મહાભારત · અધ્યાય 7.202

તત્પ્રભગ્નં બલં દૃષ્ટ્વા કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ ।
ન્યવારયદમેયાત્મા દ્રોણપુત્રજયેપ્સયા ॥

તતસ્તે સૈનિકા રાજન્સર્વે તત્રાવતસ્થિરે ।
સંસ્થાપ્યમાના યત્નેન ગોવિન્દેનાર્જુનેન ચ ॥

એક એવ ચ બીભત્સુઃ સોમકાવયવૈઃ સહ ।
માત્સ્યૈરન્યૈશ્ચ સન્ધાય કૌરવાન્સન્ન્યવર્તત ॥

તતો દ્રુતમતિક્રમ્ય સિંહલાઙ્ગૂલકેતનમ્ ।
સવ્યસાચી મહેષ્વાસમશ્વત્થામાનમબ્રવીત્ ॥

ય શક્તિર્યચ્ચ વિજ્ઞાનં યદ્વીર્યં યચ્ચ પૌરુષમ્ ।
ધાર્તરાષ્ટ્રેષુ યા પ્રીતિર્દેષોઽસ્માસુ ચ યચ્ચ તે ॥

યચ્ચ ભૂયોઽસ્તિ તેજસ્તે તત્સર્વં મયિ દર્શય ।
સ એવ દ્રોણહન્તા તે દર્પં છેત્સ્યતિ પાર્ષતઃ ॥

કાલાનલસમપ્રખ્યં દ્વિષામન્તકોપમમ્ । સમાસાદય પાઞ્ચાલ્યં માં ચાપિ સહકેશવમ્ ।
દર્પં નાશયિતાસ્મ્યદ્ય તવોદ્વૃત્તસ્ય સંયુગે ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ ।

આચાર્યપુત્રો માનાર્હો બલવાંશ્ચાપિ સઞ્જય ।
પ્રીતિર્ધનઞ્જયે ચાસ્ય પ્રિયશ્ચાપિ મહાત્મનઃ ॥

ન ભૂતપૂર્વં બીભત્સોર્વાક્યં પરુષમીદૃશમ્ ॥
અથ કસ્માત્સ કૌન્તેયઃ સખાયં રૂક્ષમુક્તવાન્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

યુવરાજે હતે ચૈવ વૃદ્વક્ષત્રે ચ પૌરવે ।
ઇષ્વસ્ત્રવિધિસમ્પન્ને માલવે ચ સુદર્શને ॥

ધૃષ્ટદ્યુમ્ને સાત્યકૌ ચ ભીમે ચાપિ પારજિતે । યુધિષ્ઠિરસ્ય તૈર્વાક્યૈર્મર્મણ્યપિ ચ ઘટ્ટિતે ।

અન્તર્ભેદે ચ સઞ્જાતે દુઃખં સંસ્મૃત્ય ચ પ્રભો ।
અભૂતપૂર્વો બીભત્સોર્દુઃખાન્મન્યુરજાયત ॥

તસ્માદનર્હમશ્લીલમપ્રિયં દ્રોણિમુક્તવાન્ ।
માન્યમાચાર્યતનયં રૂક્ષં કાપુરુષં યથા ॥

એવમુક્તઃ શ્વસન્ક્રોધાન્મહેષ્વાસતમો નૃપ ।
પાર્થેન પરુષં વાક્યં સર્વમર્મભિદા ગિરા ॥

દ્રૌણિશ્ચુકોપ પાર્થાય કૃષ્ણાય ચ વિશેષતઃ ।
સ તુ યત્તો રથે સ્થિત્વા વાર્યુપસ્પૃશ્ય વીર્યવાન્ ॥

