃ ॥

અન્યત્કાર્મુકમાદાય ધર્મપુત્રશ્ચમૂમુખે ।
દુર્યોધનસ્ય ચિચ્છેદ ધ્વજં કાર્મુકમેવ ચ ॥

અથાન્યદ્વનુરાદાય પુત્રસ્તે ભરતર્ષભ । યુધિષ્ઠિરસ્ય ચિક્ષેપ શરાન્કનકભૂષણાન્ ।
રુક્મપુઙ્ખાન્પ્રસન્નાગ્રાન્સવિષાનિવ પન્નગાન્ ॥

તાવન્યોન્યં સુસઙ્ક્રુદ્ધૌ શસ્ત્રવર્ષાણ્યમુઞ્ચતામ્ ।
સિંહાવિવ સુસંરબ્ધૌ પરસ્પરજિગીષયા ॥

જઘ્નતુસ્તૌ રણેઽન્યોન્યં નર્દમાનૌ વૃષાવિવ ।
અન્તરં માર્ગમાણૌ ચ ચેરતુસ્તૌ મહારથૌ ॥

તતઃ પૂર્ણાયતોત્સૃષ્ટૈઃ શરૈસ્તૌ તુ કૃતવ્રણૌ ।
વિરેજતુર્મહારાજ કિંશુકાવિવ પુષ્પિતૌ ॥

તતો રાજન્વિમુઞ્ચન્તૌ સિંહનાદાન્મુહુર્મુહુઃ ।
તલયોશ્ચ તથા શબ્દાન્ધનુષશ્ચ મહાહવે ॥

શઙ્ખશબ્દવરાંશ્ચૈવ ચક્રતુસ્તૌ નરેશ્વરૌ ।
અન્યોન્યં તૌ મહારાજ પીડયાઞ્ચક્રતુર્ભૃશમ્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા પુત્રં તવ શરૈસ્ત્રિભિઃ ।
આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો વજ્રવેગૈર્દુરાસદૈઃ ॥

પ્રતિવિવ્યાધ તં તૂર્ણં તવ પુત્રો મહીપતિઃ ।
પઞ્ચભિર્નિશિતૈર્બાણૈઃ સ્વર્ણપુઙ્ખૈઃ શિલાશિતૈઃ ॥

તતો દુર્યોધનો રાજા શક્તિં ચિક્ષેપ ભારત ।
સર્વપારશવીં તીક્ષ્ણાં મહોલ્કાપ્રતિમાં તદા ॥

તામાપતન્તીં સહસા ધર્મરાજઃ શિતૈઃ શરૈઃ ।
ત્રિભિશ્ચિચ્છેદ સહસા તં ચ વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥

નિપપાત તતઃ સાઽથ સ્વર્ણદણ્ડા મહાસ્વના ।
નિપતન્તી મહોલ્કેવ વ્યરાજચ્છિખિસન્નિભા ॥

શક્તિં વિનિહતાં દૃષ્ટ્વા પુત્રસ્તવ વિશામ્પતે ।
નવભિર્નિશિતૈર્ભલ્લૈર્નિજઘાન યુધિષ્ઠિરમ્ ॥

સોઽતિવિદ્વો બલવતા શત્રુણઆ શત્રુતાપનઃ ।
દુર્યોધનં સમુદ્દિશ્ય બાણં જગ્રાહ સત્વરઃ ॥

સમાધત્ત ચ તં બાણં ધનુર્મધ્યે મહાબલઃ ।
ચિક્ષેપ ચ મહારાજ તતઃ ક્રુદ્વઃ પરાક્રમી ॥

સ તુ બાણઃ સમાસાદ્ય તવ પુત્રં મહારથમ્ ।
વ્યામોહયત રાજાનં ધરણીં ચ દદાર હ ॥

તતો દુર્યોધનઃ ક્રુદ્ધો ગદામુદ્યમ્ય વેગિતઃ ।
વિધિત્સુઃ કલહસ્યાન્તં ધર્મરાજમુપાદ્રવત્ ॥

તમુદ્યતગદં દૃષ્ટ્વા દણ્ડહસ્તમિવાન્તકમ્ ।
ધર્મરાજો મહાશક્તિં પ્રાહિણોત્તવ સૂનવે ॥

દીપ્યમાનાં મહાવેગાં મહોલ્કાં જ્વલિતામિવ ।
યમદણ્ડનિભાં ઘોરાં કાલરાત્રિમિવાપરામ્ ॥

રથસ્થઃ સ તયા વિદ્વો વર્મ ભિત્ત્વા સ્તનાન્તરે ।
ભૃશં સંવિગ્નહૃદયઃ પપાત ચ મુમોહ ચ ॥

નભસ્તમાહ ચ તતઃ પ્રતિજ્ઞામનુપાલય ।
નાયં વધ્યસ્તવ નૃપ ઇત્યુક્તઃ સ ન્યવર્તત ॥

તતસ્ત્વરિતમાગમ્ય કૃતવર્મા તવાત્મજમ્ ।
પ્રત્યપદ્યત રાજાનં નિમ્નં વ્યસનાર્ણવે ॥

ગદામાદાય ભીમોઽપિ હેમપટ્ટપરિષ્કૃતામ્ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન કૃતવર્માણમાહવે ॥

એવં તદભવદ્યુદ્ધં ત્વદીયાનાં પરૈઃ સહ ।
અપરાહ્ણે મહારાજ કાઙ્ક્ષતાં વિજયં યુધિ ॥