મહાભારત · અધ્યાય 7.203

તસ્મિન્નતિરથે દ્રોણે નિહતે તત્ર સઞ્જય ।
મામકાઃ પાણ્ડવાશ્ચૈવ કિમકુર્વન્નતઃ પરમ્ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

તસ્મિન્નતિરથે દ્રોણે નિહતે પાર્ષતેન વૈ ।
કૌરવેષુ ચ ભગ્નેષુ કુન્તીપુત્રો ધનઞ્જયઃ ॥

દૃષ્ટ્વા સુમહદાશ્ચર્યમાત્મનો વિજયાવહમ્ । મુનિં સ્નિગ્ધામ્બુદાભાસં વેદવ્યાસમકલ્મષમ્ ।
યદૃચ્છયાઽગતં વ્યાસં પપ્રચ્છ ભરતર્ષભ ॥
અર્જુન ઉવાચ ।

સઙ્ગ્રામે ન્યહનં શત્રૂઞ્શરૌઘૈર્વિમલૈરહમ્ ।
અગ્રતો લક્ષયે યાન્તં પુરુષં પાવકપ્રભમ્ ॥

જ્વલન્તં શૂલમુદ્યમ્ય યાં દિશં પ્રતિપદ્યતે ।
તસ્યાં દિશિ વિદીર્યન્તે શત્રવો મે મહામુને ॥

તેન ભગ્નાનરીન્સર્વાન્મદ્ભગ્નાન્મન્યતે જનઃ ।
તેન ભગ્નાનિ સૈન્યાનિ પૃષ્ઠતોઽનુવ્રજામ્યહમ્ ॥

ભગવંસ્તન્મમાચક્ષ્વ કો વૈ સ પુરુષોત્તમઃ ।
શૂલપાણિર્મયા દૃષ્ટસ્તેજસા સૂર્યસન્નિભઃ ॥

ન પદ્ભ્યાં સ્પૃશતે ભૂમિં ન ચ શૂલં વિમુઞ્ચતિ ।
શૂલાચ્છૂલસહસ્રાણિ નિષ્પેતુસ્તસ્ય તેજસા ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

પ્રજાપતીનાં પ્રથમં તૈજસં પુરુષં પ્રભુમ્ ।
ભુવનં ભૂર્ભુવં દેવં તેજસાં પ્રવરં પ્રભુમ્ ॥

ઈશાનં વરદં પાર્થ દૃષ્ટવાનસિ શઙ્કરમ્ ।
તં ગચ્છ શરણં દેવં વરદં ભુવનેશ્વરમ્ ॥

મહાદેવં મહાત્માનમીશાનં જટિલં વિભુમ્ ।
ત્ર્યક્ષં મહાભુજં રુદ્રં શિખિનં ચીવરાસસમ્ ॥

મહાદેવં હરં સ્થાણું વરદં ભુવનેશ્વરમ્ ।
જગત્પ્રધાનમજિતં જગત્પ્રીતિમધીશ્વરમ્ ॥

જગદ્યોનિં જગદ્બીજં જયિનં જગતો ગતિમ્ ।
વિશ્વાત્માનં વિશ્વસૃજં વિશ્વમૂર્તિં યશસ્વિનમ્ ॥

વિશ્વેશ્વરં વિશ્વનરં કર્મણામીશ્વરં પ્રભુમ્ ।
શમ્ભું સ્વયમ્ભું ભૂતેશં ભૂતભવ્યભવોદ્ભવમ્ ॥

યોગં યોગેશ્વરં સર્વં સર્વલોકેશ્વરેશ્વરમ્ ।
સર્વશ્રેષ્ઠં જગચ્છ્રેષ્ઠં વરિષ્ઠં પરમેષ્ઠિનમ્ ॥

લોકત્રયવિધાતારમેકં લોકત્રયાશ્રયમ્ ।
શુદ્ધાત્માનં ભવં ભીમં શશાઙ્કકૃતશેખરમ્ ॥

શાશ્વતં ભૂધરં દેવં સર્વવાગીશ્વરેશ્વરમ્ ।
સુદુર્જયં જગન્નાથં જન્મમૃત્યુજરાતિગમ્ ॥

જ્ઞાનાત્માનં જ્ઞાનગમ્યં જ્ઞાનશ્રેષ્ઠં સુદુર્વિદમ્ ।
દાતારં ચૈવ ભક્તાનાં પ્રસાદવિહિતાન્વરાન્ ॥

તસ્ય પારિષદા દિવ્યા રૂપૈર્નાનાવિધૈર્વિભોઃ ।
વામના જટિલા મુણ્ડા હસ્વગ્રીવા મહોદરાઃ ॥