દેવૈરપિ સુદુર્ધર્ષમસ્ત્રમાગ્નેયમાદદે ।
દૃશ્યાદૃશ્યાનરિગણાનુદ્દિશ્યાચાર્યનન્દનઃ ॥

સોઽભિમન્ત્ર્ય શરં દીપ્તં વિધૂમમિવ પાવકમ્ ।
સર્વતઃ ક્રોધમાવિશ્ય ચિક્ષેપ પરવીરહા ॥

તતસ્તુમુલમાકાશે શરવર્ષમજાયત ।
પાવકાર્ચિપરીતં તત્પાર્થમેવાભિપુપ્લુવે ॥

ઉલ્કાશ્ચ ગગનાત્પેતુર્દિશશ્ચ ન ચકાશિરે ।
તમશ્ચ સહસા રૌદ્રં ચમૂમવતતાર તામ્ ॥

રક્ષાંસિ ચ પિશાચાશ્ચ વિનેદુરતિસઙ્ગતાઃ ।
વવુશ્ચાશિશિરા વાતાઃ સૂર્યો નૈવ તતાપ ચ ॥

વાયસાશ્ચાપિ ચાક્રન્દન્દિક્ષુ સર્વાસુ ભૈરવમ્ ।
રુધિરં ચાપિ વર્ષન્તો નિનેદુસ્તોયદા દિવિ ॥

પક્ષિણઃ પશવો ગાવો વિનેદુશ્ચાપિ સુવ્રતાઃ ।
પરમં પ્રયતાત્માનો ન શાન્તિમુપલેભિરે ॥

ભ્રાન્તસર્વમહાભૂતમાવર્તિતદિવાકરમ્ ।
ત્રૈલોક્યમભિસન્તપ્તં જ્વરાવિષ્ટમિવાભવત્ ॥

અસ્ત્રતેજોભિસન્તપ્તા નાગા ભૂમિશયાસ્તથા ।
નિઃશ્વસન્તઃ સમુત્પેતુસ્તેજો ઘોરં મુમુક્ષવઃ ॥

જલજાનિ ચ સત્વાનિ દહ્યમાનાનિ ભારત ।
ન શાન્તિમુપજગ્મુર્હિ તપ્યમાનૈર્જલાશયૈઃ ॥

દિગ્ભ્યઃ પ્રદિગ્ભ્યઃ ખાદ્ભૂમેઃ સર્વતઃ શરવૃષ્ટયઃ ।
ઉચ્ચાવચા નિપેતુર્વૈ ગરુડાનિલરંહસઃ ॥

તૈઃ શરૈર્દ્રોણપુત્રસ્ય વજ્રવેગૈઃ સમાહતાઃ ।
પ્રદગ્ધા રિપવઃ પેતુરગ્નિદગ્ધા ઇવ દ્રુમાઃ ॥

દહ્યમાના મહાનાગાઃ પેતુરુર્વ્યાં સમન્તતઃ ।
નદન્તો ભૈરવાન્નાદાઞ્ચલદોપમનિસ્વનાન્ ॥

અપરે પ્રદ્રુતા નાગા ભયત્રસ્તા વિશામ્પતે ।
ત્રેસુર્દિશો યથા પૂર્વં વને દાવાગ્નિસંવૃતાઃ ॥

દ્રુમાણાં શિખરાણીવ દાવદગ્ધાનિ મારિષ । અશ્વબૃન્દાન્યદૃશ્યન્ત રથબૃન્દાનિ ભારત ।
અપતન્ત રથૌઘાશ્ચ તત્રતત્ર સહસ્રશઃ ॥

તત્સૈન્યં ભયસંવિગ્નં દદાહ યુધિ ભારત ।
યુગાન્તે સર્વભૂતાનિ સંવર્તક ઇવાનલઃ ॥

દૃષ્ટ્વા તુ પાણ્ડવીં સેનાં દહ્યમાનાં મહાહવે ।
પ્રહૃષ્ટાસ્તાવકા રાજન્સિંહનાદાન્વિનેદિરે ॥

