મહાભારત · અધ્યાય 8.19

યુધિષ્ઠિરં મહારાજ વિસૃજન્તં શરાન્બહૂન્ ।
સ્વયં દુર્યોધનો રાજા પ્રત્યગૃહ્ણાદભીતવત્ ॥

તમાપતન્તં સહસા તવ પુત્રં મહારથમ્ ।
ધર્મરાજો દ્રુતં વિદ્્ધ્વા તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

સ તુ તં પ્રતિવિવ્યાધ નવભિર્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
સારથિં ચાસ્ય ભલ્લેન ભૃશં ક્રુદ્ધોઽભ્યતાડયત્ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજન્સ્વર્ણપુઙ્ખાઞ્શિલીમુખાન્ ।
દુર્યોધનાય ચિક્ષેપ ત્રયોદશ શિલાશિતાન્ ॥

ચતુર્ભિશ્ચતુરો વાહાંસ્તસ્ય હત્વા મહારથઃ ।
પઞ્ચમેન શિરઃ કાયાત્સારથેશ્ચ સમાક્ષિપત્ ॥

ષષ્ઠેન તુ ધ્વજં રાજ્ઞઃ સપ્તમેન તુ કાર્મુકમ્ । અષ્ટમેન તથા ખઙ્ગં પાતયામાસ ભૂતલે ।
પઞ્ચભિર્નૃપતિં ચાપિ ધર્મરાજોઽર્દયદ્ભૃશમ્ ॥

હતાશ્વાત્તુ રથાત્તસ્માદવપ્લુત્ય સુતસ્તવ ।
ઉત્તમં વ્યસનં પ્રાપ્તો ભૂમાવેવાવતિષ્ઠત ॥

તં તુ કૃચ્છ્રગતં દૃષ્ટ્વા કર્ણદ્રૌણિકૃપાદયઃ ।
અભ્યવર્તન્ત સહસા પરીપ્સન્તો નરાધિપમ્ ॥

અથ પાણ્ડુસુતાઃ સર્વે પરિવાર્ય યુધિષ્ઠિરમ્ ।
અન્વયુઃ સમરે રાજંસ્તતો યુદ્ધમવર્તત ॥

તતસ્તૂર્યસહસ્રાણિ પ્રાવાદ્યન્ત મહામૃધે ॥

ક્ષ્વેલાઃ કિલકિલાશબ્દાઃ પ્રાદુરાસન્મહીપતે ।
યત્રાભ્યગચ્છન્સમરે પાઞ્ચાલાઃ કૌરવૈઃ સહ ॥

નરા નરૈઃ સમાજગ્મુર્વારણા વરવારણૈઃ ।
રથાશ્ચ રથિભિઃ સાર્ધં હયાશ્ચ હયસાદિભિઃ ॥

દ્વન્દ્વાન્યાસન્મહારાજ પ્રેક્ષણીયાનિ સંયુગે ।
વિવિધાન્યપ્યચિન્ત્યાનિ શસ્ત્રવન્ત્યુત્તમાનિ ચ ॥

તે શૂરાઃ સમરે સર્વે ચિત્રં લઘુ ચ સુષ્ઠુ ચ ।
અયુધ્યન્ત મહાવેગાઃ પરસ્પરવધૈષિણઃ ॥

અન્યોન્યં સમરે જઘ્નુર્યોધવ્રતમનુષ્ઠિતાઃ ।
ન હિ તે સમરં ચક્રુઃ પૃષ્ઠતો વૈ કથઞ્ચન ॥

મુહૂર્તમેવ તદ્યુદ્વમાસીન્મધુરદર્શનમ્ ।
તત ઉન્મત્તવદ્રાજન્નિર્મર્યાદમવર્તત ॥

રથી નાગં સમાસાદ્ય દારયન્નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
પ્રેષયામાસ કાલાય શરૈઃ સન્નતપર્વભિઃ ॥

નાગા હયાન્સમાસાદ્ય વિક્ષિપન્તો બહૂન્રણે ।
દારયામાસુરત્યુગ્રં તત્રતત્ર તદાતદા ॥

હયારોહાશ્ચ બહવઃ પરિવાર્ય હયોત્તમાન્ ।
તલશબ્દરવાંશ્ચક્રુઃ સમ્પતન્તસ્તતસ્તતઃ ॥

ધાવમાનાંસ્તતસ્તાંસ્તુ દ્રવમાણાન્મહાગજાન્ ।
પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ચૈવ નિજઘ્નુર્હયસાદિનઃ ॥

વિદ્રાવ્ય ચ બહૂનશ્વાન્નાગા રાજન્મદોત્કટાઃ ।
વિષાણૈશ્ચાપરે જઘ્નુર્મમૃદુશ્ચાપરે ભૃશમ્ ॥

સાશ્વારોહાંશ્ચ તુરગાન્વિષામૈર્વિવ્યધૂ રુષા ।
અપરે ચિક્ષિપુર્વેગાત્પ્રગૃહ્યાતિબલાસ્તદા ॥

પાદાતૈરાહતા નાગા વિવરેષુ સમન્તતઃ ।
ચક્રુરાર્તસ્વરં ઘોરં દુદ્રુવુશ્ચ દિશો દશ ॥

પદાતીનાં તુ સહસા પ્રદ્રુતાનાં મહાહવે ।
ઉત્સૃજ્યાભરણં તૂર્ણમવવવ્રૂ રણાજિરે ॥

નિમિત્તં મન્યમાનાસ્તુ પરિણામ્ય મહાગજાઃ ।
જગૃહુર્બિભિદુશ્ચૈવ ચિત્રાણ્યાભરણાનિ ચ ॥

તાંસ્તુ તત્ર પ્રસક્તાન્વૈ પરિન્વાર્ય પદાતયઃ ।
હસ્ત્યારોહાન્નિજઘ્નુસ્તે મહાવેગા બલોત્કટાઃ ॥