મહાકાયા મહોત્સાહા મહાકર્ણાસ્તથાઽપરે ।
આનનૈર્વિકૃતૈઃ પાદૈઃ પાર્થ વેષૈશ્ચ વૈકૃતૈઃ ॥

ઈદૃશૈઃ સ મહાદેવઃ પૂજ્યમાનો મહેશ્વરઃ ।
સ શિવસ્તાત તેજસ્વી પ્રસાદાદ્યાતિ તેઽગ્રતઃ ॥

તસ્મિન્ઘોરે સદા પાર્થ સઙ્ગ્રામે રોમહર્ષણે ।
દ્રૌણિકર્ણકૃપૈર્ગુપ્તાં મહેષ્વાસૈઃ પ્રહારિભિઃ ॥

કસ્તાં સેનાં તદા પાર્થ મનસાઽપિ પ્રધર્ષયેત્ ।
ઋતે દેવાન્મહેષ્વાસાદ્બહુરૂપાન્મહેશ્વરાત્ ॥

સ્થાતુમુત્સહતે કશ્ચિન્ન તસ્મિન્નગ્રતઃ સ્થિતે ।
ન હિ ભૂતં સમં તેન ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે ॥

ગન્ધેનાપિ હિ સઙ્ગ્રામે તસ્ય ક્રુદ્ધસ્ય શત્રવઃ ।
વિસઞ્જ્ઞા હતભૂયિષ્ઠા વેપન્તિ ચ પતન્તિ ચ ॥

તસ્મૈ નમસ્તુ કુર્વન્તો દેવાસ્તિષ્ઠન્તિ વૈ દિવિ ।
યે ચાન્યે માનવા લોકે યે ચ સ્વર્ગજિતો નરાઃ ॥

યે ભક્તા વરદં દેવ શિવં રુદ્રમુમાપતિમ્ ।
અનન્યભાવેન સદા સર્વેશં સમુપાસતે ॥

સઙ્ગ્રામેષુ જયં પ્રાપ્ય પાલયન્તિ મહીમિમામ્ ।
ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય તે યાન્તિ પરમાં ગતિમ્ ॥

નમસ્કુરુષ્વ કૌન્તેય તસ્મૈ શાન્તાય વૈ સદા ।
રુદ્રાય શિતિકણ્ઠાય કનિષ્ઠાય સુવર્ચસે ॥

કપર્દિને કરાલાય હર્યક્ષવરદાય ચ ।
યામ્યાયાવ્યક્તકેશાય સદ્વૃત્તે શઙ્કરાય ચ ॥

કામ્યાય હરિનેત્રાય સ્થાણવે પુરુષાય ચ ॥

નમો વૃક્ષાય સેનાન્યે મધ્યમાય નમોનમઃ । હરિકેશાય મુણ્ડાય કૃશાયોત્તારણાય ચ ।
ભાસ્કારય સુતીર્થાય દેવદેવાય રંહસે ॥

બહુરૂપાય સર્વાય પ્રિયાય પ્રિયવાસસે ।
ઉષ્ણીષિણે સુવક્ત્રાય સહસ્રાક્ષાય મીઢુષે ॥

ગિરિશાય પ્રશાન્તાય પતયે ચીરવાસસે ।
હિરણ્યબાહવે રાજન્નુગ્રાય પતયે દિશામ્ ॥

પર્જન્યપતયે ચૈવ ભૂતાનાં પતયે નમઃ ।
વૃક્ષાણાં પતયે ચૈવ ગવાં ચ પતયે નમઃ ॥

વૃક્ષૈરાવૃતકાયાય સેનાન્યે મધ્યમાય ચ ।
સ્રુવહસ્તાય દેવાય ધન્વિને ભાર્ગવાય ચ ॥

બહુરૂપાય વિશ્વસ્ય પતયે મુઞ્ચવાસસે । સહસ્રશિરસે ચૈવ સહસ્રચરણાય ચ ।
સહસ્રબાહવે ચૈવ સહસ્રવદનાય ચ ॥

શરણં ગચ્છ કૌન્તેય વરદં ભુવનેશ્વરમ્ ।
ઉમાપતિં વિરૂપાક્ષં દક્ષયજ્ઞનિબર્હણમ્ ॥

પ્રજાનાં પતિમવ્યગ્રં ભૂતાનાં પતિમવ્યયમ્ ।
કપર્દિનં વૃષાવર્તં વૃષનાભં વૃષધ્વજમ્ ॥

વૃષદર્પં વૃષપતિં વૃષશૃઙ્ગં વૃષર્ષભમ્ ।
વૃષાઙ્ગં વૃષભોદારં વૃષભં વૃષભેક્ષણમ્ ॥

વૃષાયુધં વૃષશરં વૃષભૂતં વૃષેશ્વરમ્ ।
મહોદરં મહાકાયં દ્વીપિચર્મનિવાસિનમ્ ॥

લોકેશં વરદં પુણ્યં બ્રહ્મણ્યં બ્રાહ્મણપ્રિયમ્ ।
ત્રિશૂલપાણિં વરદં ખઙ્ગચર્મધરં પ્રભુમ્ ॥