તતસ્તૂર્યસહસ્રાણિ નાનાલિઙ્ગાનિ ભારત ।
તૂર્ણમાજઘ્નિરે હૃષ્ટાસ્તાવકા જિતકાશિનઃ ॥

કૃત્સ્ના હ્યક્ષૌહિણી રાજન્સવ્યસાચી ચ પાણ્ડવઃ ।
તમસા સંવૃતે લોકે નાદૃશ્યન્ત મહાહવે ॥

નૈવ નસ્તાદૃશં રાજન્દૃષ્ટપૂર્વં ન ચ શ્રુતમ્ ।
યાદૃશં દ્રોણપુત્રેણ સૃષ્ટમસ્ત્રમમર્ષિણા ॥

અર્જુનસ્તુ મહારાજ બ્રાહ્મમસ્ત્રમુદૈરયત્ ।
સર્વાસ્ત્રપ્રતિઘાતાર્થં વિહિતં પદ્મયોનિના ॥

તતો મુહૂર્તાદિવ તત્તમો વ્યુપશશામ હ ।
પ્રવવૌ ચાનિલઃ શીતો દિશશ્ચ વિમલા બભુઃ ॥

તત્રાદ્ભુતમપશ્યામ કૃત્સ્નામક્ષૌહિણીં હતામ્ ।
અનભિજ્ઞેયરૂપાં ચ પ્રદગ્ધામસ્ત્રતેજસા ॥

તતો વીરૌ મહેષ્વાસૌ વિમુક્તૌ કેશવાર્જુનૌ । સહિતૌ પ્રત્યદૃશ્યેતાં નભસીવ તમોનુદૌ ।
તતો ગણ્ડીવધનન્વા ચ કેશવશ્ચાક્ષતાવુભૌ ॥

સપતાકધ્વજહયઃ સાનુકર્ષવરાયુધઃ ।
પ્રબભૌ સરથો યુક્તસ્તાવકાનાં ભયઙ્કરઃ ॥

તતઃ કિલકિલાશબ્દઃ શઙ્ખભેરીસ્વનૈઃ સહ ।
પાણ્ડવાનાં પ્રહૃષ્ટાનાં ક્ષણેન સમજાયત ॥

હતાવિતિ તયોરાસીત્સેનયોરુભયોર્મતિઃ ।
તરસાઽભ્યાગતૌ દૃષ્ટ્વા સહિતૌ કૈશવાર્જુનૌ ॥

તાવક્ષતૌ પ્રમુદિતૌ દધ્મતુર્વારિજોત્તમૌ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રમુદિતાન્પાર્થાંસ્ત્વદીયા વ્યથિતાઽભવન્ ॥

વિમુક્તૌ ચ મહાત્માનૌ દૃષ્ટ્વા દ્રૌણિઃ સુદુઃખિતઃ ।
મુહૂર્તં ચિન્તયામાસ કિન્ત્વેતદિતિ મારિષ ॥

ચિન્તયિત્વા તુ રાજેન્દ્ર ધ્યાનશોકપરાયણઃ ।
નિઃશ્વસન્દીર્ઘમુષ્ણં ચ વિમનાશ્ચાભવત્તતઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તતો દ્રૌણિર્ધનુસ્ત્યક્ત્વા રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય વેગિતઃ ।
ધિગ્ધિક્સર્વમિદં મિથ્યેત્યુક્ત્વા સમ્પ્રાદ્રવદ્રણાત્ ॥

તતઃ સ્નિગ્ધામ્બુદાભાસં વેદાવાસમકલ્મષમ્ ।
વેદવ્યાસં સરસ્વત્યાવાસં વ્યાસં દદર્શ હ ॥

તં દ્રૌણિરગ્રતો દૃષ્ટ્વા સ્થિતં કુરુકુલોદ્વહમ્ ।
સન્નકણ્ઠોઽબ્રવીદ્વાક્યમભિવાદ્ય સુદીનવત્ ॥