અપરે હસ્તિભિર્હસ્તૈઃ ખં વિક્ષિપ્તા મહાહવે ।
નિપતન્તો વિષાણાગ્રૈર્ભૃશં વિદ્વાઃ સુશિક્ષિતૈઃ ॥

અપરે સહસા ગૃહ્ય વિષાણૈરેવ સૂદિતાઃ ।
સેનાન્તરં સમાસાદ્ય કેચિત્તત્ર મહાગજૈઃ ॥

ક્ષુણ્ણગાત્રા મહારાજ વિક્ષિપ્ય ચ પુનઃપુનઃ ।
અપરે વ્યજનાનીવ વિભ્રામ્ય નિહતા મૃધે ॥

પુરઃસરાશ્ચ નાગાનામપરેષાં વિશામ્પતે ।
શરીરાણ્યતિવિદ્વાનિ તત્રતત્ર રણાજિરે ॥

પ્રતિમાનેષુ કુમ્ભેષુ દન્તવેષ્ટેષુ ચાપરે ।
નિગૃહીતા ભૃશં નાગાઃ પ્રાસતોમરશક્તિભિઃ ॥

નિગૃહ્ય ચ ગજાઃ કેચિત્ પાર્શ્વસ્થૈર્ભૃશદારુણૈઃ ।
રથાશ્વસાદિભિસ્તત્ર સમ્ભિન્ના ન્યપતન્ભુવિ ॥

સહયાઃ સાદિનસ્તત્ર તોમરેણ મહામૃધે ।
ભૂમાવમૃદ્રન્વેગેન સચર્માણં પદાતિનમ્ ॥

ચછા સાવરણાન્કાંશ્ચિત્તત્રતત્ર વિશામ્પતે । રથાન્નાગાઃ સમાસાદ્ય પરિગૃહ્ય ચ મારિષ ।
વ્યાક્ષિપન્સહસા તત્ર ઘોરરૂપે ભયાનકે ॥

નારાચૈર્નિહતાશ્ચાપિ ગજાઃ પેતુર્મહાબલાઃ ।
પર્વતસ્યેવ શિખરં વજ્રરુગ્ણં મહીતલે ॥

યોધા યોધાન્સમાસાદ્ય મુષ્ટિભિર્વ્યહનન્યુધિ ।
કેશેષ્વન્યોન્યમાક્ષિપ્ય ચિક્ષિપુર્બિભિદુશ્ચ હ ॥

ઉદ્યમ્ય ચ ભુજાનન્યે નિક્ષિપ્ય ચ મહીતલે ।
પદા ચોરઃ સમાક્રમ્ય સ્ફુરતોઽપાહરચ્છિરઃ ॥

પતતશ્ચાપરો રાજન્વિજહારાસિના શિરઃ ।
મૃતમન્યો મહારાજ પદા તાડિતવાંસ્તદા ॥

જીવતશ્ચ તથૈવાન્યઃ શસ્ત્રં કાયે ન્યમજ્જયત્ । મુષ્ટિયુદ્ધં મહચ્ચાસીદ્યોધાનાં તત્ર ભારત ।
તથા કેશગ્રહશ્ચોગ્રો બાહુયુદ્ધં ચ ભૈરવમ્ ॥

સમાસક્તસ્ય ચાન્યેન અવિજ્ઞાતસ્તથાઽપરઃ ।
જહાર સમરે પ્રાણાન્નાનાશસ્તૈરનેકધા ॥

સંસક્તેષુ ચ યોધેષુ વર્તમાને ચ સઙ્કુલે ।
કબન્ધાન્યુત્થિતાનિ સ્યુઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥

શોણિતૈઃ સિચ્યમાનાનિ શસ્ત્રાણિ કવચાનિ ચ ।
મહારાગાનુરક્તાનિ વસ્ત્રાણીવ ચકાશિરે ॥

એવમેતન્મહદ્યુદ્વં દારુણં શસ્ત્રસઙ્કુલમ્ ।
ઉન્મત્તગઙ્ગાપ્રતિમં શબ્દેનાપૂરયજ્જગત્ ॥

નૈવ સ્વે ન પરે રાજન્વિજ્ઞાયન્તે શરાતુરાઃ ।
યોદ્વવ્યમિતિ યુધ્યન્તે રાજાનો જયગૃદ્વિનઃ ॥

સ્વાન્સ્વે જઘ્નુર્મહરાજ પરાંશ્ચૈવ સમાગતાન્ ।
ઉભયોઃ સેનયોર્વીરૈર્વ્યાકુલં સમપદ્યત ॥

રથૈર્ભગ્નૈર્મહારાજ વારણૈશ્ચ નિપાતિતૈઃ ।
હયૈશ્ચ પતિતૈસ્તત્ર નરૈશ્ચ વિનિપાતિતૈઃ ॥

અગમ્યરૂપા પૃથિવી ક્ષણેન સમપદ્યત ।
ક્ષણેનાસીન્મહીપાલ ક્ષતજૌઘપ્રવર્તિની ॥

પાઞ્ચાલાનહતત્કર્ણસ્ત્રિગર્તાંશ્ચ ધનઞ્જયઃ ।
ભીમસેનઃ કુરૂન્રાજન્હસ્ત્યનીકં ચ સર્વશઃ ॥

એવમેષ ક્ષયો વૃત્તઃ કુરુપાણ્ડવસેનયોઃ ।
અપરાહ્ણે ગતે સૂર્યે કાઙ્ક્ષતાં વિપુલં યશઃ ॥