પિનાકિનં ખઙ્ઘધરં લોકાનાં પતિમીશ્વરમ્ ।
પ્રપદ્યે શરણં દેવં શરણ્યં ચીરવાસસમ્ ॥

નમસ્તસ્મૈ સુરેશાય ગણાનાં પતયે નમઃ ।
સુવાસસે નમસ્તુભ્યં સુવ્રતાય સુધન્વિને ॥

ધનુર્ધરાય દેવાય પ્રિયધન્વાય ધન્વિને ।
ધન્વન્તરાય ધનુષે ધન્વાચાર્યાય તે નમઃ ॥

ઉગ્રાયુધાય દેવાય નમઃ સુરવરાય ચ ।
નમોસ્તુ બહુરૂપાય નમોસ્તુ બહુધન્વિને ॥

નમોસ્તુ સ્થાણવે નિત્યં નમસ્તસ્મૈ તપસ્વિને । નમોસ્તુ ત્રિપુરઘ્નાય ભગઘ્નાય ચ વૈ નમઃ ।

વનસ્પતીનાં પતયે નરાણાં પતયે નમઃ ।
માતૄણાં પતયે ચૈવ ગણાનાં પતયે નમઃ ॥

ગવાં ચ પતયે નિત્યં યજ્ઞાનાં પતયે નમઃ ।
અપાં ચ પતયે નિત્યં દેવાનાં પતયે નમઃ ॥

પૂષ્ણો દન્તવિનાશાય ત્ર્યક્ષાય વરદાય ચ ।
નીલકણ્ઠાય પિઙ્ગાય સ્વર્ણકેશાય વૈ નમઃ ॥

કર્માણિ યાનિ દિવ્યાનિ મહાદેવસ્ય ધીમતઃ ।
તાનિ તે કીર્તયિષ્યામિ તથાપ્રજ્ઞં યથાશ્રુતમ્ ॥

ન સુરા નાસુરા લોકે ન ગન્ધર્વા ન રાક્ષસાઃ ।
સુખમેધન્તિ કુપિતે તસ્મિન્નપિ ગુરાગતાઃ ॥

દક્ષસ્ય યજમાનસ્ય વિધિવત્સમ્ભૃતં પુરા । વિવ્યાધ કુપિતો યજ્ઞં નિર્દયસ્ત્વભવત્તદા ।
ધનુષા બાણમુત્સૃજ્ય સઘોષં વિનનાદ ચ ॥

તેન શર્મ કુતઃ શાન્તિં લેભિરે સ્મ સુરાસ્તદા । વિદ્રુતે સહસા યજ્ઞે કુપિતે ચ મહેશ્વરે ॥

તેન જ્યાતલઘોષેણ સર્વે લોકાઃ સમાકુલાઃ ।
બભૂવુર્વશગાઃ પાર્થ નિપેતુશ્ચ સુરાસુરાઃ ॥

આપશ્ચુક્ષુભિરે સર્વાશ્ચકમ્પે ચ વસુન્ધરા ।
પર્વતાશ્ચ વ્યશીર્યન્ત દિશો નાગાશ્ચ મોહિતાઃ ॥

અન્ધેન તમસા લોકા ન પ્રાકાશન્ત સંવૃતાઃ ।
જઘ્નિવાન્સહ સૂર્યેણ સર્વેષાં જ્યોતિષાં પ્રભાઃ ॥

ચુક્ષુભુર્ભયભીતાશ્ચ શાન્તિં ચક્રુસ્તથૈવ ચ ।
ઋષયઃ સર્વભૂતાનામાત્મનશ્ચ સુખૈષિણઃ ॥

પૂષાણમભ્યદ્રવત શઙ્કરઃ પ્રહસન્નિવ ।
પુરોડાશં ભક્ષયતો દશનાન્વૈ વ્યશાતયત્ ॥

તતો નિશ્ચક્રમુર્દેવા વેપમાના ભયાર્દિતાઃ ॥

પુનશ્ચ સન્દધે દીપ્તાન્દેવાનાં નિશિતાઞ્શરાન્ ।
સધૂમાન્સસ્ફુલિઙ્ગાંશ્ચ વિદ્યુત્તોયદસન્નિભાન્ ॥

તં દૃષ્ટ્વા તુ સુરાઃ સર્વે પ્રણિપત્ય મહેશ્વરમ્ ।
રુદ્રસ્ય યજ્ઞભાગં ચ વિશિષ્ટં તે ત્વકલ્પયન્ ॥