ભોભો માયા યદૃચ્છા વા દૈવં વા કિમિદં ભવેત્ ।
અસ્ત્રં ત્વિદં કથં મિથ્યા મમ કશ્ચ વ્યતિક્રમઃ ॥

અધરોત્તરમેતદ્વા લોકાનાં વા પરાભવઃ ।
યદિમૌ જીવતઃ કૃષ્ણૌ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ॥

નાસુરા ન ચ ગન્ધર્વા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ ।
ન સર્પા યક્ષપતગા ન મનુષ્યાઃ કથઞ્ચન ॥

ઉત્સહન્તેઽન્યથા કર્તુમેતદસ્ત્રં મયેરિતમ્ ।
તદિદં કેવલં હત્વા શાન્તમક્ષૌહિણીં જ્વલત્ ॥

સર્વઘાનિ મયા મુક્તમસ્ત્રં પરમદારુણમ્ ।
કેનેમૌ મર્ત્યધર્માણૌ નાધાક્ષીત્કેશવાર્જુનૌ ॥

એતત્પ્રબ્રૂહિ ભગવન્મયા પૃષ્ટો યથાતથમ્ ।
શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વેન સર્વમેતન્મહામુને ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

મહાન્તમેવમર્થં માં યં ત્વં પૃચ્છસિ વિસ્મયાત્ ।
તં પ્રવક્ષ્યામિ તે સર્વં સમાધાય મનઃ શૃણુ ॥

યોઽસૌ નારાયણો નામ પૂર્વેષામપિ પૂર્વજઃ ।
આદિદેવો જગન્નાથો લોકકર્તા સ્વયં પ્રભુઃ ॥

આદ્યઃ સર્વસ્ય લોકસ્ય અનાદિનિધનોઽચ્યુતઃ ।
વ્યાકુર્વતે યસ્ય તત્ત્વં શ્રુતયો મુનયશ્ચ હ ॥

અતોઽજય્યઃ સર્વભૂતૈર્મનસાઽપિ જગત્પતિઃ ।
તસ્માદિમં જેતુકામ અજ્ઞાનતમસા વૃતઃ ॥

મા શુચઃ પુરુષવ્યાઘ્ર વિદ્વિ તદ્વદિહાર્જુનમ્ ।
તસ્ય શક્તિરસૌ પાર્થાસ્તસ્માચ્છોકમિમં ત્યજ ॥

વિશ્વેશ્વરોઽયં લોકાદિઃ પરમાત્મા હ્યધોક્ષજઃ ।
સહસ્રસંહિતાદંશાદેકાંશોઽયમજાયત ॥

દેવાનાં હિતકામાર્થં લોકાનાં ચૈવ સત્તમઃ ।
અજાયત ચ કાર્યાર્થં પુત્રો ધર્મસ્ય વિશ્વકૃત્ ॥

સ તપસ્તીવ્રમાતસ્થે શિશિરં ગિરિમાસ્થિતઃ ।
ઊર્ધ્વબાહુર્મહાતેજા જ્વલનાદિત્યસન્નિભઃ ॥

ષષ્ટિં વર્ષસહસ્રાણિ તાવન્ત્યેવ શતાનિ ચ ।
અશોષયત્તદાઽત્માનં વાયુભક્ષોઽમ્બુજેક્ષણઃ ॥

અથાપરં તપસ્તપ્ત્વા દ્વિસ્તતોઽન્યત્પુનર્મહત્ ।
દ્યાવાપૃથિવ્યોર્વિવરં તેજસા સમપૂરયત્ ॥

સ તેન તપસા તાત બ્રહ્મભૂતો યદાઽભવત્ । તતો વિશ્વેશ્વરં યોનિં વિશ્વસ્ય જગતઃ પતિમ્ ।
દદર્શ ભૃશદુર્ધર્ષં સર્વદેવૈરભિષ્ટુતમ્ ॥

