મહાભારત · અધ્યાય 7.98

બાણે તસ્મિન્નિકૃત્તે તુ ધૃષ્ટદ્યુમ્ને ચ મોક્ષિતે ।
તેન વૃષ્ણિપ્રવીરેણ યુયુધાનેન સઞ્જય ॥

અમર્ષિતો મહેષ્વાસઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
નરવ્યાઘ્રં શિનેઃ પૌત્રં દ્રોણઃ કિમકરોદ્યુધિ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

સમ્પ્રસ્રુતક્રોધવિષો વ્યાદિતાસ્યશરાસનઃ ।
તીક્ષ્ણધારેષુદશનઃ સિતનારાચદંષ્ટ્રવાન્ ॥

સંરમ્ભામર્ષતામ્રાક્ષો મહોરગ ઇવ શ્વસન્ ।
નરવીરઃ પ્રમુદિતઃ શોણૈરશ્વૈર્મહાજવૈઃ ॥

ઉત્પતદ્ભિરિવાકાશે ક્રામદ્ભિરિવ પર્વતમ્ ।
રુક્મપુઙ્ખાઞ્શરાનસ્યન્યુયુધાનમુપાદ્રવત્ ॥

શરપાતમહાવર્ષં રથઘોષબલાહકમ્ ।
કાર્મુકૈરાવૃતં રાજન્નારાચબહુવિદ્યુતમ્ ॥

શક્તિખઙ્ગાશનિધરં ક્રોધવેગસમુત્થિતમ્ ।
દ્રોણમેઘમનાવાર્યં હયમારુતચોદિતમ્ ॥

દૃષ્ટ્વૈવાભિપતન્તં તં શૂરઃ પરપુરઞ્જયઃ ।
ઉવાચ સૂતં શૈનેયઃ પ્રહસન્યુદ્ધદુર્મદઃ ॥

એનં વૈ બ્રાહ્મણં શૂરં સ્વકર્મણ્યનવસ્થિતમ્ ।
આશ્રયં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય ધર્મરાજભયાવહમ્ ॥

શીઘ્રં પ્રજવિતૈરશ્વૈઃ પ્રત્યુદ્યાહિ પ્રહૃષ્ટવત્ ।
આચાર્યં રાજપુત્રાણાં સતતં શૂરમાનિનમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્તસ્તતઃ સૂતઃ સાત્યકસ્યાવહદ્રથમ્ । તતો રજતસઙ્કાશા માધવસ્ય હયોત્તમાઃ ।
દ્રોણસ્યાભિમુખાઃ શીઘ્રમગચ્છન્વાતરંહસઃ ॥

તતસ્તૌ દ્રોણશૈનેયૌ યુયુધાતે પરન્તપૌ ।
શરૈરનેકસાહસ્રૈસ્તાડયન્તૌ પરસ્પરમ્ ॥

ઇષુજાલાવૃતં વ્યોમ ચક્રતુઃ પુરુષર્ષભૌ । પૂરયામાસતુર્વીરાવુભૌ દશ દિશઃ શરૈઃ ।
મેઘાવિવાતપાપાયે ધારાભિરિતરેતરમ્ ॥

ન સ્મ સૂર્યસ્તદા ભાતિ ન વવૌ ચ સમીરણઃ ।
હષુજાલાવૃતં ઘોરમન્ધકારં સમન્તતઃ ॥

અનાધૃષ્યમિવાન્યેષાં શૂરાણામભવત્તદા ।
અન્ધકારીકૃતે લોકે દ્રોણશૈનેયયોઃ શરૈઃ ॥

તયોઃ શીઘ્રાસ્ત્રવિદુષોર્દ્રોણસાત્વતયોસ્તદા ।
નાન્તરં શરવૃષ્ટીનાં દદૃશે નરસિંહયોઃ ॥

ઇષૂણાં સન્નિપાતેન શબ્દો ધારાભિઘાતજઃ ।
શુશ્રુવે શક્રમુક્તાનામશનીનામિવ સ્વનઃ ॥

નારાચૈર્વ્યતિવિદ્ધાનાં શરાણાં રૂપમાબભૌ ।
આશીવિષવિદષ્ટાનાં સર્પાણામિવ ભારત ॥

તયોર્જ્યાતલનિર્ઘોષઃ શુશ્રુવે યુદ્ધશૌણ્ડયોઃ ।
અજસ્રં શૈલશૃઙ્ગાણાં વજ્રેણાહન્યતામિવ ॥