ભયેન ત્રિદશા રાજઞ્છરણં ચ પ્રપેદિરે । તેન ચૈવાતિકોપેન સ યજ્ઞઃ સન્ધિતસ્તદા ।
ભગ્નાશ્ચાપિ સુરા આસન્ભીતાશ્ચાદ્યાપિ તં પ્રતિ ॥

અસુરાણાં પુરાણ્યાસંસ્ત્રીણિ વીર્યવતાં દિવિ ।
આયસં રાજતં ચૈવ સૌવર્ણં પરમં મહત્ ॥

સૌવર્ણં કમલાક્ષસ્ય તારકાક્ષસ્ય રાજતમ્ । તૃતીયં તુ પુરં તેષાં વિદ્યુન્માલિન આયસમ્ ।
ન શક્તસ્તાનિ મઘવાન્ભેત્તું સર્વાયુધૈરપિ ॥

અથ સર્વે સુરા રુદ્રં જગ્મુઃ શરણમર્દિતાઃ ।
તે તમૂચુર્મહાત્માનં સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥

બ્રહ્મદત્તવરા હ્યેતે ઘોરાસ્ત્રિપુરવાસિનઃ ।
પીડયન્ત્યધિકં લોકં યસ્માત્તે વરદર્પિતાઃ ॥

ત્વદૃતે દેવદેવેશ નાન્યઃ શક્તઃ કથઞ્ચન ।
હન્તું દૈત્યાન્મહાદેવ જહિ તાંસ્ત્વં સુરદ્વિપઃ ॥

રુદ્ર રૌદ્રા ભવિષ્યન્તિ પશવઃ સર્વકર્મસુ ।
નિપાતયિષ્યસે ચૈતાનસુરાન્ભુવનેશ્વર ॥

સ તથોક્તસ્તથેત્યુક્ત્વા દેવાનાં હિતકામ્યયા ।
ગન્ધમાદનવિન્ધ્યૌ ચ કૃત્વા વંશધ્વજૌ હરઃ ॥

પૃથ્વીં સસાગરવનાં રથં કૃત્વા તુ શઙ્કરઃ ।
અક્ષં કૃત્વા તુ નાગેન્દ્રં શેષં નામ ત્રિલોચનઃ ॥

ચક્રે કૃત્વા તુ ચન્દ્રાર્કૌ દેવદેવઃ પિનાકધૃત્ ।
અણી કૃત્વૈલપત્રં ચ પુષ્પદન્તં ચ ત્ર્યમ્બકઃ ॥

યૂપં કૃત્વા તુ મલયમવનાહં ચ તક્ષકમ્ ॥

યોક્ત્રાઙ્ગાનિ ચ સત્વાનિ કૃત્વા શર્વઃ પ્રતાપવાન્ ।
વેદાન્કૃત્વાઽથ ચતુરશ્ચતુરશ્વાન્મહેશ્વરઃ ॥

ઉપદેવાન્ખલીનાંશ્ચ કૃત્વા લોકત્રયેશ્વરઃ ।
ગાયત્રીં પ્રગ્રહં કૃત્વા સાવિત્રીં ચ મહેશ્વરઃ ॥

કૃત્વોન્કારં પ્રતોદં ચ બ્રહ્માણં ચૈવ સારથિમ્ ।
ગાણ્ડીવં મન્દરં કૃત્વા ગુણં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્ ॥

વિષ્ણું શરોત્તમં કૃત્વા શલ્યમગ્નિં તથૈવ ચ ।
વાયું કૃત્વાઽથ વાજાભ્યાં પુઙ્ખે વૈવસ્વતં યમમ્ ॥

વિદ્યુત્કૃત્વાઽથ નિશ્રાણં મેરું કૃત્વાઽથ વૈ ધ્વજમ્ ।
આરુહ્ય સ રથં દિવ્યં સર્વદેવમયં શિવઃ ॥

ત્રિપુરસ્ય વધાર્થાય સ્થાણુઃ પ્રહરતાં વરઃ ।
અસુરાણામન્તકરઃ શ્રીમાનતુલવિક્રમઃ ॥

સ્તૂયમાનઃ સુરૈઃ પાર્થ ઋષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ । સ્થાનં માહેશ્વરં કૃત્વા દિવ્યમપ્રતિમં પ્રભુઃ ।
અતિષ્ઠત્સ્થાણુભૂતઃ સ સહસ્રં પરિવત્સરાન્ ॥

યદા ત્રીણિ સમેતાનિ અન્તરિક્ષે પુરાણિ ચ ।
ત્રિપર્વણા ત્રિશલ્યેન તદા તાનિ બિભેદ સઃ ॥