અણીયાંસમણુભ્યશ્ચ બૃહદ્ભ્યશ્ચ બૃહત્તમમ્ ।
રુદ્રમીશાનવૃષભં હરં શમ્ભું કપર્દિનમ્ ॥

ચેકિતાનં પરાં યોનિં તિષ્ઠતો ગચ્છતશ્ચ હ । દુર્વારણં સુદુર્ધર્ષં દુર્નિરીક્ષ્યં દુરાસદમ્ ।
અતિમન્યું મહાત્માનં સર્વભૂતપ્રચેતસમ્ ॥

દિવ્યં ચાપમિષુધી ચાદદાનં હિરણ્યવર્માણમનન્તવીર્યમ્ ।
પિનાકિનં વજ્રિણં દીપ્તશૂલં પરશ્વથિં ગદિનં ચાયતાસિમ્ ॥

બભ્રૂજટામણ્ડલચન્દ્રમૌલિં વ્યાઘ્રાજિનં પરિઘિણં દણ્ડપાણિમ્ ।
શુભાઙ્ગદં નાગયજ્ઞોપવીતં વિશ્વૈર્ગણૈઃ શોભિતં ભૂતસઙ્ઘૈઃ । એકીભૂતં તપસાં સન્નિધાનં વચોધિકૈઃ સુષ્ટુતમિષ્ટવાગ્ભિઃ ॥

જલં દિશં ખં ક્ષિતિં ચન્દ્રસૂર્યૌ હુતાશવાયુપ્રતિમં સુરેશમ્ ।
નાલં દ્રષ્ટું યં જના ભિન્નવૃત્તા બ્રહ્મદ્વિષઘ્નમમૃતસ્ય યોનિમ્ ॥

યં પશ્યન્તિ બ્રાહ્મણાઃ સાધુવૃત્તાઃ ક્ષીણે પાપે મનસા વીતશોકાઃ ।
તન્નિષ્ઠાત્મા તપસા ધર્મમીડ્યં તદ્ભક્ત્યા વૈ વિશ્વરૂપં દદર્શ ॥

દૃષ્ટ્વા ચૈનં વાડ્મનોબુદ્ધિદેહૈઃ સંહૃષ્ટાત્મા મુમુદે વાસુદેવઃ ॥

અક્ષમાલાપરિક્ષિપ્તં જ્યોતિષાં પરમં નિધિમ્ ।
રુદ્રં નારાયણો દૃષ્ટ્વા વવન્દે વિશ્વસમ્ભવમ્ ॥

વરદં પૃથુચાર્વઙ્ગ્યા પાર્વત્યા સહિતં પ્રભુમ્ ।
ક્રીડમાનં મહાત્માનં ભૂતસઙ્ઘગણૈર્વૃતમ્ ॥

અજમીશાનમવ્યક્તં કારણાત્માનમચ્યુતમ્ । અભિવાદ્યાથ રુદ્રાય સદ્યોઽન્ધકનિપાતિને ।
પદ્માક્ષસ્તં વિરુપાક્ષમભિતુષ્ટાવ ભક્તિમાન્ ॥
શ્રીનારાયણ ઉવાચ ।

ત્વત્સમ્ભૂતા ભૂતકૃતો વરેણ્ય ગોસારોઽસ્ય ભુવનસ્યાદિદેવ । આવિશ્યેમાં ધરણીં યેઽભ્યરક્ષન્ પુરા પુરાણીં તવ દેવ સૃષ્ટિમ્ ॥
સુરાસુરાન્નાગરક્ષઃપિશાચા-- ન્નરાન્સુપર્ણાનથ ગન્ધર્વયક્ષાન્ ।