ઉભયોસ્તૌ રથૌ રાજંસ્તે ચાશ્વાસ્તૌ ચ સારથી ।
રુક્મપુઙ્ખૈઃ શરૈછન્નાશ્ચિત્રરૂપા બભુસ્તદા ॥

નિર્મલાનામજિહ્માનાં નારાચાનાં વિશામ્પતે ।
નિર્મુક્તાશીવિપાભાનાં સમ્પાતોઽભૂત્સુદારુણઃ ॥

ઉભયોઃ પતિતે છત્રે તથૈવ પતિતૌ ધ્વજૌ ।
નિકૃન્તતોઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈર્દ્રોણસાત્યકયો રણે ॥

ઉભૌ રુધિરસિક્તાઙ્ગાવુભૌ ચ વિજયૈષિણૌ । સ્રવદ્ભિઃ શોણિતં ગાત્રૈઃ પ્રસ્રુતાવિવ વારણૌ ।
અન્યોન્યમભ્યવિધ્યેતાં જીવિતાન્તકરૈઃ શરૈઃ ॥

ગર્જિતોત્કૃષ્ટસન્નાદાઃ શઙ્ખદુન્દુભિનિઃસ્વનાઃ ।
ઉપારમન્મહારાજ વ્યાજહાર ન કશ્ચન ॥

તુષ્ણીમ્ભૂતાન્યનૌકાનિ યોધા યુદ્ધાદુપારમન્ ।
દદર્શ દ્વૈરથં તાભ્યાં જાતકૌતૂહલો જનઃ ॥

રથિનો હસ્તિયન્તારો હયારોહાઃ પદાતયઃ ।
અવૈક્ષન્તાચલૈર્નેત્રૈઃ પરિવાર્ય નરર્ષભૌ ॥

હસ્ત્યનીકાન્યતિષ્ઠન્ત તથાનીકાનિ વાજિનામ્ ।
તથૈવ રથવાહિન્યઃ પ્રતિવ્યૂહ્ય વ્યવસ્થિતાઃ ॥

મુક્તાવિદ્રુમચિત્રૈશ્ચ મણિકાઞ્ચનભૂષિતૈઃ ।
ધ્વજૈરાભરણૈશ્ચિત્રૈઃ કવચૈશ્ચ હિરણ્મયૈઃ ॥

વૈજયન્તીપતાકાભિઃ પરિસ્તોમાઙ્ગકમ્બલૈઃ ।
વિમલૈર્નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્હયાનાં ચ પ્રકીર્ણકૈઃ ॥

જાતરૂપમયીભિશ્ચ રાજતીભિશ્ચ મૂર્ધસુ ।
ગજાનાં કુમ્ભમાલાભિર્દન્તવેષ્ટૈશ્ચ ભારત ॥

સબલાકાઃ સખદ્યોતાઃ સૈરાવતશતહદાઃ ।
અદૃશ્યન્તોષ્ણપર્યાયે મેઘાનામિવ વાગુરાઃ ॥

અપશ્યન્નસ્મદીયાશ્ચ તે ચ યૌધિષ્ઠિરાઃ સ્થિતાઃ ।
તદ્યુદ્ધં યુયુધાનસ્ય દ્રોણસ્ય ચ મહાત્મનઃ ॥

વિમાનાગ્રગતા દેવા બ્રહ્મસોમપુરોગમાઃ ।
સિદ્ધચારણસઙ્ખાશ્ચ વિદ્યાધરમહોરગાઃ ॥

ગન્ધર્વા દાનવા યક્ષા રાક્ષસાપ્સરસઃ ખગાઃ । ગતપ્રત્યાગતાક્ષેપૈશ્ચિતૈરસ્ત્રવિઘાતિભિઃ ।
વિવિધૈર્વિસ્મયં જગ્મુસ્તયોઃ પુરુષસિંહયોઃ ॥

હસ્તલાઘવમસ્ત્રેષુ દર્શયન્તૌ મહાબલૌ ।
અન્યોન્યમભિવિધ્યેતાં શરૈસ્તૌ દ્રોણસાત્યકી ॥

તતો દ્રોણસ્ય દાશાર્હઃ શરાંશ્ચિચ્છેદ સંયુગે ।
પત્રિભિઃ સુદૃઢૈરાશુ ધનુશ્ચૈવ મહાદ્યુતેઃ ॥