પુરાણિ ન ચ તં શેકુર્દાનવાઃ પ્રતિવીક્ષિતુમ્ ।
શરં કાલાગ્નિસંયુક્તં વિષ્ણુસોમસમાયુતમ્ ॥

પુરાણિ દગ્ધવન્તં તં દેવી યાતા પ્રવીક્ષિતુમ્ ।
દેવ્યાઃ સ્વયંવરે વૃત્તં શૃણુષ્વાન્યદ્ધનઞ્જય ॥

બાલમઙ્કગતં કૃત્વા સ્વયં પઞ્ચશિખં પુનઃ ।
ઉમા જિજ્ઞાસમાના વૈ કોયમિત્યબ્રવીત્સુરાન્ ॥

અસૂયતશ્ચ શક્રસ્ય વજ્રેણ પ્રહરિષ્યતઃ । બાહું સવજ્રં તં તસ્ય ક્રુદ્ધસ્યાસ્તમ્ભયત્પ્રભુઃ ।
[પ્રહસ્ય* ભગવાંસ્તૂર્ણં સર્વલોકેશ્વરો વિભુઃ ॥

તતઃ સ સ્તમ્ભિતભુજઃ શક્રો દેવગણૈર્વૃતઃ ।
જગામ સસુરસ્તૂર્ણં બ્રહ્માણં પ્રભુમવ્યયમ્ ॥

તે તં પ્રણમ્ય શિરસા પ્રોચુઃ પ્રાઞ્જલયસ્તદા ॥

કિમપ્યઙ્કગતં બ્રહ્મન્પાર્વત્યા ભૂતમદ્ભુતમ્ ।
બાલરૂપધરં દૃષ્ટ્વા નાસ્માભિરભિલક્ષિતઃ ॥

તસ્માત્ત્વાં પ્રષ્ટુમિચ્છામો નિર્જિતા યેન વૈ વયમ્ ।
અયુધ્યતા હિ બાલેન લીલયા સપુરન્દરાઃ ॥

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ । ધ્યાત્વા સ શમ્ભું ભગવાન્બાલં ચામિતતેજસમ્ ।
ઉવાચ ભગવાન્બ્રહ્મા શક્રાદીંશ્ચ સુરોત્તમાન્ ॥

ચરાચરસ્ય જગતઃ પ્રભુઃ સ ભગવાન્હરઃ ।
તસ્માત્પરતરં નાન્યત્કિઞ્ચિદસ્તિ મહેશ્વરાત્ ॥

યો દૃષ્ટો હ્યુમયા સાર્ધં યુષ્માભિરમિતદ્યુતિઃ ।
સ પાર્વત્યાઃ કૃતે શર્વઃ કૃતવાન્બાલરૂપતામ્ ॥

તે મયા સહિતા યૂયં પ્રાપદ્યધ્વં તમેવ હિ] ।
સ એષ ભગવાન્દેવઃ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥

ન સમ્બબુધિરે ચૈનં દેવાસ્તં ભુવનેશ્વરમ્ ।
સપ્રજાપતયઃ સર્વે બાલાર્કસદૃશપ્રભમ્ ॥

અથાભ્યેત્ય તતો બ્રહ્મા દૃષ્ટ્વા સ ચ મહેશ્વરમ્ ।
અયં શ્રેષ્ઠ ઇતિ જ્ઞાત્વા વવન્દે તં પિતામહઃ ॥
[બ્રહ્મોવાચ ।

ત્વં યજ્ઞો ભુનસ્યાસ્ય ત્વં ગતિસ્ત્વં પરાયણમ્ ।
ત્વં ભવસ્ત્વં મહાદેવસ્ત્વં ધામ પરમં પદમ્ ॥

ત્વયા સર્વમિદં વ્યાપ્તં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્ ॥

ભગવન્ભૂતભવ્યેશ લોકનાથ જગત્પતે ।
પ્રસાદં કુરુ શક્રસ્ય ત્વયા ક્રોધાર્દિતસ્ય વૈ ॥
વ્યાસ ઉવાચ ।

પદ્મયોનિવચઃ શ્રુત્વા તતઃ પ્રીતો મહેશ્વરઃ પ્રસાદાભિમુખો ભૂત્વા અટ્ટહાસમથાકરોત્ ॥ ]

તતઃ પ્રસાદયામાસુરુમાં રુદ્રં ચ તે સુરાઃ ।
અભવચ્ચ પુનર્બાહુર્યથાપ્રકૃતિ વજ્રિણઃ ॥

તેષાં પ્રસન્નો ભગવાન્સપત્નીકો વૃષધ્વજઃ ।
દેવાનાં ત્રિદશશ્રેષ્ઠો દક્ષયજ્ઞવિનાશનઃ ॥