પૃથગ્વિધાન્ભૂતસઙ્ઘાંશ્ચ વિશ્વાં-- સ્ત્વત્સમ્ભૂતાન્વિદ્મ સર્વાંસ્તથૈવ ॥

ઐન્દ્રં યામ્યં વારુણં વૈત્તપાલ્યં પૈત્રં ત્વાષ્ટ્રં કર્મ સૌમ્યં ચ તુભ્યમ્ ॥

રૂપં જ્યોતિઃ શબ્દ આકાશવાયુઃ સ્પર્શઃ સ્વાદ્યં સલિલં ગન્ધ ઉર્વી ।
કાલો બ્રહ્મા બ્રહ્મ ચ બ્રાહ્મણાશ્ચ ત્વત્સમ્ભૂતાઃ સ્થાસ્નુ ચરિષ્ણુ ચેદમ્ ॥

અદ્ભ્યઃ સ્તોકા યાન્તિ યથા પૃથક્ત્વં તાથિશ્ચૈક્યં સન્ક્ષયે યાન્તિ ભૂયઃ ।
એવં વિદ્વાન્પ્રભવં ચાપ્યયં ચ ત્વસમ્ભૂતં તવ સાયુજ્યમેતિ ॥

દિવ્યામૃતૌ માનસૌ દ્વૌ સુપર્ણા-- વવાક્શાખઃ પિપ્પલઃ સપ્તગોપ્તઃ ।
વાચશ્ચાર્થા દેવતાઃ લોકપાલા લોકાનન્યે યે પુરા ધારયિત્વા । ગતા હિ તેભ્યઃ પરમં તત્પરં ચ ત્વત્સમ્ભૂતાસ્તે ચ તેભ્યઃ પરસ્ત્વમ્ ॥

ભૂતં ભવ્યં ભવિતા ચાપ્રધૃષ્યં ત્વત્સમ્ભૂતા ભુવનાનીહ વિશ્વા ।
ભક્તં ચ માં ભજમાનં ભજસ્વ પ્રીત્યા માં વૈ લોકપિતામહેશ ॥

આત્માનં ત્વમાત્મનો ન વ્યબોધં વિદ્વાનેવં ગચ્છિ બ્રહ્મ શુક્રમ્ ।
અસ્તૌષં ત્વાં તવ સમ્માનમિચ્છ-- નિચિન્વન્વૈ સદૃશં દેવવર્ય । સુદુર્લભાન્દેહિ પરાન્મમેષ્ટા-- નભિષ્ટુતઃ પ્રવિકાર્ષીશ્ચ માયામ્ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

તસ્મૈ વરાનચિન્ત્યાત્મા દેવદેવઃ પિનાકધૃત્ ।
વિષ્ણવે દેવમુખ્યાય પ્રાયચ્છદૃષિસંસ્તુતઃ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ ।

મત્પ્રસાદાન્મનુષ્યેષુ દેવગન્ધર્વયોનિષુ ।
અપ્રમેયબલાત્મા ત્વં નારાયણ ભવિષ્યસિ ॥

ન ચ ત્વાં પ્રસહિષ્યન્તિ દેવાસુરમહોરગાઃ ।
ન પિશાચા ન ગન્ધર્વા ન યક્ષા ન ચ રાક્ષસાઃ ॥

ન સુપર્ણાસ્તથા નાગા ન ચ વિશ્વે વિયોનિજાઃ ।
ન કશ્ચિત્ત્વાં ચ દેવોઽપિ સમરેષુ વિજેષ્યતિ ॥

ન શસ્ત્રેણ ન વજ્રેણ નાગ્નિના ન ચ વારિણા ।
ન ચાર્દ્રેણ ન શુષ્કેણ ત્રસેન સ્થાવરેણ ચ ॥

ન હસ્તેન ન પાદેન ન કાષ્ઠેન ન લોષ્ટુના । કશ્ચિત્તવ રુજાં કર્તા મત્પ્રસાદાત્કથઞ્ચન ।
અપિ વૈ સમરં ગત્વા ભવિષ્યસિ મમાધિકઃ ॥