નિમેષાન્તરમાત્રેણ ભારદ્વાજોઽપરં ધનુઃ ।
સજ્યં ચકાર તદપિ ચિચ્છેદાસ્ય સ સાત્યકિઃ ॥

તતસ્ત્વરન્પુનર્દ્રોણો ધનુર્હસ્તો વ્યતિષ્ઠત ।
સજ્યં સજ્યં ધનુશ્ચાસ્ય ચિચ્છેદ નિશિથૈઃ શરૈઃ ॥

એવમેકશતં છિન્નં ધનુષાં દૃઢધન્વિના ।
ન ચાન્તરં તયોર્દૃષ્ટં સન્ધાને ચ્છેદનેઽપિ ચ ॥

તતોઽસ્ય સંયુગે દ્રોણો દૃષ્ટ્વા કર્માતિમાનુષમ્ ।
યુયુધાનસ્ય રાજેન્દ્ર મનસૈતદચિન્તયત્ ॥

એતદસ્ત્રબલં રામે કાર્તવીર્યે ધનઞ્જયે ।
ભીષ્મે ચ પુરુષવ્યાઘ્રે યદિદં સાત્વતાં વરે ॥

તં ચાસ્ય મનસા દ્રોણઃ પૂજયામાસ વિક્રમમ્ ।
લાઘવં વાસવસ્યેવ સમ્પ્રેક્ષ્ય દ્વિજસત્તમઃ ॥

તુતોષાસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠસ્તથા દેવાઃ સવાસવાઃ ।
ન તામાલક્ષયામાસુર્લઘુતાં શીઘ્રચારિણઃ ॥

દેવાશ્ચ યુયુધાનસ્ય ગન્ધર્વાશ્ચ વિશામ્પતે ।
સિદ્ધચારણસઙ્ઘાશ્ચ વિદુર્દ્રોણસ્ય કર્મ તત્ ॥

તતોઽન્યદ્ધનુરાદાય દ્રોણઃ ક્ષત્રિયમર્દનઃ ।
અસ્ત્રૈરસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠો યોધયામાસ ભારત ॥

તસ્યાસ્ત્રાણ્યસ્ત્રમાયાભિઃ પ્રતિહત્ય સ સાત્યકિઃ ।
જઘાન નિશિતૈર્બાણૈસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્ ॥

તસ્યાતિમાનુષં કર્મ દૃષ્ટ્વાઽન્યૈરસમં રણે ।
યુક્તં યોગેન યોગજ્ઞાસ્તાવકાઃ સમપૂજયન્ ॥

યદસ્ત્રમસ્યતિ દ્રોણસ્તદેવાસ્યતિ સાત્યકિઃ ।
તમાચાર્યોઽથ સમ્ભ્રાન્તોઽયોધયચ્છત્રુતાપનઃ ॥

તતઃ ક્રુદ્ધો મહારાજ ધનુર્વેદસ્ય પારગઃ ।
વધાય યુયુધાનસ્ય દિવ્યમસ્ત્રમુદૈરયત્ ॥

તદાગ્નેયં મહાઘોરં રિપુઘ્નમુપલક્ષ્ય સઃ ।
દિવ્યમસ્ત્રં મહેષ્વાસો વારુણં સમુદૈરયત્ ॥

હાહાકારો મહાનાસીદ્દૃષ્ટ્વા દિવ્યાસ્ત્રધારિણૌ ।
ન વિચેરુસ્તદાઽકાશે ભૂતાન્યાકાશગાન્યપિ ॥

અસ્ત્રે તે વારુણાગ્નેયે યદા બાણૈઃ સમાહિતે ।
ન યાવદભ્યપદ્યેતાં વ્યાવર્તદથ ભાસ્કરઃ ॥

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
નકુલઃ સહદેવશ્ચ પર્યરક્ષન્ત સાત્યકિમ્ ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખૈઃ સાર્ધં વિરાટશ્ચ સકેકયઃ ।
મત્સ્યાઃ સાલ્વેયસેનાશ્ચ દ્રોણમાજગ્મુરઞ્જસા ॥

દુઃશાસનં પુરસ્કૃત્ય રાજપુત્રાઃ સહસ્રશઃ ।
દ્રોણમભ્યુપપદ્યન્ત સપત્નૈઃ પરિવારિતમ્ ॥

રજસા સંવૃતે લોકે શરજાલસમાવૃતે ॥ સર્વમાવિગ્નમભવન્ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ।

સૈન્યેન રજસા ધ્વસ્તે નિર્મર્યાદમવર્તત ॥ તેનાન્તરેણ પાર્થસ્તુ રણે જિત્વા મહારિપૂન્ ।

અતિક્રાન્તસ્તદા યુદ્ધં કૃત્વા પર્યવતસ્થિવાન્ ॥