સ વૈ રુદ્રઃ સ ચ શિવઃ સોઽગ્નિઃ સર્વશ્ચ સર્વવિત્ ।
સ ચેન્દ્રશ્ચૈવ વાયુશ્ચ સોઽશ્વિનૌ ચ સ વિદ્યુતઃ ॥

સ ભવઃ સ ચ પર્જન્યો મહાદેવઃ સનાતનઃ ।
સ ચન્દ્રમાઃ સ ચેશાનઃ સ સૂર્યો વરુણશ્ચ સઃ ॥

સ કાલઃ સોઽન્તકો મૃત્યુઃ સ યમો રાત્ર્યહાનિ તુ ।
માસાર્ધમાસા ઋતવઃ સન્ધ્યે સંવત્સરશ્ચ સઃ ॥

ધાતા ચ સ વિધાતા ચ વિશ્વાત્મા વિશ્વકર્મકૃત્ ।
સર્વામાં દેવતાનાં ચ ધારયત્યવપુર્વપુઃ ॥

સર્વદેવૈઃ સ્તુતો દેવઃ સૈકધા બહુધા ચ સઃ ।
શતધા સહસ્રધા ચૈવ ભૂયઃ શતસહસ્રધાઃ ॥

દ્વે તનૂ તસ્ય દેવસ્ય વેદજ્ઞા બ્રાહ્મણા વિદુઃ ।
ઘોરા ચાન્યા શિવા ચાન્યા તે તનૂ બહુધા પુનઃ ॥

ઘોરા તુ યાતુધાનસ્ય સોઽગ્નિર્વિષ્ણુઃ સ ભાસ્કરઃ ।
સૌમ્યાતુ પુનરેવાસ્ય આપો જ્યોતીંષિ ચન્દ્રમાઃ ॥

વેદાઃ સાઙ્ગોપનિષદઃ પુરાણાધ્યાત્મનિશ્ચયાઃ । યદત્ર પરમં ગુહ્યં સ વૈ દેવો મહેશ્વરઃ ॥ ઈદૃશશ્ચ મહાદેવો ભૂયાંશ્ચ ભગવાનજઃ ।

ન હિ સર્વે મયા શક્યા વક્તું ભગવતો ગુણાઃ ॥ અપિ વર્ષસહસ્રેણ સતતં પાણ઼્ડુનન્દન । સર્વૈર્ગ્રહૈર્ગૃહીતાન્વૈ સર્વપાપસમન્વિતાન્ ॥

સ મોચયતિ સુપ્રીતઃ શરણ્યઃ શરણાગતાન્ ।
આયુરારોગ્યમૈશ્વર્યં વિત્તં કામાંશ્ચ પુષ્કલાન્ ॥

સ દદાતિ મનુષ્યેભ્યઃ સ ચૈવાક્ષિપતે પુનઃ ।
સેન્દ્રાદિષુ ચ દેવેષુ તસ્ય ચૈશ્વર્યમુચ્યતે ॥

સ ચૈવ વેત્તિ લોકેષુ મનુષ્યાણાં શુભાશુભે ।
ઐશ્વર્યાચ્ચૈવ કામાનામીશ્વરશ્ચ સ ઉચ્યતે ॥

મહેશ્વરશ્ચ મહતાં ભૂતાનામીશ્વરશ્ચ સઃ ।
બહુભિર્બહુધા રૂપૈર્વિશ્વં વ્યાપ્નોતિ વૈ જગત્ ॥

તસ્ય દેવસ્ય યદ્વક્ત્રં સમુદ્રે તદધિષ્ઠિતમ્ ।
બ઼ડબામુખેતિ વિખ્યાતં પિબત્તોયમયં હવિઃ ॥

એષ ચૈવ શ્મશાનેષુ દેવો વસતિ નિત્યશઃ ।
યજન્ત્યેનં જનાસ્તત્ર વીરસ્થાન ઇતીશ્વરમ્ ॥

અસ્ય દીપ્તાનિ રૂપાણિ ઘોરાણિ ચ બહૂનિ ચ ।
લોકે યાન્યસ્ય પૂજ્યન્તે મનુષ્યાઃ પ્રવદન્તિ ચ ॥

નામધેયાનિ લોકેષુ બહૂન્યસ્ય યથાર્થવત્ ।
નિરુચ્યન્તે મહત્ત્વાચ્ચ વિભુત્વાત્કર્મણસ્તથા ॥

વેદે ચાસ્ય સમામ્નાતં શતરુદ્રિયમુત્તમમ્ ।
નામ્ના ચાનન્તરુદ્રેતિ હ્યુપસ્થાનં મહાત્મનઃ ॥

સ કામાનાં પ્રભુર્દેવો યે દિવ્યા યે ચ માનુષાઃ ।
સ વિભુઃ સ પ્રભુર્દેવોવિશ્વં વ્યાપ્નોતિ વૈ મહત્ ॥