એવમાદીન્વરાઁલ્લબ્ધ્વા પ્રસાદાદથ શૂલિનઃ ।
સ એષ દેવશ્ચરતિ માયયા મોહયઞ્જગત્ ॥

તસ્યૈવ તપસા જાતો નરો નામ મહામુનિઃ ।
તુલ્યમેતેન દેવેન તં જાનીહ્યર્જુનં સદા ॥

તાવેતૌ પૂર્વદેવાનાં પરમોપચિતાદૃષી । લોકયાત્રાવિધાનાર્થં દાનવાનાં વધાય ચ ।
ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય સઞ્જાયેતે યુગેયુગે ॥

તથૈવ કર્મણા કૃત્સ્નં મહતસ્તપરસોઽપિ ચ ।
તેજો વાગ્ભિશ્ચ વિદ્વંસ્ત્વં જાતો રુદ્રાન્મહામતે ॥

સ ભવાન્દેવવત્પ્રાજ્ઞો જ્ઞાત્વા ભવમયં જગત્ ।
અવાકર્ષસ્ત્વમાત્માનં નિયમૈસ્તત્પ્રિયેપ્સયા ॥

શુભ્રમત્ર હવિઃ કૃત્વા મહાપુરુષવિગ્રહમ્ ।
ઈજિવાંસ્ત્વં જપૈર્હોમૈરુપહારૈશ્ચ માનદ ॥

સ તથા પૂજ્યમાનસ્તે પૂર્વદેવોઽપ્યતૂતુષત્ ।
પુષ્કલાંશ્ચ વરાન્પ્રાદાત્તવ વિદ્વન્હૃદિ સ્થિતાન્ ॥

જન્મકર્મતપોયોગાસ્તયોસ્તવ ચ પુષ્કલાઃ । તાભ્યાં લિઙ્ગેઽર્ચિતો દેવસ્ત્વયાઽર્ચાયાં યુગેયુગે ।
દેવદેવસ્ત્વચિન્ત્યાત્મા અજેયો વિષ્ણુસમ્ભવઃ ॥

સર્વરૂપં ભવં જ્ઞાત્વા લિઙ્ગે યોઽર્ચયતિ પ્રભુમ્ ।
આત્મયોગાશ્ચ તસ્મિન્વૈ શાસ્ત્રયોગાશ્ચ શાશ્વતાઃ ॥

એવં દેવા યજન્તો હિ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ ।
પ્રાર્થયન્તે પરં લોકે સ્થાણુમેવ ચ શાશ્વતમ્ ॥

[સ એષ* રુદ્રભક્તશ્ચ કેશવો રુદ્રસમ્ભવઃ.] કૃષ્ણ એવ હિ યષ્ટવ્યો યજ્ઞૈશ્ચૈવ સનાતનઃ ॥

સર્વભૂતભવં જ્ઞાત્વા લિઙ્ગમર્ચતિ યઃ પ્રભોઃ ।
તસ્મિન્નભ્યધિકાં પ્રીતિં કરોતિ વૃષભધ્વજઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દ્રોણપુત્રો મહારથઃ ।
નમશ્ચકાર રુદ્રાય બહુમેને ચ કેશવમ્ ॥

હષ્ટરોમા ચ વશ્યાત્મા સોઽભિવાદ્ય મહર્ષયે ।
વરૂથિનીમભિપ્રેક્ષ્ય હ્યવહારમકારયત્ ॥

તતઃ પ્રત્યવહારોઽભૂત્પાણ્ડવાનાં વિશામ્પતે ।
કૌરવાણાં ચ દીનાનાં દ્રોણે યુધિ નિપાતિતે ॥

યુદ્ધં કૃત્વા દિનાન્પઞ્ચ દ્રોણો હત્વા વરૂથિનીમ્ ।
બ્રહ્મલોકં ગતો રાજન્બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ ॥