જ્યેષ્ઠં ભૂતં વદન્ત્યેનં બ્રાહ્મણા મનુયસ્તથા ।
પ્રથમો હ્યેષ દેવાનાં મુખાદસ્યાનલોઽભવત્ ॥

સર્વથા યત્પશૂન્પાતિ તૈશ્ચ યદ્રમતે પુનઃ ।
તેષામધિપતિર્યચ્ચ તસ્માત્પશુપતિઃ સ્મૃતઃ ॥

દિવ્યં ચ બ્રહ્મચર્યેણ લિઙ્ગમસ્ય યથાસ્થિતમ્ ।
મહયત્યેષ લોકાંશ્ચ મહેશ્વર ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

ઋષયશ્ચૈવ દેવાશ્ચ ગન્ધર્વાપ્યરસસ્તથા ।
લિઙ્ગમસ્યાર્ચયન્તિ સ્મ તચ્ચાપ્યૂર્ધ્વં સમાસ્થિતમ્ ॥

પૂજ્યમાને તતસ્તસ્મિન્મોદતે સ મહેશ્વરઃ ।
સુખી પ્રીતશ્ચ ભવતિ પ્રહૃષ્ટશ્ચૈવ શઙ્કરઃ ॥

યદસ્ય બહુધા રૂપં ભૂતભવ્યભવસ્થિતમ્ ।
સ્થાવરં જઙ્ગમં ચૈવ બહુરૂપસ્તતઃ સ્મૃતઃ ॥

એકાક્ષો જાજ્વલન્નાસ્તે સર્વતોક્ષિમયોઽપિ વા ।
ક્રોધાદ્યશ્ચાવિશલ્લોકાંસ્તસ્માત્સર્વ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

ધૂમ્રરૂપં ચ યત્તસ્ય ધૂર્જટિસ્તેન ચોચ્યતે ।
વિશ્વે દેવાશ્ચ યત્તસ્મિન્વિશ્વરૂપસ્તતઃ સ્મૃતઃ ॥

તિસ્રો દેવીર્યદા ચૈવ ભજતે ભુવનેશ્વરઃ ।
દ્યામપઃ પૃથિવીં ચૈવ ત્ર્યમ્બકશ્ચ તતઃ સ્મૃતઃ ॥

સમેધયતિ યન્નિત્યં સર્વાર્થાન્સર્વકર્મસુ ।
શિવમિચ્છન્મનુષ્યાણાં તસ્માદેષ શિવઃ સ્મૃતઃ ॥

સહસ્રાક્ષોઽયુતાક્ષો વા સર્વતોક્ષિમયોઽપિ વા ।
યચ્ચ વિશ્વં મહત્પાતિ મહાદેવસ્તતઃ સ્મૃતઃ ॥

મહત્પૂર્વં સ્થિતો યચ્ચ પ્રાણોત્પત્તિસ્થિતશ્ચ યત્ ।
સ્થિતલિઙ્ગશ્ચ યન્નિત્યં તસ્માત્સ્થાણુરિતિ સ્મૃતઃ ॥

[સૂર્યાચન્દ્રમસોર્લોકે પ્રકાશન્તે રુચશ્ચ યાઃ ।
તાઃ કેશસઞ્જ્ઞિતાસ્ત્ર્યક્ષે વ્યોમકેશસ્તતઃ સ્મૃતઃ ॥

ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યં ચ સર્વં જગદશેષતઃ ।
ભવ એવ તતો યસ્માદ્ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ ॥

કપિઃ શ્રેષ્ઠ ઇતિ પ્રોક્તો ધર્મશ્ચ વૃષ ઉચ્યતે ।
સ દેવદેવો ભગવાન્કીર્ત્યતેઽતો વૃષાકપિઃ ॥

બ્રહ્માણમિન્દ્રં વરુણં યમં ધનદમેવ ચ ।
નિગૃહ્ય હરતે યસ્માત્તસ્માદ્વર ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

નિમીલિતાભ્યાં નેત્રાભ્યાં બલાદ્દેવો મહેશ્વરઃ । લલાટે નેત્રમસૃજત્તેન ત્ર્યક્ષઃ સ ઉચ્યતે ॥ ]

વિષમસ્થઃ શરીરેષુ સમશ્ચ પ્રાણિનામિહ ।
સ વાયુર્વિષમસ્થેષુ પ્રાણોઽપાનઃ શરીરિષુ ॥

પૂજયેદ્વિગ્રહં યસ્તુ લિઙ્ગં ચાપિ મહાત્મનઃ ।
લિઙ્ગં પૂજયિતા નિત્યં મહતીં શ્રિયમશ્નુતે ॥

ઊરુભ્યામર્ધમાગ્નેયં સોમોઽર્ધં ચ શિવા તનુઃ ।
આત્મનોઽર્ધં તથા ચાગ્નિઃ સોમોર્ધં પુનરુચ્યતે ॥

તૈજસી મહતી દીપ્તા દેવેભ્યોઽસ્ય શિવા તનુઃ ।
ભાસ્વતી માનુષેષ્વસ્ય તનુર્ઘોરાઽગ્નિરુચ્યતે ॥

બ્રહ્મચર્યં ચરત્યેષ શિવા યાઽસ્ય તનુસ્તયા ।
યાઽસ્ય ઘોરતરા મૂર્તિઃ સર્વાનત્તિ તયેશ્વરઃ ॥

યન્નિર્દહતિ યત્તીક્ષ્ણો યદુગ્રો યત્પ્રતાપવાન્ ।
માંસશોણિતમજ્જાદો યત્તતો રુદ્ર ઉચ્યતે ॥

એષ દેવો મહાદેવો યોઽસૌ પાર્થ તવાગ્રતઃ ।
સઙ્ગ્રામે શાસ્ત્રવાન્નિઘ્નંસ્ત્વયા દૃષ્ટઃ પિનાકધૃત ॥

સિન્ધુરાજવધાર્થાય પ્રતિજ્ઞાતે ત્વયાઽનઘ ।
કૃષ્ણેન દર્શિતઃ સ્વપ્ને યસ્તુ શૈલેન્દ્રમૂર્ધનિ ॥

એષ વૈ ભગવાન્દેવઃ સઙ્ગ્રામે યાતિ તેઽગ્રતઃ ।
યેન દત્તાનિ તેઽસ્ત્રાણિ યૈસ્ત્વયા દાનવા હતાઃ ॥

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં પુણ્યં વેદૈશ્ચ સમ્મિતમ્ । દેવદેવસ્ય તે પાર્થ વ્યાખ્યાતં શતરુદ્રિયમ્ ।

સર્વાર્થસાધનં પુણ્યં સર્વકિલ્બિષનાશનમ્ ।
સર્વપાપપ્રશમનં સર્વદુઃખભયાપહમ્ ॥

ચતુર્વિધમિદં સ્તોત્રં યઃ શૃણોતિ નરઃ સદા ।
વિજિત્ય શત્રૂન્સર્વાન્સ રુદ્રલોકે મહીયતે ॥

ચરિતં મહાત્મનો નિત્યં સાઙ્ગ્રામિકમિદં સ્મૃતમ્ ।
પઠન્વૈ શતરુદ્રીયં શૃણ્વંશ્ચ સતતોત્થિતઃ ॥

ભક્તો વિશ્વેશ્વરં દેવં માનુષેષુ ચ યઃ સદા ।
વરાન્કામાન્સ લભતે પ્રસન્ને ત્ર્યમ્બકે નરઃ ॥

ગચ્છ યુધ્યસ્વ કૌન્તેય ન તવાસ્તિ પરાજયઃ ।
ગસ્ય મન્ત્રી ચ ગોપ્તા ચ પાર્શ્વસ્થો હિ જનાર્દનઃ ॥
સઞ્જય ઉવાચ ।

એવમુક્ત્વાઽર્જુનં સઙ્ખ્યે પરાશરસુતસ્તદા ।
જગામ ભરતશ્રેષ્ઠ યથાગતમરિન્દમ ॥
વેશમ્પાયન ઉવાચ ।

એતદાખ્યાય વૈ સૂતો રાજ્ઞઃ સર્વં તુ સઞ્જયઃ ।
પ્રયાતઃ શિબિરાયૈવ દ્રષ્ટું કર્ણસ્ય વૈશસમ્ ॥

યુદ્ધં કૃત્વા મહદ્ધોરં પઞ્ચાહાનિ મહાબલઃ ।
બ્રાહ્મણો નિહતો રાજન્બ્રહ્મલોકમવાપ્તવાન્ ॥

સ્વધીતે યત્ફલં વેદે તદસ્મિન્નપિ પર્વણિ ।
ક્ષત્રિયાણામભીરૂણાં યુક્તમત્ર મહદ્યશઃ ॥

ય ઇદં પઠતે પર્વ શૃણુયાદ્વાઽપિ નિત્યશઃ ।
સ મુચ્યતે મહાપાપૈઃ કૃતૈર્ઘોરૈશ્ચ કર્મભિઃ ॥

યજ્ઞાવાપ્તિર્બ્રાહ્મણસ્યેહ નિત્યં ઘોરે યુદ્ધે ક્ષત્રિયાણાં યશશ્ચ ।
શેષૌ વર્ણૌ કામમિષ્ટં લભેતે પુત્રાન્પૌત્રાન્નિત્યમિષ્ટાંસ્તથૈવ ॥